Najciekawsze i najważniejsze odkrycia archeologiczne na świecie 2023

Najważniejsze odkrycia archeologiczne na świecie 2023. Wśród nich odkrycie polskich archeologów z UW

Rok 2023 był obfity w niesamowite odkrycia archeologiczne, które wielokrotnie zmusiły archeologów do zmiany dotychczasowych założeń w wielu dziedzinach. Sprawdź, jakie są najważniejsze odkrycia archeologiczne na świecie 2023 roku. Wśród nich, według czasopisma Archaeology, znajduje się znalezisko odkryte przez polskich badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego.

Spis treści:

• Największy miecz w Azji Wschodniej, Japonia
• Najstarsza mumia egipska, Sakkara
• 3000-letni miecz z epoki brązu, Niemcy
• Sumeryjski pałac w Girsu, Irak
• Znaleziska w sanktuarium Bagno Grande, Włochy
• Najstarsze drewniane konstrukcje na świecie, Zambia
• Jaskinia pełna mieczy, Izrael
• Odkrycie polskich archeologów, Sudan
• Skrzynia z Templo Mayor, Meksyk
• Najwcześniejsze znane twierdze na świecie, Syberia
• Robotnicy z Machu Picchu, Peru
• Fragment najstarszej książki na świecie, Egipt
• Panda i inne zwierzęta złożone w ofierze, Chiny
• Teatr Nerona, Włochy

Największy miecz w Azji Wschodniej, Japonia

Naukowcy w Japonii ogłosili odkrycie największego żelaznego miecza dakō z IV wieku, mierzącego imponujące 2,6 metra, w kurhanie Tomio Maruyama w mieście Nara. Miecz ten, uznany za skarb narodowy, jest najdłuższym znalezionym tego typu i wykazuje falisty, wężowaty kształt, który nadaje mu nazwę.

Odkrycie to jest częścią unikalnych znalezisk, obejmujących także największe lustro z brązu, datowane na okres Kofun (300-710).

Najstarsza mumia egipska, Sakkara

Egipscy archeolodzy ogłosili odkrycie najstarszej mumii w Sakkarze, w pobliżu Kairu. Zespół badaczy znalazł grobowiec faraonów z czasów V i VI dynastii Starego Państwa, a najbardziej imponującym znaleziskiem jest mumia mężczyzny o imieniu Hekashepes, pokryta warstwami złota.

Ta doskonale zachowana mumia datowana jest na 4 300 lat i znajduje się w wapiennym sarkofagu. Odkrycie to jest uważane za najstarszą i najbardziej kompletną mumię znalezioną w Egipcie do tej pory. Oprócz niej, w miejscu odkrycia znaleziono także grobowce innych ważnych osobistości.

3000-letni miecz z epoki brązu, Niemcy

Odkrycie 3000-letniego miecza w miejscowości Nördlingen w Bawarii jest wyjątkowym znaleziskiem archeologicznym. Miecz został znaleziony w grobie, w którym pochowani byli mężczyzna, kobieta i dziecko. Odkrycie to zostało datowane na koniec XIV wieku p.n.e., co czyni go artefaktem z okresu środkowej epoki brązu.

Miecz jest nadzwyczaj dobrze zachowany, a jego ozdobna ośmiokątna rękojeść wykonana z brązu nadal ma zielonkawy odcień, wynikający z utleniania miedzi w kontakcie z powietrzem i wodą. Rękojeść miecza sugeruje, że był on wykonywany przez wykwalifikowanych kowali, ponieważ technika jego wykonania, zwana odlewem nakładkowym, wymagała specjalistycznych umiejętności.

Niektóre cechy sugerują, że miecz mógł mieć charakter ceremonialny lub symboliczny. Jego centrum ciężkości na przednim końcu ostrza sugeruje, że mogło ono również pełnić funkcję broni aktywnej.

Sumeryjski pałac w Girsu, Irak

Zespół badaczy z British Museum i Iraku ogłosił odkrycie zaginionego sumeryjskiego pałacu w Girsu, datowanego na 4 500 lat. Miasto Girsu, dzisiejsze Tello, jest jednym z najstarszych znanych miast na świecie i było ważnym ośrodkiem administracyjnym w starożytnym Mezopotamii.

Odkrycie to jest częścią Projektu Girsu, prowadzonego przez British Museum w ramach programu Iraq Scheme, mającego na celu badanie i dokumentację starożytnego miasta. Pałac królewski został odnaleziony w Tello, a badania przeprowadzone przy użyciu najnowocześniejszych technologii, w tym zdjęć z drona i analizy teledetekcyjnej, pozwoliły na zlokalizowanie pod powierzchnią pozostałości kompleksu pałacowego.

W trakcie prac ujawniono mury zbudowane z cegły mułowej oraz ponad 200 tabliczek klinowych, stanowiących akta administracyjne. Odkrycie pałacu ma ogromne znaczenie dla zrozumienia historii i kultury starożytnego Girsu oraz cywilizacji sumeryjskiej.

Znaleziska w sanktuarium Bagno Grande, Włochy

Na początku I wieku n.e., w sanktuarium w miejscu znanym jako Bagno Grande, czyli Wielka Łaźnia. uderzył piorun. Przez wieki tamtejszy basen termalny był świętym miejscem zarówno dla Etrusków, jak i Rzymian.

Kiedy uderzył piorun, pod warstwą terakotowych płytek zakopano setki wotów, które przez lata przynosili pielgrzymi. Ten starożytny rytuał, znany jako fulgur conditum, miał na celu zapieczętowanie przedmiotów i oznaczenie tego miejsca jako szczególnie świętego.

Archeolog Jacopo Tabolli opisał odkrycie tych darów, wśród których znajdują się posągi z brązu przedstawiające mężczyzn, kobiety, dzieci, bóstwa i poszczególne części ciała, jako kompletną niespodziankę.

Do najrzadszych znalezisk należy 14 dużych posągów z brązu, z których niektóre noszą dedykacje bogom, w tym Apollinowi, Asklepiosowi, Hygei, Izydzie i Fortunie Primigenii, którzy są związani ze zdrowiem. Równie ważny, jak wyjaśnia Tabolli, jest kontekst, w którym zostały one znalezione.

Wyjątkowym odkryciem jest fakt, że możemy odblokować święty kontekst i krajobraz tego miejsca, analizując wszystkie elementy, od błota po brąz (…) Wiemy, że Rzymianie i Etruskowie współdziałali ze sobą nieprzerwanie od początku pierwszego tysiąclecia p.n.e. i że obejmowało to momenty konfliktu i pokoju. W sanktuarium widzimy, że istnieją bezpieczne przestrzenie, w których łączą się tożsamości różnych społeczności i kultur

– powiedział archeolog. Od I do V wieku n.e. miejsce to było uważane za święte przez pogańskich czcicieli, którzy zostawiali jeszcze więcej ofiar, głównie monet z brązu, drzew, gałęzi i owoców – a później przez chrześcijan.

Najstarsze drewniane konstrukcje na świecie, Zambia

W tym roku archeolodzy natrafili na najwcześniejszą znaną architekturę drewnianą na świecie, datowaną na prawie pół miliona lat temu. Została ona odkryta pod brzegiem zambijskiej rzeki Kalambo przez zespół kierowany przez archeologa Larry’ego Barhama z Uniwersytetu w Liverpoolu. Naukowcy uważają, że kłody mogły stanowić część chodnika lub fundament platformy zbudowanej na terenach podmokłych.

Dotąd najstarsze znane, zachowane drewniane konstrukcje zostały zbudowane przez ludzi żyjących w północnej Anglii około 11 000 lat temu.

Licząca 476 000 lat konstrukcja z bali poprzedza pojawienie się pierwszych współczesnych ludzi o około 150 000 lat i była prawdopodobnie dziełem archaicznego gatunku ludzkiego Homo heidelbergensis.

Paleoantropolodzy uważają, że H. heidelbergensis był bardzo mobilny. Zaskakujące jest więc, że hominini stworzyli taką strukturę.

Nigdy wcześniej nie widzieliśmy archaicznych ludzi manipulujących swoim środowiskiem na tak dużą skalę (…). Sugeruje to przywiązanie do jednego punktu w krajobrazie.

– powiedział Barham. W tym samym miejscu zespół odkrył kamienne siekiery, a także cztery drewniane narzędzia datowane na okres od 390 000 do 324 000 lat temu. Obejmowały one kij do kopania, przedmiot w kształcie klina, karbowaną gałąź i spłaszczoną kłodę.

Jaskinia pełna mieczy, Izrael

W jaskini w pobliżu starożytnej osady Ein Gedi nad brzegiem Morza Martwego archeolodzy z Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności odkryli cztery niezwykle dobrze zachowane żelazne miecze.

Dostęp do mieczy wymagał sięgnięcia głęboko w wąską szczelinę w górnej części jaskini. Trzy dłuższe ostrza to miecze spatha, które zastąpiły krótszy gladius jako podstawową broń używaną przez rzymskie oddziały. Najkrótszą znalezioną bronią jest miecz z głowicą, który był również powszechnie używany przez rzymskich żołnierzy stacjonujących w starożytnej prowincji Judei od I wieku n.e.

Trzy miecze były nadal schowane w oryginalnych drewnianych pochwach. Nie wiadomo, dlaczego miecze zostały ukryte w jaskini, chociaż moneta znaleziona w pobliżu wejścia może dostarczyć pewnych wskazówek.

Moneta z brązu zawiera inskrypcję Za wolność Jerozolimy i prawdopodobnie pochodzi z 134 lub 135 roku n.e. Zbiega się to w czasie z powstaniem Bar Kochby, w którym Żydzi zbuntowali się przeciwko rzymskiej władzy.

Badacze uważają, że lokalni rebelianci mogli zabrać miecze rzymskim żołnierzom i schować je w tajnej kryjówce, aby wykorzystać je w konflikcie.

Odkrycie polskich archeologów, Sudan

Wśród najważniejszych odkryć 2023 roku znalazło się także znalezisko polskiego zespołu badawczego z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Badając pochodzący z XVI wieku dom w Starej Dongoli, niegdyś stolicy średniowiecznego nubijskiego królestwa Makurii (ok. 400–1400 n.e.), zespół odkrył pod podłogą zagadkową sieć pomieszczeń.

Na ścianach jednego z tych pomieszczeń archeolodzy znaleźli kilka nieortodoksyjnych malowideł, które ich zdaniem pochodzą z XIII wieku. Jeden z tych obrazów przedstawia Matkę Boską. Inny przedstawia scenę, w której archanioł Michał trzyma w ramionach króla nubijskiego i przedstawia go Jezusowi, który siedzi na obłoku i wyciąga rękę do króla do ucałowania.

Skrzynia z Templo Mayor, Meksyk

W dziewiątej z trzynastu warstw archeolog López Luján i jego zespół odkryli małą skrzynię wykonaną z kamienia wulkanicznego. Wewnątrz skrzyni znaleźli 15 doskonale zachowanych antropomorficznych figurek wykonanych z serpentyny, wraz z azteckimi symbolami wody i płodności, takimi jak:

• piasek morski,
• berła w kształcie grzechotnika,
• setki koralików z zielonego kamienia
• oraz muszle, ślimaki i korale.

Warstwa świątyni, w której znaleziono skrzynię, pochodzi z 1454 roku, kiedy to za panowania Montezumy I (1440–1469) świątynia przeszła jedną z najbardziej imponujących rozbudow.

Okazało się jednak ze figurki miały już wtedy 1000 lat i zostały przywiezione do Tenochtitlan. Tego typu figurki były zazwyczaj wytwarzane od około 500 r. p.n.e. do 680 roku n.e. przez lud Mezcala, który mieszkał na obszarze, który obecnie znajduje się w południowo-zachodnim meksykańskim stanie Guerrero.

W swojej najświętszej przestrzeni Aztekowie uczynili przedmioty swoimi własnymi, ozdabiając je farbą i umieszczając w skrzyni jako ofiary dla swojego boga deszczu Tlaloca. Przedmioty sprowadzano ze wszystkich prowincji imperium, a nawet spoza jego granic. Wiele z tych ofiar to kosmogramy lub miniaturowe przedstawienia wszechświata w koncepcji Azteków. Skrzynia i jej zawartość symbolizowały mityczną krainę znaną jako Tlalocan.

Najwcześniejsze znane twierdze na świecie, Syberia

Naukowcy dowiedzieli się, że najwcześniejsze znane twierdze na świecie zostały zbudowane przez łowców-zbieraczy w okresie neolitu około 6000 lat p.n.e. w tajdze zachodniej Syberii. Archeolodzy od dawna zdawali sobie sprawę, że rdzenni mieszkańcy regionu mieszkali w ufortyfikowanych osadach bronionych przez palisady, brzegi i rowy.

Sądzili jednak, że takie miejsca pochodzą nie wcześniej niż z wczesnej epoki żelaza, około 1000 roku p.n.e. Byli więc zdziwieni, gdy datowanie radiowęglowe uzyskane w latach 80. XX wieku w jednym z takich miejsc sugerowało, że fortyfikacja została zbudowana tysiące lat wcześniej, w okresie neolitu.

Zespół kierowany przez Ekaterina Dubovtseva z Instytutu Historii i Archeologii Rosyjskiej Akademii Nauk i archeologa Henny’ego Piezonkę z Wolnego Uniwersytetu w Berlinie przeprowadził nowe datowanie radiowęglowe 20 ufortyfikowanych osad tajgi.

Potwierdził, że najwcześniejsze miejsca obronne zostały rzeczywiście zbudowane przez neolitycznych łowców-zbieraczy około 8000 lat temu, co czyni je najwcześniejszymi naukowo datowanymi przykładami takich twierdz na świecie.

W okresie neolitu liczba ludzi żyjących w strefie tajgi dramatycznie wzrosła z powodu nowych łagodnych warunków klimatycznych. Boom demograficzny mógł doprowadzić do napięć, które spowodowały, że neolityczni ludzie zamknęli i ufortyfikowali swoje wioski.

Robotnicy z Machu Picchu, Peru

Machu Picchu zostało zbudowane jako pałac, który był częścią większej posiadłości królewskiej należącej do władcy Inków Pachacutiego (ok. 1420–1472). Zespół służących – wykwalifikowanych robotników, w tym rzemieślników i specjalistów religijnych – utrzymywał posiadłość przez cały rok, podczas gdy cesarz i jego świta rezydowali w stolicy Cuzco.

Do tej pory to, kim byli ci ludzie i skąd pochodzili, pozostawało tajemnicą.

W 1912 roku odkrywca Hiram Bingham odkopał pochówki ponad 100 z nich poza murami pałacu. Nowe badania genetyczne 34 osobników, prowadzone przez archeologów:

• z Uniwersytetu Yale, Richarda Burgera i Lucy Salazar,
• archeologa Jasona Nesbitta z Uniwersytetu Tulane
• i antropologa biologicznego Larsa Fehren-Schmitza z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Cruz,

ujawniły, że opiekunowie Machu Picchu pochodzili z niemal każdej części rozległego imperium Inków, które w szczytowym okresie rozciągało się wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej od dzisiejszego północnego Ekwadoru po północną Argentynę i część Chile.

Naukowcy byli szczególnie zaskoczeni, gdy dowiedzieli się, że jedna trzecia osobników pochodziła z dwóch różnych regionów dalekiej Amazonii. Sugeruje to, że przynajmniej część Amazonii była w pełni zintegrowana z Imperium Inków w sposób, którego uczeni wcześniej nie doceniali – powiedział Burger.

Z wyjątkiem jednej pary matka-córka, podopieczni nie byli ze sobą spokrewnieni, co wskazuje, że zostali przeniesieni do Machu Picchu indywidualnie, a nie jako rodziny lub grupy społeczne. Mieszkając w Machu Picchu, ludzie ci mieli dzieci i nawiązali nowe więzi rodzinne, tworząc zróżnicowaną etnicznie społeczność.

Fragment najstarszej książki na świecie, Egipt

Kawałek papirusu, jak uważają naukowcy, jest częścią pierwszej na świecie książki. Fragment papirusu, który został odkryty wraz z setkami innych kawałków papirusu na stanowisku El Hibeh w 1902 roku, powstał jako oprawiony dokument datowany na 260 rok p.n.e., który zapisywał stawki podatkowe na piwo i oliwę zapisane greckimi literami czarnym atramentem.

Arkusz został następnie zdjęty z oprawy i wysłany jako list, zanim został ponownie przekształcony, gdy został pomalowany obrazami, w tym jednym przedstawiającym syna boga Horusa z głową sokoła, i ponownie użyty jako okrycie mumii w okresie ptolemejskim (304–30 p.n.e.).

Korzystając z obrazowania mikroskopowego i wielospektralnego, zespół kierowany przez konserwatorkę Theresę Zammit Lupi z Uniwersytetu w Grazu dowiedział się, jak powstała książka. Obecność otworów, przez które mogły przechodzić „pinezki”, z których garstka wciąż ma resztki nici, oraz symetryczny transfer atramentu przez precyzyjne zagięcie w środku, potwierdziły, że bifolio było kiedyś oprawione w starożytny manuskrypt.

Odkrycie przesuwa początki introligatorstwa o wieki. Najstarsza znana wcześniej księga pochodziła z I lub II wieku n.e., więc wyprzedza cokolwiek nawet o 400 lat – powiedziała Zammit Lupi. Książka może być wskazówką na temat tego, jak odbywały się transakcje, jak ludzie żyli, pisali i przekazywali sobie nawzajem informacje. Co najważniejsze, dowiedzieliśmy się, że struktura księgi, w przeciwieństwie do zwoju, istniała na długo przed tym, jak nam się wydawało.

Panda i inne zwierzęta złożone w ofierze, Chiny

W pobliżu królewskiego kompleksu grobowców datowanego na okres Zachodniej Dynastii Han (206 p.n.e. – 9 rok n.e.) archeolodzy odkryli szczątki ponad 400 zwierząt złożonych w ofierze – w tym pierwsze kompletne szkielety pandy wielkiej i tapira, jakie kiedykolwiek znaleziono w grobowcu w Chinach. W sumie wykopaliska odsłoniły szczątki 41 różnych rzadkich gatunków, takich jak:

• tygrys,
• żółw,
• zielony paw,
• żuraw czerwonokoronny i
• małpa z zadartym nosem,

z których niektóre zostały pochowane wraz z własnymi przedmiotami grobowymi. Zwierzęta zostały pochowane z głowami zwróconymi w stronę grobowców królewskich, w tym grobowców cesarza Wena (180–157 p.n.e.) i jego matki. Gatunki złożone w ofierze, z których część mogła zostać wysłana jako danina z Azji Południowo-Wschodniej, były symbolami statusu i miały towarzyszyć cesarzowi i jego matce w życiu pozagrobowym.

Teatr Nerona, Włochy

Teatr Nerona znany jest ze źródeł literackich. Rzymski historyk Tacyt mógł mieć w swoich zapisach na myśli tę budowlę, gdy pisał o cesarzu śpiewającym o upadku Troi, gdy obserwował płonący Rzym w lipcu 64 roku n.e.

Konstrukcja została w dużej mierze rozebrana w celu pozyskania materiałów w starożytności, a jej dokładna lokalizacja była nieznana, dopóki archeolodzy nie odkryli jej pozostałości w renesansowym ogrodzie.

Imponujące ruiny obejmują jaskinię teatru, półokrągłą część wypoczynkową oraz prostokątną przestrzeń z wejściami i klatkami schodowymi. Inny budynek mógł służyć do przechowywania scenografii i kostiumów.

Obie budowle zostały zbudowane z cegieł pochodzących z okresu panowania cesarzy julijsko-klaudyjskich, w szczególności Kaliguli (37–41) i Nerona. Teatr był tylko jednym z elementów strktury budowlanej, którą Neron podjął w całym mieście. Obejmowała ona budowę Domus Aurea, czyli Złotego Domu, który służył jako jego monstrualny prywatny pałac.

Podobnie jak Domus Aurea, teatr Nerona był ozdobiony marmurowymi kolumnami w kolorze białym i różnych kolorach, a także pokrytymi złotem sztukateriami, których wiele przykładów zostało odkopanych. To odkrycie ma podwójną wartość: potwierdzenie istnienia ceglanego teatru w Ogrodach Agrypiny – powiedziała archeolog Marzia Di Mento, która współpracuje z Nadzorem Archeologicznym Rzymu – i znalezienie jego dokładnej lokalizacji.

Źródła:

• CIA Cold War spy plane pictures help British Museum uncover long-lost palace beneath Iraqi desert, Robert Dex, Evening Standard [dostęp: 20.02.2023].
• Historykon.pl
• Top 10 Discoveries of 2023, Archaeology Magazine [dostęp: 18.12.2023].