Pius XII. Papież w epoce totalitaryzmów | Recenzja

Pius XII. Papież w epoce totalitaryzmów

Pontyfikat Piusa XII przypadł na burzliwy okres dziejów ludzkości. Szczególnie trudny czas objął lata Drugiej Wojny Światowej. Postawa Piusa XII w czasie wojny budzi wśród badaczy liczne kontrowersje. Z tego względu bardzo interesującym wydaje się zapoznanie z naukowym opracowaniem na temat pontyfikatu tego papieża. Równie ciekawy czas rządów Piusa XII przypadł na okres powojennego wzrostu znaczenia komunizmu na świecie, kiedy to Kościół starał się przeciwstawić potędze tej zbrodniczej ideologii. Książka Pius XII. Papież w epoce totalitaryzmów stanowi bardzo ciekawe studium tych zagadnień. Oprócz tego poruszono w niej wiele innych wątków dotyczących panowania Piusa XII.

Książka ma charakter pracy zbiorowej. Każdy rozdział został napisany przez innego autora. W sumie tę pozycję stworzyło dziesięciu naukowców. Są to: dr Andrzej Grajewski – redaktor tygodnika Gość Niedzielny, były członek kolegium IPN, prof. Mirosław Filipowicz – wykładowca KUL, były dyrektor Instytutu Historii tego uniwersytetu, docent Grzegorz Kucharczyk – kierownik Pracowni Historii Niemiec i Stosunków Polsko-Niemieckich w Poznaniu, dr Dariusz Libionka – pracownik muzeum w Majdanku, redaktor czasopisma Zagłada Żydów: Studia i Materiały: Pismo Centrum Badań nad Zagładą Żydów Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, dr Paweł Skibiński – adiunkt Instytutu Historycznego UW, prof. Zofia Waszkiewicz – pracownik Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, ks. prof. Zygmunt Zieliński – emerytowany pracownik KUL, prof. Jan Żaryn – pracownik Wydziału Nauk Historycznych Uniwersytetu Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie. Redaktorem pracy jest prof. Marek Kornat – docent w Instytucie Historii PAN, pracownik Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie.

Celem książki jest przedstawienie obrazu polityki Stolicy Apostolskiej w okresie pontyfikatu Piusa XII. Autorzy postawili sobie za zadanie obiektywne ukazanie osoby i rządów Piusa XII. Starano się pokazać motywy jakie były motorem napędowym jego działań w tych tak trudnych czasach. Zwłaszcza okres Drugiej Wojny Światowej jawi się jako bardzo kontrowersyjny i pełen wielu niedomówień. Obecnie, zwłaszcza po ogłoszeniu procesu beatyfikacyjnego Piusa XII, nie milkną oskarżenia względem jego osoby o sympatie dla nazizmu. Książka stara się odeprzeć te oskarżenia i dać obiektywny obraz działań biskupa Rzymu. Praca jednak nie stanowi wyczerpującej monografii, a jest jedynie naświetleniem najważniejszych problemów.

Autorzy pracy starają się odeprzeć wypaczony przez wielu lewicowych myślicieli obraz Piusa XII. Oskarżenia o współprace z Hitlerem jakie padały pod adresem papieża wielokrotnie nie były podparte żadnymi dowodami. Książka podaje również szereg przykładów na to, że Pius XII udzielał pomocy Żydom podczas Drugiej Wojny wiatowej. W kwestii stosunków z Polską w pracy znajdziemy tezy o papieskiej powściągliwości w tej sprawie. W okresie okupacji papież współczuł Polakom, lecz nie chciał wyraźnie opowiadać się po żadnej ze stron konfliktu, czego motywy są wyjaśnione w tej pozycji. Podkreślono działania Kościoła w zwalczaniu komunizmu oraz naświetlono problemy organizacji kościelnej w frankistowskiej Hiszpanii.

Książka ta stanowi wprowadzenie do bardziej pogłębionych badań nad pontyfikatem Piusa XII, przez co skierowana jest przede wszystkim do historyków. Przystępny język jakim została napisana sprawia jednak, że osoby nie zajmujące się historią zawodowo z powodzeniem mogą poświęcić się jej lekturze.

Praca składa się z dziesięciu artykułów. Każdy z nich został napisany przez innego autora. Artykuły podzielone są na podrozdziały co sprawia, że praca jest bardziej przejrzysta. Głowna część pracy poprzedzona jest wstępem. Na końcu znajduje się nota biograficzna autorów pracy oraz indeks nazwisk.

Wstęp książki został napisany przez Marka Kornata. Wyjaśnione są w nim motywy dotyczące stworzenia tego dzieła. Autor wstępu ma nadzieję, że jego dzieło stanie się wprowadzeniem do bardziej pogłębionych studiów nad historią Kościoła w okresie pontyfikatu Piusa XII.

Pierwszy artykuł Pius XII. Historiografia zaangażowana został napisany przez ks. Zygmunta Zielińskiego. Autor podjął w nim rozważania historiograficzne nad kontrowersjami wokół osoby Piusa XII. Artykuł drugi napisał redaktor niniejszej pracy. Podjął w nim próbę interpretacji polityki prowadzonej przez papieża w obliczu dwóch totalitaryzmów – nazizmu z jednej strony i komunizmu z drugiej. Podobna tematyka stanowi kolejny rozdział Spory o Piusa XII w historiografii. Jego twórcą jest Mirosław Filipowicz. Prowadzi on polemikę z apologetami Piusa XII. Kolejny artykuł Anny Wolff-Powęskiej rozpatruje stosunek kardynała Pacelliego do rządu Rzeszy w okresie kiedy pełnił rolę nuncjusza apostolskiego w Berlinie. Kolejne dwa artykuły napisane przez Jana Żaryna i Dariusza Libionke przybliżają stosunek Stolicy Apostolskiej w czasie wojny do sprawy polskiej. Teksty te analizują politykę Watykanu nastawioną na zachowanie neutralności w stosunkach międzynarodowych. Artykuł autorstwa Andrzeja Grajewskiego Pius XII wobec komunizmu. Zarys problemu zajmuje się działaniami Stolicy Apostolskiej w działaniach przeciwko totalitaryzmowi komunistycznemu w latach powojennych. Następnie mamy do czynienia z artykułem Pawła Skibińskiego naświetlającym problem stosunków Watykanu z frankistowską Hiszpanią. Książkę kończy rozważanie Grzegorza Kucharczyka dotyczące Obrazu pontyfikatu Piusa XII w prasie polskiej (w Kraju i na emigracji po 1945 r.)

Cała praca stanowi bardzo ogólną refleksję nad podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi pontyfikatu Piusa XII. Omawiane w niej tematy są opisane po kolei w logiczny sposób przez co stanowi ona spójną całość. Dodatkowo pisane są z różnych perspektyw, dzięki czemu czytelnik sam może podjąć decyzję jaka argumentacja go bardziej przekonuje.

Historycy do tej pory nie zajmowali się zbyt dokładnie tematem pontyfikatu Piusa XII. Liczba opracowań jest dość skąpa. Książka porusza wiele problemów traktowanych do tej pory pobieżnie. Z tego względu uważam, że książka jest odkrywcza. Na uwagę zwłaszcza zasługują rozdziały dotyczące stosunków Piusa XII z nazistami.

Książkę te poleciłbym jako doskonały wstęp do dalszych dociekań historycznych w kwestii pontyfikatu Piusa XII. Książka oczywiście nie wyczerpuje tematu, ale nie to było jej zadaniem. Jest zaledwie wstępem do dalszych rozważań historycznych.

Warsztat naukowy książki jest na bardzo dobrym poziomie. Każdy artykuł ma bogatą bibliografię. Autorzy korzystali zarówno z opracować książkowych oraz artykułów znanych naukowców. Wśród wykorzystanych prac nie zabrakło również tych obcojęzycznych. Znalazło się bardzo dużo prac w języku angielskim, niemieckim, włoskim czy hiszpańskim. Bardzo bogata jest również baza źródłowa. Skorzystano z bardzo wielu archiwaliów. Dobór źródeł również nie był jednostronny i starano się wykorzystać wszystkie dostępne materiały.

Język pracy jest przyjemny dla czytelnika. Nie nastręcza problemu jego zrozumienie. Książka jest napisana w ciekawy sposób, dzięki czemu czytelnik na pewno nie będzie nią znudzony. Sprawia to że mogę ją z czystym sumieniem polecić wszystkim zainteresowanym tą tematyką.

Ocena recenzenta: 5/6

Grzegorz Gomułka

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*