Król potrafił knuć lepiej niż niejeden dworzanin. Gdy Zygmunt August oszukał swoją młodszą siostrę udając, że to inny mężczyzna stara się o rękę jej dwórki, zaprzedał nie tylko własne słowo, ale i królewską godność. W tej rodzinnej intrydze były miłość, wstyd i polityka – wszystko, co potrafiło zniszczyć nawet więzy krwi.
Gdy Anna Jagiellonka została okrzyknięta królem Polski, miała powiedzieć, przyjmując propozycję: „Wolę być królową, niż królewiczową”
„Piękne królewny i królowe, które żyją długo i szczęśliwie występują tylko w bajkach… a życie to nie bajka” – te słowa mogłaby wypowiedzieć Anna Jagiellonka. Córka charyzmatycznej Włoszki – Bony Sforzy i króla Polski – Zygmunta Starego. Doczekała się męża w wieku 53 lat!
Mąż był od niej młodszy o 10 lat. Spędził kilka nocy w jej alkowie, ale ograniczył się do minimum. Później wyjeżdżał, zostawiając Annę samą…. A to przecież dzięki niej otrzymał polską koronę. To nie mogło mu ujść płazem! Na zlecenie Anny Jagiellonki przygotowano Kaplicę Mariacką na Wawelu w taki sposób, by pochować w niej Stefana Batorego.
Anna Jagiellonka spędziła w tym małżeństwie 10 lat. Żadna kobieta, żona, a tym bardziej królowa, nie chciałaby być odstawiona na boczny tor. Gdy 12 grudnia 1586 roku Stefan Batory zmarł, Anna Jagiellonka zrobiła wszystko, by nie musiała kiedykolwiek leżeć obok takiego męża.
Śmierć Stefana Batorego była powodem do kolejnej wolnej elekcji. Tym razem dużą rolę odegrała w niej Anna Jagiellonka. Wsparła ona starania swojego siostrzeńca – Zygmunta III Wazy na króla Polski i zrzekła się na jego rzecz tego zaszczytnego tytułu.
Po śmierci Katarzyny Jagiellonki, jej siostra Anna zaczęła traktować dzieci siostry jak własne. Macierzyńskim uczuciem otaczała nie tylko Zygmunta III Wazę, którego nazywała “Zyziem”, ale i jego siostrę Annę Wazównę, którą nazywała “Anusia”. Katarzyna Jagiellonka wychowała swoje dzieci na katolików, ale po jej śmierci Jan III Waza ożenił się ponownie. Tym razem jego wybranką była Gunilla Bielke. Pod wpływem macochy Anna Wazówna zmieniła wiarę na protestancką. Nie wpłynęło to jednak na stosunek Anny Jagiellonki do siostrzenicy. Spowodowało jednak to, że Anna Wazówna nie była mile widziana na polskim dworze.
Zygmunt August przebywając w Warszawie, gdzie również przebywała jego siostra – Anna Jagiellonka, zauważył jedną z jej dwórek. Była to Anna Zajączkowska. Kobieta nienagannie wykonywała swoje obowiązki służąc Annie Jagiellonce. Podobała się Zygmuntowi Augustowi. Była jednak szlachcianką, czyli pochodziła z niższego stanu. Podobnie jak Barbara Radziwiłłówna. Istniała obawa, że gdyby król chciał ożenić się z Zajączkowską, mogłoby dojść do skandalu, podobnego do tego, gdy w 1547 roku potajemnie poślubił Barbarę Radziwiłłównę.
Niech myślą, że to nie ja!
Zaufani ludzie króla zaplanowali intrygę. Król zlecił staroście piotrkowskiemu – Andrzejowi Szpotowi, aby ten pozyskał dla niego względy Anny Zajączkowskiej. Nikt nie mógł dowiedzieć się, że monarcha chciałby poślubić dwórkę siostry. On miał już żonę, co prawda ich pożycie się nie układało, ale ona nadal żyła. Mowa o Katarzynie Habsburżance, siostrze Maksymiliana II Habsburga.
Król Zygmunt August oszukał swoją młodszą siostrę!
Król nie był głupi. Wiedział, że gdyby siostra dowiedziała się, że Zygmunt chce popełnić bigamię i to jeszcze z kobietą niższego stanu, to by się zdenerwowała. Dlatego postanowiono, że do królewskiej siostry pójdzie szlachcic sieradzki Stanisław Mikorski. To on miał się oświadczyć Annie Jagiellonce i poprosić o rękę Zajączkowskiej. W rzeczywistości to król chciał się jej oświadczyć. Anna Jagiellonka o tym nie wiedziała, dlatego wysłała list do rodziców dziewczyny, z zapytaniem czy szlachcic Stanisław Mikorski może poślubić jej dwórkę. Rodzice się zgodzili.
Król wiedząc jaka jest prawda, nie mógł pozwolić, aby siostra pojawiła się na uroczystości. Dlaczego? Bo to nie żaden szlachcic miał być panem młodym, a Jego Królewska Mość we własnej osobie! Anna Jagiellonka nie zgodziła się na ten warunek. Gdy Anna Jagiellonka nalegała, że pojawi się na ślubie swojej dwórki, wtedy okazało się, że to jedna wielka intryga!. Siostra Zygmunta poczuła się oszukana! Było jej przykro, że w ten sposób została potraktowana i to przez rodzonego brata!
Zygmunt August chciał zostać bigamistą?
Zygmunt August przez swoją biografkę Annę Sucheni-Grabowską został określony mianem “homo politicus”, a bigamia, jakiej dopuściłby się król, powodowałaby konflikt z Kościołem. Król mógłby też porwać Annę Zajączkowską, ale nosiłoby to znamiona “raptus puelle” i spotkałoby się ze sprzeciwem szlachty, a także ekskomuniką króla przez papieża. Pojawiały się pogłoski, że Zygmunt August chciał osadzić Annę Zajączkowską w pałacu w Bugaju pod Piotrkowem.
Później twierdzono, że król planował przejście na protestantyzm. Jednak przed śmiercią zrobiono mu “test na to, czy jest katolikiem”. Król się indywidualnie wyspowiadał i to był znak, że jest rzymskim katolikiem, ponieważ protestanci uznają tylko spowiedź powszechną.
W sprawie interweniował papież Pius V. W liście do króla, który przekazali mu: jezuita Wawrzyniec Maggio i kardynał Jan Franciszek Commendone, ojciec święty pisał, że ślub z Zajączkowską byłby popełnieniem bigamii, a z tego czynu ucieszyliby się tylko “heretycy”. Dodawał, że syn zrodzony z tego związku i tak nie mógłby być następcą tronu. Ostatecznie król nie zdecydował się na małżeństwo z dwórką siostry, ale współżył z nią bez ślubu. Bez efektu….
Tuż przed śmiercią Anny Jagiellonki doszło do pewnego incydentu. Pokazywał on, że królowa umiała okazywać swoje zdanie. Otóż opisał je poseł królowej Elżbiety I Tudor w Moskwie, który był akurat w Warszawie – sir Jerome Horsey. Chciał on poznać Annę Jagiellonkę, która miała już swoje lata. W tym celu przebrał się za polskiego dworzanina i bez pozwolenia wszedł do rezydencji Anny.
Wkrótce sir Jerome Horsey został rozpoznany, ale niczego mu nie zrobiono. Anna Jagiellonka nawiązała z gościem z Anglii kontakt za pomocą tłumacza. W dyskusji zaczęła atakować córkę Henryka VIII Tudora i Anny Boleyn. Twierdziła, że daleka krewna jej matki (Bona Sforza była spokrewniona z Elżbietą I Tudor) nosi zbyt błogosławione imię, a jest zakałą Kościoła, bo wyznaje anglikanizm!
Królowa Anna Jagiellonka mówiła do posła Elżbiety I Tudor, że jego mocodawczyni skazała na śmierć wielu katolików. Natomiast bardzo dobrze, polska królowa wypowiadała się o przyrodniej siostrze Elżbiety Wielkiej – Marii Tudor. Anna Jagiellonka nazwała Marię “błogosławioną świętą w niebie”.
Anna Jagiellonka na starość zajmowała się swoim ogrodem i haftowaniem. Ostatni obrus ołtarzowy złożyła w czerwcu 1596 roku. Był to jej dar dla katedry wawelskiej.
Królowa coraz bardziej chorowała. Król Zygmunt III Waza odwiedzał ciotkę, bo był wtedy w Warszawie. Annie Jagiellonce w chorobie towarzyszył ksiądz Piotr Skarga, który później wygłosił mowę pożegnalną na jej pogrzebie.
Anna Jagiellonka tuż przed śmiercią kazała wkładać sobie pod łoże gromnicę i obleczenie pośmiertne. Zanim zmarła 9 września 1596 roku, w obecności “Zyzia”, jak nazywała swojego siostrzeńca – króla Zygmunta III Wazę, to ostatniego namaszczenia udzielił jej ksiądz Piotr Skarga.
Pogrzeb Anny Jagiellonki zorganizował jej siostrzeniec – Zygmunt III Waza. Pochował ciotkę bardzo uroczyście. Ciało zmarłej królowej wystawiono w jednej z sal Zamku Królewskiego w Warszawie. Pogrzeb żony Stefana Batorego miał charakter ekumeniczny. Jak wiadomo rok wcześniej, w 1595 roku została zawarta unia brzeska i pogrzeb Anny Jagiellonki był pierwszą uroczystością, w której brali udział biskupi katoliccy i duchowni prawosławni. Miało to być wyrazem zjednoczenia obu Kościołów. Pogrzeb odbył się 12 listopada 1596 roku.
Odeszła w 1596 roku, gdy nikt z jej licznego rodzeństwa już nie żył. To ona, a nie Zygmunt August, była ostatnią przedstawicielką Jagiellonów po mieczu.
Bibliografia:
- Besala Jerzy, Awantury o kobiety w Polsce szlacheckiej, Warszawa 2014.
- Rudzki Edward, Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1985.
