Badacze zmuszą cegły do… mówienia

Dzięki nowatorskiej metodzie badawczej, polegającej na mierzeniu cegieł badacze będą mogli określić wiek budynku, bez konieczności korzystania ze źródeł pisanych. Tą metodą Mariusz Caban z Politechniki Wrocławskiej może zrewolucjonizować badania nad zabytkową architekturą.

Badacz przeanalizował ceglane mury kilkudziesięciu budowli z okresu od 2. Połowy XII do XV w., co pozwoliło zweryfikować czas powstania oraz powiązania warsztatowe pierwszych, ceglanych konstrukcji na Dolnym Śląsku. Dzięki przeprowadzonym analizom potwierdził min. podobieństwo wykonania cegieł zastosowanych w murach zamku piastowskiego na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu i zamku w Legnicy. Nowością było wskazanie podobieństw części murów na wrocławskim zamku do murów z kaplicy zamkowej w Legnicy, co z kolei pozwoliło na odkrycie, że obie budowle powstały w ramach mecenatu księcia Henryka Brodatego. Mariusz Caban, doktorant na Politechnice Wrocławskiej, który opracował metodę dzięki udziałowi w projekcie NCN prof. dr hab. Małgorzaty Chorowskiej („Początki zamków na Dolnym Śląsku w świetle badań nad chronologią warsztatu budowlanego (cegła, kamień, zaprawa)”), wyjaśnia, że zastosowanie jego rozwiązania jest szczególnie ważne przy budowlach wielofazowych (wielokrotnie przebudowanych), których architektura prężnie ewoluowała, a ich historia była skomplikowana. Dzięki porównaniu murów budowli o nieznanej chronologii do tych z pewnym datowaniem można dokonać wielu ciekawych odkryć. Te badania są podstawą doktoratu Cabana, który powstaje pod kierunkiem prof. dr hab. inż. arch. Jacka Kościuka na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. Nowatorską metodę można wykorzystywać w badaniach architektonicznych i archeologicznych. W dotychczasowym badaniach pomiarowych wymiary cegieł były gromadzone oddzielnie (osobno ich główki (krótsze boki), wozówki, czyli dłuższe krawędzie cegieł, a także osobno wysokość cegieł). Nowatorskość metody Cabana polega ba tym, że opiera się ona przede wszystkim na gromadzeniu dużej ilości wymiarów (do 360) w sposób parowany- notowaniu wymiarów główki i wozówki z dostępną w licu muru wysokością cegły. Dzięki łączeniu przez naukowca dwóch wymiarów cegieł i ich liczby, można zamiast wykresu liniowego czy słupkowego z dwiema danymi (jeden wymiar i jego powtórzenia) wykorzystać bardziej zaawansowane metody analiz statystycznych. Doktorant opowiada, że nadal wielu badaczy jest sceptycznych w tej kwestii i że trudno się z nimi nie zgodzić – podkreśla, że minie jeszcze trochę czasu, zanim będzie możliwe względne datowanie na podstawie wielkości cegły, a konieczne jest tutaj gromadzenie obszernej bazy danych, co jemu się udało. Dlatego na zajęciach z Metodologii Badań Naukowych w Katedrze Historii Architektury, Sztuki i Techniki na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej (prowadzone przez dr Rolanda Mruczka) powstaje baza danych pomiarowych cegieł dla zabytkowych obiektów na terenie Wrocławia i zbiór ten staje większy z każdym rokiem. Liczy na to, że razem innymi badaczami w ten sposób stworzą dla Wrocławia klucz do identyfikacji poszczególnych budowli. Badania statystyczne cegieł polegają na notowaniu ich wymiarów i porównywaniu z wymiarami innych obiektów dla poszukania wspólnych cech. Według badacza pomiary te są wykonywanie za pomocą elektronicznej suwmiarki, zaś w miejscach trudno dostępnych pomaga sobie fotoskanowaniem, co pozwala na stworzenie dokładnych modeli trójwymiarowych, które wykazują bardzo dużą dokładność porównywalną ze skanowanie laserowym, pozwalającym na mierzenie cegieł wprost z modelu 3D. Jego badania dały bardzo pozytywne rezultaty, co jeszcze bardziej przyśpiesza zbieranie próbek. Właśnie kończą się prace nad specjalnym programem komputerowym, który przygotowano w oparciu o wytyczne i metodologię badań młodego badacza. Będzie ona służyła do kompleksowej analizy wyników badań pomiarowych, a jej zadaniem będzie także tworzenie i obsługa ogólnodostępnej bazy danych dla zarejestrowanych badaczy z Polski, Czech i Niemiec. Caban wskazuje, że te badania cechują niskie koszty ich prowadzenia oraz szybkość otrzymywanych rezultatów. Podkreśla, iż stosunek kosztów do szybkości i jakości wyników badań jest niewspółmiernie wyższy w porównaniu do bardzo kosztownych i długotrwałych badań laboratoryjnych składu zapraw i cegieł, co jest dużą innowacją. Mimo to i tak zakres tych prac jest duży- badacz na podstawie przeprowadzonego testu ilościowego stwierdził, że liczba pomiarów, która gwarantuje miarodajną analizę, w przypadku jednej budowli wynosi 100 wymiarów długości i 80 szerokości cegieł. Uważa także, że jego badania oprócz uszczegóławiania chronologii konstrukcji pozwolą też na pozyskanie miarodajnych danych dotyczących jakości średniowiecznych cegieł czy samego procesu budowlanego. Możliwość i zakres wykorzystywanej metody jest bardzo szeroki i posiada duży potencjał badawczy, który wykracza poza zakres średniowiecza na terenie Śląska. Sprawdza się ona świetnie także w badaniu starożytnych cegieł mułowych na terenie Teb Zachodnich w Egipcie, gdzie doktorant także prowadzi badania.

Źródło: naukawpolsce.pap.pl

Fot.: Fragment reliktowej ściany romańskiej w Zamku Piastowskim w Legnicy. Fot. Wikipedia Commons.

Agata Śródkowska

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*