Naziści na celowniku sprawiedliwości | Recenzja

Donald M. McKale, Naziści na celowniku sprawiedliwości

Koniec drugiej wojny światowej w Europie dla więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych był momentem oczekiwanym, ale niósł ze sobą wiele pytań. Czy sprawcy niewyobrażalnych zbrodni zostaną należycie ukarani za swoje bestialstwo? Czy wszystkich dosięgnie sprawiedliwość? Jak narody Europy odniosą się do prawdy o Holocauście? Te niezwykle ważne pytania postawił w swojej książce Donald M. McKale.

Książkę można nabyć w księgarni historycznej Wolum.pl – Naziści na celowniku sprawiedliwości

Z dużym zaciekawieniem zakupiłem tą książkę. Ukazała się w Polsce nakładem wydawnictwa „Muza” w 2013 roku. Jej autor jest emerytowanym profesorem jednego z amerykańskich uniwersytetów i od lat zajmuje się tematyką Holocaustu. Bibliografia tej obszernej monografii jest imponująca, jednak kryje się w niej pewna niedogodność dla polskiego czytelnika. Podstawową pracą z jakiej korzystał autor opisując dzieje stosunków polsko-żydowskich w okresie powojennym, jest angielskie tłumaczenie pracy Jana Grossa. Zapewne leży to u podstaw nieco stronniczej narracji kiedy autor pisze o Polsce i Polakach i nie da się ukryć, że stanowi poważny minus w odniesieniu do tematyki polskiej. Autor bardzo pobieżnie potraktował również tematykę procesów jakie miały miejsce w Związku Sowieckim ograniczając się właściwie jedynie do opisania genezy antysemityzmu w ZSRS. W swojej perspektywie ograniczył się praktycznie wyłącznie do zachodniej percepcji opisywanej problematyki. Absolutnie nie czyni to książki bezwartościową, jednak nieco ogranicza jej wartość merytoryczną.

Tytuł książki zwrócił moją uwagę, ponieważ dzieje drugiej wojny światowej doczekały się wielu publikacji, jednak reperkusje jakie ze sobą niosła już niekoniecznie. Odpowiedzi na pytania jakie autor sobie postawił są bardzo interesujące i powinny być znane wszystkim, których interesują dzieje świata po 1945 roku. Całość narracji ogniskuje się na losach wybranych funkcjonariuszy III Rzeszy, którzy umknęli lub zostali zbyt łagodnie potraktowani przez wymiar sprawiedliwości za zbrodnie na ludności żydowskiej podczas II wojny światowej.

Holocaust i jego ponure dzieje powinny być przestrogą dla całego cywilizowanego świata. Niestety z pracy amerykańskiego profesora płynie bardzo smutna konkluzja. Niewielu zbrodniarzy dosięgła sprawiedliwość. Autor przez niespełna pięćset stron narracji snuje opowieść o zbrodni i niespełnionej karze. Szeroko opisuje uwarunkowania jakie doprowadziły do bezprecedensowej pobłażliwości i zlekceważenia horroru w jaki zamieniono życie milionów mieszkańców Europy. Jest to historia pełna cynizmu, kłamstwa i obojętności wobec ludzkiej krzywdy. Autor poruszył również kontrowersyjny, choć niezaprzeczalny, wątek pomocy jakiej kościół katolicki udzielał po wojnie hitlerowskim zbrodniarzom. Swoje wnioski odniósł również do bieżącej sytuacji na świecie pisząc między innymi o negacji Holocaustu. Całość narracji ujęta została w siedemnaście rozdziałów przedstawiających wojenne i powojenne dzieje wybranych zbrodniarzy hitlerowskich oraz uwarunkowania społeczne i polityczne, które sprawiły, że nie dosięgła ich sprawiedliwość.

Książkę wydano w twardej oprawie. Wydanie jest bardzo estetyczne i ładnie prezentuje się na regale książkowym. Czcionka jest przyjemna dla oka. Jakość papieru również nie budzi zastrzeżeń. Jest to tłumaczenie z języka angielskiego (tytuł oryginalny: Nazis after Hitler. How Perpetrators of the Holocaust Cheated Justice and Truth). Przypisy umieszczono na końcu pracy, co dla czytelnika może być nieco niewygodne. Za nimi umieszczono indeks osobowo-rzeczowy, który ułatwia znalezienie konkretnych nazwisk instytucji czy pojęć.

Nie jest to raczej książka, którą docenią znawcy tematu. Brakuje jej profesjonalnego oglądu, szczególnie na dzieje Europy Wschodniej po 1945 roku. Jednak mimo stosunkowo niskiej oceny jaką postuluję poniżej uważam, że książka ta powinna się znaleźć na wielu domowych regałach. Powód jest banalnie prosty. Choć nie jest to w pełni zadowalająca praca naukowa, autor podjął się próby odpowiedzi na bardzo ważne pytania dotyczące powojennej historii. Przedstawił bardzo interesujące (a jednocześnie niebezpieczne) zjawisko negacji prawdy o mrocznych wydarzeniach z przeszłości. Dlaczego tak potworne zbrodnie nie doczekały się zadośćuczynienia ich ofiarom? Dlaczego tak wielu ludzi po wojnie było wciąż obojętnych na koszmar jaki stał się udziałem ich dawnych przyjaciół, sąsiadów czy znajomych? Dlaczego dochodziło do sytuacji w których ze współczuciem spotykały się nie ofiary a oprawcy? Te trzy szalenie ważne pytania autor bardzo ciekawie powiązał z bardzo istotnym wątkiem jakim są tragiczne konsekwencje zbrodni bez kary. Te pytania oraz odpowiedzi na nie powinien poznać każdy, kto uważa, że koszmar jakim był Holocaust, już nigdy nie powinien się powtórzyć.

Ocena recenzenta: 3/6

Maciej Kościuszko

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*