Jerzy A. Wlazło, Zbigniew Pawlak, Pęknięte miasto. Biesłan
W książce Pęknięte miasto. Biesłan poznamy ludzką twarz tragedii, która rozegrała się w 2004 r. Na łamach reportażu spotkamy się z ofiarami, świadkami i mieszkańcami regionu. Nie tylko, aby usłyszeć o samym ataku, ale lepiej zrozumieć współczesną historię Kaukazu.
Pęknięte miasto. Biesłan to reportaż napisany przez Zbigniewa Pawlaka i Jerzego A. Wlazło. Autorzy przygotowali publikację na dziesiątą rocznicę ataku terrorystycznego na szkołę w 2014 r. Przedstawiają przede wszystkim ludzką stronę dramat i kreślą niezwykłe tło historyczno-kulturowe Kaukazu.
Dlaczego sięgnęłam po ten reportaż? Pierwszego września 2004 roku rozpoczynałam kolejny rok szkolny. Byłam dzieckiem takim jak One. W wiadomościach telewizyjnych pojawiały się wiadomości z Biesłanu. Nazwa miasta pozostała w mojej pamięci.
Powróciła ona całkiem niedawno. Oglądałam materiał o karierze rosyjskiej propagandzistki Margarity Simonian. Jako młoda dziennikarka relacjonowała wydarzenia w Biesłanie. Jej sposób prowadzenia narracji, wyraźnie prorządowy, bardzo spodobał się władzom na Kremlu.
Co właściwie zatem wydarzyło się w tym osetyjskim mieście? Pierwszego września 2004 roku grupa bojowników pod dowództwem pułkownika Rusłana Chuczbarowa atakuje szkołę podstawową podczas uroczystego apelu. Terroryści biorą zakładników. Uczniów, rodziców, pracowników szkoły, sąsiadów.
Od samego początku rozpoczyna się terror. Bojownicy zabiją niektórych uwięzionych. Nie ma wody ani jedzenia. W sali gimnastycznej nad głowami dorosłych i dzieci są rozwieszone ładunki wybuchowe. Pojawią się próby pertraktacji.
Trzeciego dnia rozpoczyna się szturm sił bezpieczeństwa na szkołę. Akcja powoduje chaos, w której giną nie tylko bojownicy, ale także zakładnicy i funkcjonariusze. Dramatyczne sceny ze szkoły w Biesłanie obiegły cały świat.
W wyniku zamachu zginęło w sumie 334 osób.
Wokół tamtych dni w Biesłanie narosło wiele kontrowersji, np. wobec sposobu przeprowadzenia szturmu, ukrytymi powodami tego wydarzenia.
Na tle kaukaskiej panoramy
Biesłan. Pęknięte Miasto nie tylko przedstawia wydarzenia z trzech dramatyczne dni, które rozgrywały się w budynku szkoły. Tak, są one w centrum opowieści. Strach, ból, przemoc w środku piekła. Bezsilność, tych, którzy czekali na swoich bliskich na zewnątrz kordonu policyjnego.
Jednak autorzy idą dalej. Pokazują perspektywę świadków historii kilka miesięcy po wydarzeniach. Znowu wracają, aby jeszcze raz spojrzeć na miasto i na jego mieszkańców dziesięć lat po tragedii.
Pęknięte miasto odmalowuje również panoramę Kaukazu Północnego. Poznajmy krajobrazy, smaki i tradycje. Jest to historia o: chaosie po rozpadzie Związku Sowieckiego, sąsiedzkim życiu Osetyjczyków, Inguszów i Czeczenów, utopijnych marzeniach o sprawiedliwym kalifacie, zemście rodowej, szahidkach, miłości i wojnie. Za tym jednak stoją osobiste historie.
Dla mnie największym atutem reportażu są przede wszystkim spotkania, często niezaplanowane i spontaniczne.Wydaję mi się, że ta książka powstała z właśnie miłości do regionu i chęci usłyszenia jego mieszkańców.
Reportaż wyróżnia się językiem i sposobem pisania. Pojawiają się liczne wtrącenia z języka rosyjskiego, które przybliżają nas do bohaterów. Słuchamy tych opowieści, tak, jak gdybyśmy usiedli z nimi przy jednym stole. Ciekawym zabiegiem jest również fabularyzowanie wydarzeń, które rozgrywały się w szkole. Pozwalają one na emocjonalne zaangażowanie czytelników.
Pęknięte miasto opowiada o niejednoznaczności ludzkich postaw w obliczu wojny, przemocy, zupełnie niepotrzebnego cierpienia. U czytelnika, który przygląda się temu z dystansu, niektóre z nich mogą wydawać dziwne lub wywołać nieraz niezgodę.
Wydawnictwona pewno spodoba się osobom, które interesują się współczesną historią Rosji i Kaukazu Północnego. Zatrzymuje ono pewien obraz miasta i regionu, którego po dziesięciu latach od wydania książki ciągle się zmienia. Możemy również czytać Biesłan jako uniwersalną opowieść o ludziach, którzy stanęli przed obliczem tragedii i o mieście, które zostało przez nią naznaczone.
Wydawnictwo Znak
Ocena recenzent: 5/6
Roksana Kaczmar
Bibliografia:
- Agnieszka Szypielewicz, Biesłan. Trzy dni piekła, TVN24, Dostępne w: https://tvn24.pl/swiat/bieslan-trzy-dni-piekla-ra464465-ls3411333, [dostęp: 3.09.2014, 12:00; aktualizacja: 3.09.2014, 12:09],
- Michał Olszewski, Rafał Szczepankowski, 20 lat od Biesłanu. Setki zabitych, rany na całe życie, Gazeta Wyborcza, Dostępne w: https://wyborcza.pl/56,140981,31265692,20-rocznica-tragedii-w-bieslanie-zdjecia.html, [dostęp: 30.08.2024, 10:26]
- Marcin Strzyżewski. (2 lipca 2022). Twarz rosyjskiej propagandy – Margarita Simonian [Wideo]. Dostępne w: http://www.youtube.com/watch?v=1zlT6cXXRWY [dostęp: 20 listopada 2025]
