Filary terroru. Budowa autorytetu władzy centralnej w stalinowskim ZSRR

Rządy Józefa Stalina uznano na XX Zjeździe Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego za szkodliwe dla państwa radzieckiego, a w szczególności dla partii komunistycznej. W swoim tajnym referacie Nikita Chruszczow dowodził, że Stalin wprowadził w ZSRR rządy tyranii. Skupił w swym ręku nieograniczoną władzę i nie wahał się skazywać na śmierć nawet niewinnych, zasłużonych działaczy partyjnych. Warto zatem postawić pytania: dlaczego Stalin utrzymał się przy władzy mimo trudnej sytuacji gospodarczej kraju oraz potwornych zbrodni, za które on i jego ludzie byli odpowiedzialni? Na jakich filarach oparł swoją władzę? Jakim sposobem zbudował system rządów, który mimo swojej zbrodniczości uległ rozkładowi dopiero po śmierci jego autora? Choć realia XX wieku znacznie różnią się od antyku, trzeba przyznać, że Stalin budował swoje imperium niczym zdolny i przebiegły rzymski cesarz. System jego rządów doskonale koresponduje z trzema zaprezentowanymi poniżej, antycznymi sentencjami.

Divide et impera

Po śmierci Włodzimierza Lenina rozpoczęła się walka o władzę nad państwem sowieckim. Stalin cieszył się szacunkiem partii z uwagi na bezwzględność w wykonywaniu poleceń Lenina, który jeszcze za życia zwykł określać go pochlebnym mianem „cudownego Gruzina”[1]. Lenin przy pomocy jednego ze swoich bliskich współpracowników – Lwa Kamieniewa w 1922 roku doprowadził do nominacji Stalina na Sekretarza Generalnego WKP(b). Jednak gdy bezwzględność nowego Sekretarza Generalnego zaczęła budzić obawy, było już coraz mniej czasu by powstrzymać nadchodzącą burzę. Wódz rewolucji zmarł 21 stycznia 1924 roku, pozostawiając po sobie „testament”[2]>, w którym szczególnie interesujący jest następujący fragment: Towarzysz Stalin po objęciu stanowiska Sekretarza Generalnego skupił w swych rękach ogromną władzę i nie mam pewności, czy zawsze potrafi z tej władzy korzystać z należytą ostrożnością. Z drugiej strony, tow. Trocki, czego dowiodła już jego walka przeciw KC w związku ze sprawą Ludowego Komisariatu Komunikacji, odznacza się nie tylko wybitnymi zdolnościami. Jest bodaj najzdolniejszym człowiekiem w obecnym KC[3]. Te słowa sprawiły, że Stalin znienawidził Trockiego. Jedynym wyjściem, w jego przekonaniu, była likwidacja swojego politycznego przeciwnika, a w dalszej konsekwencji wszystkich z otoczenia Lenina, którzy cieszyli się jakimkolwiek istotnym autorytetem.

XII Zjazd WKP(b) w 1934 roku. Od lewej: W. Mołotow, J. Stalin, I. Poskriobyszew.
XII Zjazd WKP(b) w 1934 roku. Od lewej: W. Mołotow, J. Stalin, I. Poskriobyszew.

Stalin słusznie zauważył, że w walce z Trockim pomocni okażą się inni członkowie partii, którzy również widzą w nim zagrożenie. Z pomocą przyszli Grigorij Zinowiew i Lew Kamieniew, którzy uznali, że stworzenie triumwiratu ze Stalinem przyniesie im polityczną korzyść. Gdy wskutek intrygi uknutej przez Stalina, Zinowiewa i Kamieniewa, udało się w 1928 roku wydalić Trockiego za granicę, tymczasowy triumwirat stał się niepotrzebny. Dla Stalina stało się jasne, że chcąc utrzymać swoją władzę, będzie musiał zacierać ślady swoich machinacji. W praktyce oznaczało to, że prędzej czy później wszyscy sojusznicy i świadkowie politycznych intryg Stalina musieli zginąć[4].

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*