Julia Pomian, Konrad Rzemieniecki, Paweł Klint, Testamenty szlacheckie z ksiąg grodzkich i ziemskich ziemi chełmskiej z XVII wieku
Testamenty szlacheckie z ksiąg grodzkich i ziemskich ziemi chełmskiej z XVII wieku to edycja źródłowa zachowanych aktów ostatniej woli drobnej i zamożnej szlachty. To wgląd w relacje społeczne, stan majątkowy, a w końcu w mentalność ludzi tamtej epoki.
Pierwsze testamenty spisywane były jeszcze w wiekach średnich i miały podłoże religijne. Śmierć i niepewność zbawienia powodowała wśród ludzi trwogę oraz chęć odkupienia win poprzez legaty na rzecz Kościoła. Stąd testamenty są ciekawym materiałem źródłowym do poznania historii Kościoła oraz religijności danej grupy społecznej.
O autorach
Książka powstała pod redakcją trzech historyków. Paweł Klint jest profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego. Jego zainteresowania skupiają się wokół mentalności społeczeństwa staropolskiego, relacji społecznych czy kultury funeralnej. Autor podręczników do historii dla uczniów szkół ponadpodstawowych.
Julia Pomian to doktorantka Uniwersytetu Wrocławskiego w dyscyplinie historia. Naukowo zajmuje się zagadnieniami religijności społeczeństwa staropolskiego ze szczególnym uwzględnieniem kultu Matki Bożej. Oprócz tego, interesuje się historią medycyny oraz życiem codziennym w Polsce przedrozbiorowej.
Konrad Rzemieniecki z wykształcenia jest doktorem habilitowanym historii oraz prawnikiem. Pracuje w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu. Jego badania skupiają się na demografii, historii społeczno – gospodarczej.
O czym jest książka?
Prezentowana publikacja jest wydawnictwem źródłowym, które ukazało się w 2024 roku nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Stanowi zbiór szlacheckich dokumentów z XVII wieku z terenów dawnej Rusi Czerwonej. Recenzowany tom obejmuje ziemie chełmską, która w tamtych czasach dzieliła się na powiat chełmski i krasnostawski.
W książce umieszczono 179 testamentów szlacheckich, które odnaleziono przede wszystkim w księgach grodzkich oraz ziemskich. Autorzy zwrócili uwagę, że księgi nie były kompletne, zatem liczba testamentów nie jest pełna. Bardzo rzadko we wspomnianych księgach umieszczano chociażby akta ostatniej woli duchowieństwa oraz plebejuszy.
W publikacji znajdziemy także przypadki, kiedy testament został spisany znacznie wcześniej przed śmiercią, a testatorzy żyli co najmniej kilka lat po ich spisaniu. Niewątpliwie celem testatorów było uniknięcie w dalszej bądź bliższej przyszłości konfliktów na tle majątkowym wśród spadkobierców.
Co ciekawe, w tym przypadku, odnotować możemy zapisów na rzecz Kościoła. W 116 testamentach szlachta nie zaleciła w zapisie przeznaczenia darowizny na instytucje kościelne, parafię, zakon etc.
Recenzja
Książka jest edycją źródłową z zachowaniem wszelkiego aparatu badawczego i stanowi wysoce dobre opracowanie. Układ ma charakter chronologiczny. Wszelkie adnotacje zostały umieszczone w przypisach, co ułatwia zrozumienie także kontekstu. Na końcu została zamieszczona bibliografia, która wydaje mi się dość skąpa. Książkę wieńczy indeks osób i nazwisk.
Niewątpliwie Testamenty szlacheckie… czytać należy z uwagą i koncentracją. Jest to bowiem obfity materiał źródłowy. Książka raczej dedykowana jest zawodowym historykom. Nie sądzę, aby była to książka dla każdego. Niektórych po prostu tekst może znużyć.
Prezentowana edycja źródłowa liczy blisko 600 stron, zatem jest to książka mówiąc kolokwialnie wagi ciężkiej. Do przejścia w sprzyjających warunkach do czytania.
Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego
Ocena recenzenta: 5/6
Ewelina Kazienko
