Wojciech Kozioł, Bartłomiej Wypartowicz, Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na wschodzie
Publikacja Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na wschodzie autorstwa Bartłomieja Wypartowicza i Wojciecha Kozioła to książka, która podejmuje niezwykle ważny temat polskiej polityki wschodniej. Na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci relacje Polski z Ukrainą i Białorusią odgrywały istotną rolę w debacie publicznej, jednak brak konsekwentnej strategii i liczne zmieniające się koncepcje nie pozwoliły na skuteczne umocnienie wpływów naszego kraju w regionie.
Autorzy starają się odpowiedzieć na pytanie, czy Polska wciąż ma szansę odbudować swoją pozycję jako regionalnego lidera i jak mogłaby to zrobić w obliczu dynamicznych zmian geopolitycznych.
Książka ta nie jest jedynie akademicką analizą przeszłości, ale również próbą spojrzenia w przyszłość. Wypartowicz i Kozioł podejmują się zadania przedstawienia zarówno sukcesów, jak i porażek polskiej polityki zagranicznej wobec wschodnich sąsiadów. Jednocześnie podkreślają, że działania podejmowane w ostatnich latach nie zawsze były przemyślane i spójne. Ich zdaniem Polska, mimo wielu szans, nie wykorzystała w pełni swojego potencjału w budowaniu silnych relacji z Ukrainą i Białorusią.
Analiza relacji polsko-ukraińskich
Jednym z najważniejszych wątków poruszonych w książce są stosunki Polski z Ukrainą, które zawsze były pełne napięć, ale również wzajemnej współpracy. Polska konsekwentnie wspierała Ukrainę w dążeniu do integracji z Zachodem, szczególnie podczas kluczowych momentów, takich jak Pomarańczowa Rewolucja w 2004 roku oraz protesty na Majdanie w latach 2013–2014. Autorzy zauważają, że chociaż Polska była jednym z najaktywniejszych orędowników ukraińskich aspiracji, to w praktyce jej wsparcie miało często charakter głównie symboliczny.
W książce pojawia się analiza problemów, jakie napotkały relacje polsko-ukraińskie w kontekście historii. Kwestie związane z trudną przeszłością, w tym zbrodniami na Wołyniu, często powracały w debacie publicznej, utrudniając budowanie prawdziwego partnerstwa opartego na zaufaniu. Autorzy podkreślają, że Polska nie wypracowała skutecznej strategii na rzecz pojednania historycznego, co sprawiło, że każdorazowo napięcia wokół tych tematów osłabiały relacje między oboma krajami.
Ważnym aspektem omawianym w książce jest także kwestia współpracy gospodarczej. Pomimo intensyfikacji kontaktów handlowych, Polska nie stworzyła w pełni efektywnego modelu współpracy, który mógłby wzmocnić jej pozycję na Ukrainie. O ile otwarcie rynku pracy dla Ukraińców przyniosło korzyści obu stronom, o tyle inne obszary współpracy pozostają niewykorzystane.
Polska wobec Białorusi – trudna gra polityczna
Relacje Polski z Białorusią od lat są naznaczone politycznym napięciem, wynikającym przede wszystkim z wrogiej polityki Warszawy wobec Mińska. Polska wielokrotnie próbowała wspierać białoruską opozycję dla rządów Aleksandra Łukaszenki, co sprawiło, że Mińsk postrzegał Warszawę jako zagrożenie dla własnej stabilności politycznej.
Po wyborach prezydenckich w 2020 roku i stłumieniu protestów przez reżim Łukaszenki, które były wspierane m.in. przez polskie służby Polska stała się jednym z głównych ośrodków wsparcia dla białoruskiej opozycji, zapewniając jej schronienie. Tego typu działania nie korelują z polską racją stanu, gdyż konsekwencją jest odwetowa wojna hybrydowa na granicy.
Autorzy wskazują, że działania Polski wobec Białorusi były często reaktywne i nie wynikały z przemyślanej strategii długofalowej. Warszawa, skupiając się na wspieraniu opozycji, nie miała jednak wystarczających narzędzi, by realnie wpłynąć na sytuację wewnętrzną Białorusi. Dodatkowo autorzy zauważają, że Polska nie wykorzystała w pełni możliwości nawiązania bliższych relacji z Mińskiem w latach, gdy relacje Białorusi z Rosją były napięte. Zamiast tego przyjęto postawę niechęci wobec Łukaszenki, co skutkowało coraz większą izolacją Białorusi na arenie międzynarodowej i jej silniejszym uzależnieniem od Rosji.
Perspektywy na przyszłość
Książka zawiera również analizę przyszłych scenariuszy dla polskiej polityki wschodniej. Autorzy zastanawiają się, czy Polska mogłaby stać się liderem regionalnym w Europie Środkowo-Wschodniej, tworząc realną przeciwwagę dla wpływów Rosji. Jednym z rozważanych rozwiązań jest inicjatywa Trójmorza, która miałaby zintegrować państwa regionu we wspólnych projektach gospodarczych i infrastrukturalnych.
Zdaniem autorów, Polska ma potencjał, aby odegrać większą rolę na arenie międzynarodowej, ale do tego potrzebna jest konsekwentna polityka oraz realne inwestycje, a nie tylko retoryczne deklaracje. W książce pojawia się również refleksja nad sytuacją geopolityczną – wpływem wojny w Ukrainie oraz polityki Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej na przyszłość regionu.
Mocne strony książki Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na wschodzie
Między Bugiem a prawdą wyróżnia się przejrzystością i przystępnym stylem, dzięki czemu jest dostępna nie tylko dla ekspertów, ale i dla szerokiego grona czytelników zainteresowanych tematyką geopolityczną. Autorzy dokonali starannej analizy, sięgając do licznych źródeł historycznych i współczesnych. Książka ma również duże znaczenie dla debaty publicznej, ponieważ zmusza do refleksji nad przyszłością polskiej polityki zagranicznej.
Słabe strony książki Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na wschodzie
Mimo wielu atutów książka nie wnosi zupełnie nowych, przełomowych wniosków do debaty o polityce wschodniej. Wiele z analizowanych problemów było już wcześniej omawianych w literaturze, a część rozważań opiera się na dość optymistycznych założeniach, które niekoniecznie znajdują potwierdzenie w rzeczywistości.
Niektóre kwestie są przedstawione dość powierzchownie, a w książce brakuje konkretnych propozycji działań, które Polska mogłaby podjąć, aby skuteczniej budować swoją pozycję w regionie. Pomysł Trójmorza jest inicjatywą nietrafioną i nierealną. Forsowanie jej dzisiaj prowadzi donikąd tym bardziej, że USA powoli wycofuje się z tej części świata. Druga sprawa nierealności tego projektu polega na tym, iż hipotetycznych członków tego porozumienia wielu wypadkach nic nie łączy a wręcz dzieli. Interesy wielu tych Państw wykluczają się nawzajem dlatego ten pomysł jest zwykłą mrzonką.
Podsumowanie
Książka „Między Bugiem a prawdą” to wartościowa analiza polskiej polityki wschodniej, która dostarcza informacji na temat relacji Polski z Ukrainą i Białorusią. Mimo, że wschodnia polityka polska poniosła całkowite fiasko a forsowanie jej pomysłów jest chybione, to jest to publikacja, która może stanowić solidną podstawę dla dalszych dyskusji na temat przyszłości polskiej dyplomacji i roli naszego kraju w Europie Środkowo-Wschodniej. Choć książka nie wnosi rewolucyjnych tez, jest warta przeczytania.
Dla osób zainteresowanych polityką międzynarodową, historią i geopolityką jest to pozycja godna polecenia.
Wydawnictwo Prześwity
Ocena recenzenta: 4,5/5
Andrzej Włusek
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Prześwity. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
