Odkryto rzadki druk z 1776 roku autorstwa Samuela Zasadiusa – uzupełnienie bibliografii polskich druków ewangelickich
W zbiorach Książnicy Cieszyńskiej w Cieszynie odnaleziono nieznaną dotąd edycję modlitewnika autorstwa Samuela Ludwika Zasadiusa z roku 1776. Odkrycie to – jak podaje instytucja – uzupełnia bibliografię polskich druków ewangelickich i wpływa na historię literatury luterańskiej Śląska Cieszyńskiego.
Jak informuje portal dzieje.pl, pracownicy Książnicy Cieszyńskiej podczas szczegółowej kwerendy zbiorów natrafili na wolumin opisany jako niekompletny, zniszczony i pozbawiony oprawy. W efekcie badań stwierdzono, że jest to dotychczas niezarejestrowana edycja modlitewnika Zasadiusa z roku 1776. Druk pochodzi z okresu, który do tej pory był słabo rozpoznany w ramach polskich druków ewangelickich.
Nieznana edycja modlitewnika
Zasadiusowska edycja trafiła do Książnicy w 2016 roku ze zbiorów historyka i regionalisty dr. Stanisława Zahradnika.
Egzemplarz był bardzo zły technicznie: brak oprawy, ubytek końcowych kart zawierających część druku, silne zabrudzenia i uszkodzenia stron. Poddano go konserwacji w pracowni Książnicy (wykonanej m.in. przez Łucję Brzeżycką).
Warto dodać, że ową edycję oprawiono razem z dwoma wcześniejszymi drukami brzeskimi w jednym „klocku introligatorskim”, co dodatkowo utrudniało dotychczasowe zidentyfikowanie.
Kim był Samuel Ludwik Zasadius?
Samuel Ludwik Zasadius (1695-1756) był jednym z pionierów polskiej literatury luterańskiej na Śląsku Cieszyńskim. Urodził się jako syn pastora Samuela Sebalda Zasadiusa, pobierał edukację m.in. w gimnazjum w Oleśnicy, a następnie studiował teologię w Wittenberdze i Jenie.
W 1721 roku objął stanowisko kaznodziei w cieszyńskim zborze ewangelickim. W 1730 roku został oskarżony o wyznawanie pietyzmu i usunięty z posady. Dzięki wsparciu hrabiów Hencklów von Donnersmarck znalazł schronienie w Niemczech, a w 1742 roku powrócił na Śląsk jako pastor w Tarnowskich Górach, gdzie zmarł.
Jego twórczość literacka została wysoko oceniona – historyk literatury polskiej na Śląsku Cieszyńskim Wincenty Ogrodziński stwierdził: „Jako pisarz zasługuje Zasadius na baczniejszą uwagę … Posługuje się czystą, wolną od wszelkich naleciałości obcych polszczyzną.”
Znaczenie wydania „Mlecznej potrawy duchownej”
Ujawniony druk to edycja dzieła zatytułowanego „Mleczna potrawa duchowna ssącym janiątkom Pana Jezusa Krystusa podana od Ks. Samuela Ludowika Zasadiusa, Sługi słowa Bożego przed Cieszynem”.
Jak wskazano, znane były dotąd wydania tego dzieła z lat 1724, 1726, 1727, 1753 oraz około 1759, wszystkie drukowane w oficynie Goffreda Trampa w Brzegu. Zatem odnaleziona edycja z 1776 roku rozszerza listę znanych wydań i stanowi wartościowy uzupełniający egzemplarz dla bibliografii.
Odkrycie wzbogaca katalog polskich druków ewangelickich, które często były marginalizowane w historiach druku. Przywraca uwagę na postać Zasadiusa, ważną dla literatury luterańskiej Śląska Cieszyńskiego. Pokazuje, że nawet dobrze rozpoznane instytucje biblioteczne mogą kryć nieodkryte skarby. Kontekst ten podkreśla również rolę Książnicy jako instytucji naukowej, gromadzącej zbiory zabytkowe, w tym druki i rękopisy od XVIII do XX wieku.
Źródła:
- PAP/dki, „Książnica Cieszyńska: odnaleziono nieznaną edycję modlitewnika S. Zasadiusa”, dzieje.pl [dostęp: 26.10.2025].
- „Zbiory”, Książnica Cieszyńska [dostęp: 26.10.2025].
- Szelong Małgorzata (wypowiedź), „Książnica Cieszyńska: odnaleziono nieznaną edycję modlitewnika S. Zasadiusa”, dzieje.pl [dostęp: 26.10.2025].
Fot. Książnica Cieszyńska
