20 sierpnia 2025 roku w Warszawie został ogłoszony konkurs na stanowisko Prezesa IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. To wydarzenie budzi duże zainteresowanie zarówno w środowisku naukowym, jak i w opinii publicznej. Nie chodzi tu bowiem o zwykłą zmianę kadrową. Prezes IPN to osoba, która wyznacza kierunek badań nad historią Polski, decyduje o działaniach edukacyjnych, nadzoruje archiwa i śledztwa dotyczące zbrodni nazistowskich i komunistycznych.
Dlatego pytanie, jak wygląda konkurs na stanowisko Prezesa IPN staje się ważne nie tylko dla ekspertów, lecz także dla zwykłych obywateli, którzy chcą wiedzieć, w jaki sposób wyłaniany jest lider instytucji kształtującej pamięć narodową.
Wymagania dla kandydata na Prezesa IPN
Kandydaci, którzy chcą ubiegać się o tę funkcję, muszą spełniać surowe kryteria. To pokazuje, jak odpowiedzialne i wymagające jest to stanowisko.
Najważniejsze wymogi obejmują:
- posiadanie wyłącznie obywatelstwa polskiego,
- niekaralność za przestępstwa umyślne,
- wysokie standardy moralne i etyczne,
- gruntowną znajomość przepisów prawa związanych z działalnością IPN (m.in. ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, ustawy o archiwach, ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej),
- posiadanie stopnia naukowego doktora, doktora habilitowanego lub tytułu profesora.
Warto podkreślić, że przepisy wykluczają z konkursu osoby, które w przeszłości były związane z organami bezpieczeństwa państwa PRL lub pełniły funkcje sprzeczne z zasadami niezawisłości. Prezes IPN nie może również należeć do partii politycznej ani związku zawodowego, nie może też łączyć tej funkcji z mandatem posła lub senatora.
Jak zgłosić się do konkursu na stanowisko Prezesa IPN?
Zgłoszenie wymaga przygotowania obszernej dokumentacji. Kandydaci muszą dostarczyć m.in.:
- życiorys zawodowy i naukowy wraz ze zdjęciem,
- list motywacyjny z własną koncepcją kierowania Instytutem,
- kopie dyplomów i dokumenty potwierdzające posiadanie stopnia naukowego,
- dokument potwierdzający obywatelstwo polskie,
- zaświadczenie o niekaralności,
- oświadczenia o braku przynależności partyjnej, nienaruszeniu dyscypliny finansów publicznych, korzystaniu z pełni praw publicznych,
- dla osób urodzonych przed 1 sierpnia 1972 r. – oświadczenie lustracyjne.
Do tego dochodzi także wymóg posiadania lub uzyskania poświadczenia bezpieczeństwa, które umożliwia dostęp do dokumentów oznaczonych klauzulą „ściśle tajne”. To podkreśla, jak ważny jest zakres odpowiedzialności przyszłego prezesa – dostęp do najwrażliwszych materiałów historycznych wymaga pełnej wiarygodności i zaufania państwa.
Etapy konkursu na stanowisko Prezesa IPN
Cała procedura jest rozłożona w czasie i przebiega w kilku fazach:
- Składanie dokumentów – od 21 sierpnia 2025 r. do 19 września 2025 r.
- Weryfikacja formalna (6–8 października 2025 r.) – sprawdzanie dokumentów, ocena, czy kandydaci spełniają wymogi ustawowe. Wyniki publikowane są w Biuletynie Informacji Publicznej.
- Publiczne wysłuchanie kandydatów na Prezesa IPN (28 października 2025 r.) – odbywa się w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie. Kandydaci prezentują swoje wizje, odpowiadają na pytania członków Kolegium i publiczności. Transmisja jest dostępna online, co pozwala każdemu obywatelowi śledzić przebieg wydarzenia.
To właśnie publiczne wysłuchanie kandydatów na Prezesa IPN jest najbardziej emocjonującym momentem całej procedury. Kandydaci muszą wykazać się nie tylko wiedzą i doświadczeniem, ale także umiejętnością komunikacji i obrony własnych pomysłów w otwartej debacie.
Głosowanie i wybór Prezesa IPN
Następnie członkowie Kolegium IPN spotykają się na posiedzeniu niejawnym i głosują w trybie tajnym. Aby wygrać, kandydat musi uzyskać bezwzględną większość głosów.
- Jeśli nikt nie zdobywa wymaganej liczby głosów w pierwszej turze, przeprowadza się kolejną turę między dwoma najlepszymi kandydatami.
- Jeśli również to głosowanie nie daje rozstrzygnięcia, konkurs zostaje uznany za nierozstrzygnięty i ogłaszany ponownie.
Takie zasady mają zagwarantować, że wybór będzie oparty na szerokim konsensusie, a nowy prezes Instytutu Pamięci Narodowej będzie cieszył się mocnym mandatem zaufania.
Dlaczego konkurs na stanowisko Prezesa IPN jest tak ważny?
Dla wielu osób może się wydawać, że wybór prezesa to sprawa czysto formalna. W rzeczywistości jednak od decyzji Kolegium IPN zależy, jak będzie wyglądała działalność instytucji w najbliższych latach.
Prezes IPN odpowiada za:
- wyznaczanie kierunków badań nad historią XX wieku,
- publikowanie opracowań naukowych i popularnonaukowych,
- prowadzenie śledztw dotyczących zbrodni totalitarnych,
- przygotowywanie materiałów edukacyjnych dla szkół,
- organizowanie wystaw, debat, konferencji i akcji społecznych,
- współpracę z muzeami, archiwami i uczelniami w Polsce i za granicą.
Dlatego, kto zostanie wybrany w konkursie na stanowisko Prezesa IPN, będzie miał realny wpływ na to, jak młode pokolenia Polaków poznają swoją historię i jakie wartości będą im przekazywane.
