Jan Maciejewski, Nic to! Dlaczego historia Polski musi się powtarzać?
Najnowsza książka Jana Maciejewskiego Nic to! Dlaczego historia Polski musi się powtarzać? – która od premiery wywołała silne reakcje, także ze względu na jej intelektualną odwagę. Czy rzeczywiście może wywrócić nasze myślenie o spojrzeniu na historię Polski?
Jan Maciejewski to eseista, pisarz, stały felietonista i członek redakcji „Plusa Minusa”, magazynu weekendowego „Rzeczpospolitej” oraz autor książek: Milczenie katedry i Już pora.
Maciejewski w najnowszej książce „Nic to! Dlaczego historia Polski musi się powtarzać?” demaskuje dominujący w polskiej kulturze tzw. „kłamstwo romantyczne” — narrację, według której nasz los narodowy to cykliczne święto ofiary. Twierdzi, że od rozbiorów aż po katastrofę smoleńską jesteśmy manipulowani historycznym rytuałem stabilizującym mit ofiary, utrwalającym nasze miejsce jako kozła ofiarnego w Europie.
Autor nie boi się burzyć polskich mitów narodowych, operuje na otwartym sercu narodowym, na lękach i projekcjach, które wciąż wybrzmiewają w debacie historycznej, społecznej i politycznej.
Książka nie jest typową syntezą historyczną. Maciejewski łączy publicystykę z eseistyką – pełną emocji, wyraźnej opinii i filozoficznych odniesień. Jego styl jest gęsty, wymagający od czytelnika przygotowania i gotowości do krytycznej refleksji.
Cytuje on m.in. teorię kozła ofiarnego René Girarda, interpretuje wydarzenia z historii Polski jako elementy społecznego rytuału samobójstwa – np. katastrofy, powstania, czy katastrofę smoleńską.
Forma książki momentami bywa trudna. Choć nie jest obszerna to zawiera intensywną liczbę cytatów literackich i refleksji filozoficznych
Co wyróżnia ten esej? Bo tak raczej trzeba nazwać tę publikację. Na pewno jest to odwaga intelektualna – autor podejmuje temat tabu w debacie narodowej i proponuje reinterpretację mitu romantycznego jako mechanizmu destrukcji zbiorowej tożsamości
Ciekawe jest spojrzenie historio‑filozoficzne – używając koncepcji Girarda, próbuje Maciejewski zrozumieć i pokazać czytelnikowi procesy cyklicznego powtarzania się narodowych traum i politycznego sabotażu wewnętrznego.
I wreszcie praca jest jak najbardziej aktualna – choć dotyka przeszłości, dotyczy też dzisiejszego myślenia o polityce, tożsamości i agresji symbolicznej w debacie publicznej
Książka Maciejewskiego to nie lekka proza historyczna, a prowokujący esej, który wymaga zaangażowania intelektualnego.
Warta polecenia, jeśli szukasz spojrzenia na historię Polski z perspektywy filozofii i mitologii. Zainteresuje czytelników mechanizm kozła ofiarnego jako narzędzie analizy dziejów.
Może mniej przypadnie do gustu tym, którzy oczekują chronologii i faktografii. Ale jeśli chcesz podjąć dialog z własnym sposobem myślenia o Polsce, to książka „Nic to! Dlaczego historia Polski musi się powtarzać” stanowi istotny głos — prowokujący, refleksyjny i szczery.
Wydawnictwo Literackie
Ocena recenzenta: 5/6
Piotr Burak
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Literackim. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
