Państwo Gryfitów

Śmierć Warcisława I

Warcisław I, uważany powszechnie za twórcę państwa zachodniopomorskiego, został zamordowany w Stołpiu nad Pianą między 1134 a 1148 rokiem. Pozostawił po sobie dwóch nieletnich synów – Bogusława i Kazimierza, którymi do 1155 roku opiekował się ich stryj – Racibor. Po dojściu do władzy synowie zmarłego księcia podzielili państwo w ten sposób, iż starszy z nich – Bolesław I, otrzymał księstwo szczecińskie, obejmujące ziemie nad Odrą, Iną, Wkrą i dolną Pianą. Natomiast młodszemu – Kazimierzowi I – przypadło księstwo dymińskie, złożone z ziem nad środkową i górną Pianą, Tolężą, Dziwną i Regą. Z kolei ziemia kołobrzeska stanowiła kondominium, gdzie obaj bracia rządzili wspólnie. Po bezdzietnej śmierci Kazimierza, co nastąpiło około 1180 roku, Bogusław objął samodzielne rządy nad całym Pomorzem. W 1181 roku uznał się za lennika cesarza Fryderyka I „Barbarossy”, a w 1184 roku popadł w zależność od Danii. Jednak już trzy lata później zmarł nieopodal Nowego Warpna, zostawiając dwóch niepełnoletnich synów. W związku z tym regencję w państwie przejął Warcisław II Świętoborzyc – kasztelan szczeciński i krewny książąt. Ten stan rzeczy nie był na rękę Danii, która doprowadziła do tego, iż władza przeszła w posiadanie Jaromira I – księcia rugijskiego. Z czasem, gdy synowie Bogusława I osiągnęli pełnoletność, doszło do podziału państwa, który odbył się na podobnych zasadach, jak w przypadku ich ojca i stryja. I tak starszy z nich, czyli Bogusław II, ożeniony z córką księcia gdańskiego Mirosławą, otrzymał Szczecin, zaś młodszy – Kazimierz II, będący po ślubie z królewną duńską Ingardą, otrzymał Dymin. Prawdopodobnie ich rządy zakończyły się około roku 1219 lub 1220.

Sarkofag Bogusława XIV w krypcie Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie Wikimedia Commons
Sarkofag Bogusława XIV w krypcie Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie
Wikimedia Commons

Po zrzuceniu zależności duńskiej, co nastąpiło w 1227 roku, wzrosły na Pomorzu wpływy brandenburskie. W 1231 roku cesarz Fryderyk II zdecydował o nadaniu margrabiom brandenburskim prawa do Pomorza Zachodniego, co doprowadziło do wojen z Brandenburgią. W 1274 roku Barnim, który prawdopodobnie jako pierwszy posługiwał się tytułem kaszubskim dux Cassubiae, otrzymał pomoc od księcia wielkopolskiego Bolesława Pobożnego. Brandenburczycy, co prawda, zostali wyparci z Pomorza, jednak zależności lennej nie udało im się zrzucić. W roku 1287 doszło do zawarcia przez Bogusława IV, panującego w latach 1278–1309, przymierza z Mściwojem II, księciem gdańskim, i Przemysłem II, księciem wielkopolskim. Tymczasem w roku 1295 doszło do kolejnego podziału księstwa, tym razem między synów Barnima I: Bogusława IV, który otrzymał ziemie od Strzałkowa po Słupsk (ze stolicą w Wołogoszczy), oraz Ottona I, który przejął tereny po obu stronach Odry (ze stolicą w Szczecinie). Podział ten nie doprowadził jednak do rozbicia pod względem prawnym i gospodarczym, a państwo w dalszym ciągu było dość jednolite.

W czasach panowania Warcisława IV, który był synem Bogusława IV, doszło do zbliżenia z Polską. W 1315 roku Warcisław ożenił się z Elżbietą, córką Bolesława Świdnickiego (Bolko II Mały), a w 1325 roku książęta pomorscy zawarli układ z Władysławem Łokietkiem. Do wzmocnienia więzi między Polską a Pomorzem Zachodnim doszło w okresie panowania Warcisława IV – syna Bogusława V. Ten został zięciem Kazimierza III Wielkiego, który zaadoptował jego syna, Kazimierza IV, zwanego Kaźkiem i nadał mu szereg ziem na terytorium Polski, co stwarzało szansę na objęcie tronu po śmierci Ludwika Węgierskiego. Jednak plany te zostały przekreślone decyzją Andegawena, popartą przez Radę Królewską.

Jerzy I pomorski Wikimedia Commons
Jerzy I pomorski
Wikimedia Commons

W latach 90. XIV wieku zawarto gro przymierzy, wśród których wypada wymienić m.in. to pomiędzy książętami pomorskimi a Władysławem Jagiełłą z 1390 roku. Natomiast w 1409 roku Bogusław VIII oraz Warcisław VIII zawarli przymierze z Krzyżakami przeciwko Polsce, jednak nie udzielili im obiecanej pomocy w czasie bitwy pod Grunwaldem. Z kolei w okresie wojny trzynastoletniej z inicjatywy mieszczan w 1456 roku w Gryfii (Greifswaldzie) powołano uniwersytet będący drugą najstarszą uczelnią wyższą w basenie Morza Bałtyckiego. Przejściowo należała ona do Szwecji i Prus.

Linia książąt rugijsko-wołogoskich wygasła za panowania Warcisława X. Po jego bezpotomnej śmierci w 1478 roku jedynym władcą całego księstwa zachodniopomorskiego został Bogusław X „Wielki”, który dzięki małżeństwu, zawartemu w 1491 roku z Anną, córką Kazimierza Jagiellończyka, zbliżył się do Polski. Jednak ostatecznie w 1521 roku Bogusław X złożył hołd lenny cesarzowi Karolowi V i stał się księciem Rzeszy. Z kolei Barnim XI, syn Bogusława X, początkowo rządził wraz ze starszym bratem Jerzym I, a po jego śmierci ze swoim bratankiem Filipem I. W 1525 roku Jerzy I i Barnim XI zawarli z Polską sojusz nastawiony przeciwko Brandenburgii i Krzyżakom. Natomiast na odbytym w 1534 roku sejmie w Trzebiatowie, za zgodą obu książąt, podjęto uchwałę o wprowadzeniu w państwie luteranizmu jako religii panującej. Za panowania Jana Fryderyka, co miało miejsce w latach 1560–1600 wyznanie to umocniło się. Jedynym synem Filipa I, który doczekał się potomstwa, był Bogusław XIII. Podczas jego rządów doszło do częściowej odbudowy prestiżu władzy książęcej, czego dokonano przez ograniczenie przywilejów szlachty.

Ostatni przedstawiciel dynastii Gryfitów

Bogusław XIII Wikimedia Commons
Bogusław XIII
Wikimedia Commons

Bogusław był trzecim synem ówczesnego księcia na Bardzie i Nowopolu, Bogusława XIII i jego pierwszej żony Klary, księżniczki brunszwickiej. Od roku 1606 zarządzał Księstwem Darłowskim, początkowo wraz z bratem Jerzym II, a od 1615 samodzielnie. Dnia 19 lutego 1615 roku w Darłowie ożenił się z Elżbietą, córką Jana Młodszego, księcia szlezwicko-holsztyńskiego na Sonderburgu i Elżbiety brunszwickiej z Grubenhagen. Po bezpotomnej śmierci starszego brata, Franciszka, w 1620 roku Bogusław przejął władzę nad Księstwem Szczecińskim. Z kolei w 1622 roku nadał swojej siostrze Annie, która powróciła na Pomorze wraz z synem Ernestem Bogusławem, księciem Croy, wieś Smołdzino w okolicach Słupska, a rok później także własną siedzibę w mieście. Okres jego rządów przypadł na czasy wojny trzydziestoletniej, kiedy to wojska kwaterujące na Pomorzu doprowadziły kraj do ruiny. Warto dodać, że Pomorze ze Szczecinem było dogodnym terenem i bazą operacyjną dla wojsk szwedzkich. Mimo usilnych starań Bogusławowi nie udało się zachować neutralności księstwa. W 1627 został zmuszony do wyrażenia zgody na zakwaterowanie wojsk cesarskich pod dowództwem Albrechta von Wallensteina. Bogusław XIV w 1637 roku zmarł w zamku w Szczecinie jako ostatni władca Pomorza Zachodniego wywodzący się z dynastii Gryfitów. Na mocy sporządzonego testamentu Brandenburczycy zostali wykluczeni z sukcesji, natomiast Pomorze miało przejść w ręce Szwedów. Podpisany w 1648 pokój westfalski potwierdził polityczny upadek Pomorza, które zostało podzielone między Szwecję i Brandenburgię. Bogusław XIV został pochowany w kościele zamkowym św. Ottona w Szczecinie dopiero 25 maja 1654 roku.

Maciej Wierzchnicki – doktorant Akademii Pomorskiej w Słupsku, nauczyciel historii

Bibliografia:

Opracowania:

Boras Z., Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1996.

Kozłowski K. Podralski J., Gryfici: książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985.

Labuda G., Historia Pomorza, t. I i II, Poznań 1972.

Labuda G., Słowiańszczyzna pierwotna: wybór tekstów, Warszawa 1954.

Pomorze Zachodnie poprzez wieki, pod red. J. M. Piskorskiego, Szczecin 1999.

Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005.

Strony internetowe:

http://encyklopedia.szczecin.pl/wiki/Gryfici

http://www.wladcy.myslenice.net.pl/Pomorze%20Zachodnie/zalaczniki/Gryfici.htm

http://strona.kaszebsko.nazwa.pl/uploads/historia/Histori%C3%B4%20Kasz%C3%ABb%C3%B3w%20(5).pdf

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*