Armia pruska – klucz do zjednoczenia Niemiec

Kawaleria

Pruska kawaleria składała się z kirasjerów, dragonów, huzarów oraz ułanów. Każdy regiment jazdy dzielił się na pięć szwadronów. Cztery z nich wyruszały na wojnę, piąty pozostawał w koszarach jako zakładowy. Jego zadaniem było szkolenie rekrutów, którzy mieli uzupełniać straty w walczących szwadronach.

Tworzący ciężką jazdę kirasjerzy podzieleni byli na 10 pułków, w tym Gardes du Corps i pułk Kirasjerów Gwardii. Mundury ciężkiej jazdy stanowiły białe kolety. Zapinano je na 14 haftek. Charakterystyczna część umundurowania kirasjerów – kirys, był, przynajmniej teoretycznie, kuloodporny. Oba pułki gwardyjskie oraz regiment nr 6 miały kirysy pokryte mosiądzem, pozostałe były tylko ze stali. Na krawędziach znajdowały się mosiężne nity. Trębacze nie nosili kirysów. Charakterystyczny był również hełm kirasjerów. Podobny nieco do pickelhauby, był jednak wykonany z metalu i posiadał ruchomy „homarowy” nakarczek. Uzbrojenie ciężkiej jazdy stanowiły proste pałasze, pistolety M1850.

Dragoni liczyli 21 regimentów. Dwa z nich (1 i 2) były gwardyjskie, 17 i 18 pochodziły z Wielkiego Księstwa Meklemburgii. Mundury tego rodzaju kawalerii były w kolorze chabrowym. Kurtka stylem przypominała Waffenrock piechoty. Było to jasne nawiązanie do XVII-XVIII wieki, kiedy dragoni byli konną piechotą. Mankiety były typu szwedzkiego. Hełm stanowiła pickelhauba M1860. Na uzbrojenie składały się szabla kawaleryjska M1852 oraz bardzo nowoczesny iglicowy karabinek kawaleryjski M1857 systemu Dreysse.

W omawianym okresie istniało 17 regimentów huzarów. Pierwszy należał do gwardii. Umundurowanie nawiązywało do węgierskich korzeni tego rodzaju lekkiej kawalerii. Kurtka (attila) posiadała z przodu pięć poziomych sznurków (szamelunek). Na obu końcach każdego z nich znajdował się guzik. Szamelunek był w kolorze guzików (żółtym lub srebrnym). W przeciwieństwie do innych rodzajów kawalerii huzarzy nie mieli jednego koloru kurtki. Niektóre regimenty miały attile w kolorze czarnym inne w czerwonym zielonym, różnych odcieniach niebieskiego. Charakterystyczne było również nakrycie głowy – kołpak. Wykonywano go z foczej skóry. Uzbrojenie było takie same jak u dragonów: karabinek M1857 oraz szabla M1852.

Ułani podzieleni byli na 19 pułków. Trzy pierwsze były gwardyjskimi. Mundur nawiązywał do polskich tradycji. Charakterystyczna kurtka posiadała dwa rzędy guzików, umieszczone po bokach klapy. Prawy rząd służył do zapinania, lewy stanowił ozdobę. Mankiety były typu polskiego (w całej armii ruskiej jedynie ułani mieli takie). Kurtki były koloru granatowego. Jedynie klapa była w barwie regimentu. Nakrycie głowy stanowiła czapka (tschapka). Był to rodzaj skórzanego hełmu (jak pickelhauba), zamiast szpica miał kwadratowe denko. Również ta część munduru nawiązywała do polskiej jazdy z pocz. XIX wieku. Na uzbrojenie składała się szabla M1852, pistolet kapiszonowy M1850 oraz wykonana z jesionu lanca (kolejne nawiązanie do kawalerii polskiej)2.

Artyleria

U progu wojny artyleria liczyła 11 regimentów. Każdy pułk składał się z pięciu pododdziałów. Jeden stanowił artylerię konną, trzy pieszą, jeden stanowił rezerwę. Dywizjon konny składał się z trzech baterii. Każda była w sile sześciu dział C64 o wagomiarze 4 funtów (kal. 80 mm). Dywizjon pieszy miał cztery baterie. Każda z nich składała się z 4 dział. Dwa z nich stanowiły ciężkie C67 o wagomiarze 6 funtów, pozostałe dwa były typu C64. Dywizjon rezerwowy składał się z trzech baterii, po jednej konnej, lekkiej i ciężkiej. Sprzęt artyleryjski był nowoczesny, ładowany odtylcowo. Działa pochodziły z zakładów Kruppa. Jaszcze (wozy z amunicją), przodki oraz lawety dział malowano na kolor niebieski, lufy oksydowano, pozostałe elementy metalowe były malowane na czarno.

Mundury artylerzystów były zbliżone do tych noszonych przez piechotę liniową. Mankiety brandenburskie były czarne z czerwoną wypustką. Artyleria gwardii i konna miała mankiety szwedzkie, również w czarnej barwie3.

Wojska rezerwowe, Landwehra

W 1867 roku powołano do życia rezerwowe pułki kawalerii. Żołnierze tych jednostek mieli być powoływani w razie mobilizacji. Istniały trzy pułki dragonów, siedem ułanów i sześć huzarów. Regimenty ułańskie 4 i 7 nosiły mundury kirasjerów. Z tego względu, z czasem zostały nazwane pułkami rezerwowej jazdy ciężkiej. Żołnierzy tego typu wojska wyróżniał biały krzyż na hełmach/kołpakach.

W 1868 roku dokonano podziału kraju na okręgi Landwehry. Każda jednostka armii czynnej miała swój odpowiednik w obronie krajowej. W momencie wybuchu wojny z Francją istniało 147 batalionów wojsk tego typu. Umundurowanie żołnierzy było zbliżone do uniformów piechoty, zamiast pickelhauby nosili jednak czaka. Wyróżnikiem był noszony na nakryciu głowy krzyż Landwehry. Był to biały krzyż maltański umieszczony w owalu4.

Podsumowanie

Armia pruska charakteryzowała się żelazną dyscypliną. Nowoczesna broń odtylcowa zwiększała siłę ognia piechoty i artylerii. Dzięki sprawnemu systemowi mobilizacji Prusy mogły w krótkim czasie wystawić silną, dobrze wyszkoloną armie. Błyskotliwe sukcesy odniesione w wojnach z Danią, Austrią oraz Francją sprawiły, że armia Hohenzollernów stała się wzorem do naśladowania dla innych państw. Emanacją tego stało się przyjęcie przez większość ówczesnych mocarstw, przynajmniej dla niektórych jednostek, pickelhauby.

Bibliografia:

Kiley Kevin F., Smith Digby, An illustrated encyclopedia of military uniforms of the 19th century, Wigston 2010.

Solka Michael, German Armies 1870-71 (1) Prussia, Oxford 2004.

Kamil Domagała

Przypisy:

1 M. Solka, German Armies 1870-71 (1) Prussia, Oxford 2004, s. 24 – 38, Kiley Kevin F., Smith Digby, An illustrated encyclopedia of military uniforms of the 19th century, Wigston 2010, s. 63 – 65.

2 M. Solka, German Armies…, s. 11 – 24, Kiley Kevin F., Smith Digby, An illustrated encyclopedia…, s.66 – 67.

3 Tamże, s. 39 – 40.

4 Tamże, s. 43.

Zdjęcia:

Zdjęcie 1 Bismarck, Roon i Moltke

Zdjęcie 2 Kirasjerz Garde du Corps

Zdjęcie 3. Szarża 7 pułku ułanów, 19 I 1871roku, obraz R. Knotel,