Morderstwa, seks i szaleństwo, czyli legenda o cesarzu Kaliguli

Czas istnienia Cesarstwa Rzymskiego jest prawdopodobnie najbardziej burzliwym epizodem w całej historii starożytnego świata. Wspaniałe igrzyska, dobrobyt i przepych mieszają się z krwawymi zamachami stanu i brutalnymi wojnami, a wybitni politycy, dowódcy i reformatorzy żyją obok szaleńców, morderców i dyktatorów. Wielu z cesarzy rzymskich zaznaczyło swoje panowanie na kartach historii wybitnymi czynami, jednak prawdopodobnie taka sama ilość znana jest dziś z skandali, tyranii i absurdalnych decyzji.

I tak obok Klaudiusza, który odznaczył się wprowadzeniem humanitarnych praw wobec  dłużników i niewolników i Konstantyna Wielkiego (czas świetlności Rzymu, edykt mediolański), na tron Imperium wstępowali władcy tacy jak Neron (oskarżany o podpalenie Rzymu) czy Dioklecjan (prześladowca chrześcijan). Jednak bez względu na osiągnięcia, czy stopień tyranii cesarzy, jeden z nich prawdopodobnie na zawsze pozostanie najbardziej szalonym z władców Rzymu, pragnącym uczynić swojego konia konsulem. Tym szaleńcem był cesarz Kaligula. Jednak czy rzeczywiście decyzję władcy możemy dziś tłumaczyć chorobą psychiczną? Czy może dokładna analiza zachowań i decyzji pozwoli dojść do całkowicie odmiennych wniosków?

Kaligula – wizerunek władcy Zdj. Wikimedia Commons
Kaligula – wizerunek władcy
Zdj. Wikimedia Commons

Książka Rolanda Augueta, francuskiego historyka, specjalisty od historii starożytnego Rzymu pt. Kaligula, czyli władza w rękach dwudziestolatka, wydana przez Państwowy Instytut Wydawniczy w ramach cyklu Biografie Sławnych Ludzi składa się z siedmiu rozdziałów, z czego każdy z nich dodatkowo dzieli się na kilka podrozdziałów. Praca ta nie jest wyjątkowo obszerna, posiada zaledwie 164 strony, włączając w to bibliografię oraz spis treści. Układ rozdziałów jest więcej niż oczywisty. Autor kierując się zasadami logiki zaczyna od rządów poprzedniego z cesarzy, dalej opisując dzieciństwo i młodość Kaliguli, jego dojście do władzy oraz same rządy, liczne zamachy, kończąc na tragicznej śmierci młodego tyrana. Ten chronologiczny sposób przedstawienia życia cesarza pomaga czytelnikowi zrozumieć złożoność charakteru władcy.

Warto zaznaczyć, że mimo, iż wydawać by się mogło, że ramy chronologiczne wyznacza data urodzin i śmierci głównego bohatera książki – cesarza Kaliguli, to jednak autor w swojej pracy musiał wyjść poza te wyznaczniki. Niemożliwe byłoby dokładne opisanie życia Kaliguli, gdyby nie opis wydarzeń wcześniejszych – m.in. działalności i rządów poprzedzającego Kaligulę władcy oraz np. życia i sukcesów ojca przyszłego cesarza, czy działalności politycznej jego matki. Dodatkowej analizie autor poddał także czasy dzisiejsze, ukazując jak w dzisiejszych czasach wygląda stereotypowy pogląd na życie i władzę Kaliguli oraz jak na przestrzeni wieków zmieniały się poglądy wykwalifikowanych historyków na postać „szalonego” cesarza.

Większość pozycji książkowych, z których korzystał Auguet w czasie pisania swojej pracy nie ukazało się w języku polskim, dlatego czytelnik może zaznajomić się z nimi tylko i wyłącznie w językach obcych, jednak niektóre z wykorzystanych dzieł dostępne są na szeroką skalę w języku polskim. Są to między innymi „Żywoty Cezarów” Swetoniusza czy „Dawne dzieje Izraela”  Józefa Flawiusza, które są dokładnie znane i cenione przez historyków rodzimych.

Dzieło Auguet’a wydane w polskim przekładzie w 1990r. jest dziś jedną z najbardziej znanych pozycji dotyczących otoczonego złą sławą trzeciego z kolei cesarza rzymskiego – Kaliguli (właściwie Gaiusa Iuliusa Caesara Germanicusa). Warto zauważyć, że życie Kaliguli przypadało na czasy niezwykle burzliwe. Zawirowania polityczne w I w. p. n. e doprowadziły w ostateczności do upadku republiki i powstania cesarstwa (pryncypatu). Były to okoliczności niezwykle sprzyjające wszelkiego rodzaju walkom o władzę. Lud, niezadowolony z poczynań władców, senatorzy niemogący pogodzić się z stratą uprawnień, arystokracja pragnąca za wszelką cenę kontrolować życie w państwie i powiększać swoje majątki, do tego niezwykle krwawe walki gladiatorów, prześladowania opozycji, publiczne egzekucje i wszechobecna śmierć.

Życie Kaliguli od samego początku okazało się wyjątkowe, ponieważ przyszedł na świat w rodzinie uwielbianego przez lud rzymski dowódcy Germanika. Cesarz Tyberiusz obawiał się o swoje rządy, ponieważ w pewien sposób słusznie sądził, że w przyszłości pozycja i wciąż rosnąca popularność Germanika może zaszkodzić jego władzy. Dziś dość powszechnie uważa się, iż rzeczywiście cesarz zdecydował się usunąć niewygodnego rywala. Bez względu jednak na przyczyny Kaligula został osierocony przez ojca w wieku zaledwie 7 lat i od tego czasu jego życie diametralnie się zmieniło. Jak podaje Auguet prawie natychmiast po stracie męża matka Kaliguli Agrypina Starsza rozpoczęła działalność opozycyjną względem Tyberiusza, a w jej domu zaczęli tłumnie zbierać się przeciwnicy władcy. Na skutki takiego zachowania nie trzeba było długo czekać. W ostateczności zarówno ona jak i dwaj starsi bracia Kaliguli ponieśli surowe konsekwencje i nie doczekali dojścia członka rodziny do władzy. Śmierć obojga rodziców oraz braci, a także ogólnie panujący w domu nastrój spisków i intryg nie mógł pozostać bez wpływu na psychikę przyszłego władcy Rzymu. Kaligula nie tylko uniknął podzielenia losu rodziców i braci, ale także miał realne szanse na dojście do władzy. Z dwóch kandydatów do tronu (Kaliguli oraz wnuka Tyberiusza) po śmierci Tyberiusza senatorzy zdecydowali żeby oddać kraj w ręce Kaliguli, który zawarł sojusz z Makronem, prefektem pretorianów. Pomimo skandalu, który towarzyszył objęciu władzy (podejrzewano, iż śmierć Tyberiusza nie była w pełni naturalna) Kaligula został wybrany cesarzem i miał cieszyć się władzą, jeszcze przez kilka lat.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*