Wojciech Polak, Polski my naród
Obecny dyskurs historyczny w naszym kraju w około 85% skupia się na wydarzeniach z historii XX wieku. Profesor Polak w swojej najnowszej książce jasno jednak ukazuje, że jesteśmy dziedzicami ponad 1060 lat historii naszego państwa i narodu, zatem musimy troszczyć się o nasze dziedzictwo historyczne także z epok wcześniejszych niż XX wiek.
W znanym wszystkim filmie „Miś” Stanisława Barei z 1981 roku węglarz Tłoczyński wypowiada znamienne słowa: „Tradycją nazwać niczego nie możesz. I nie możesz uchwałą specjalną zarządzić ani jej ustanowić. Kto inaczej sądzi, świeci jak zgasła świeczka na słonecznym dworze. Tradycja to dąb, który tysiąc lat rósł w górę. Niech nikt kiełka małego z dębem nie przymierza. Tradycja naszych dziejów jest warownym murem, to jest właśnie kolęda, świąteczna wieczerza… To jest ludu śpiewanie, to jest ojców mowa, to jest nasza historia, której się nie zmieni.” Te słowa byłyby moim zdaniem najlepszym streszczeniem publikacji prof. Wojciecha Polaka…
W jaki sposób powstał nasz naród?
Wojciech Polak (ur.22 lutego 1966 roku) jest historykiem, profesorem zwyczajnym, pracownikiem Uniwersytetetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Specjalizuje się w historii nowożytnej oraz najnowszej historii Polski, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów „Solidarności” i oporu społecznego w PRL. Autor i współautor licznych książek poświęconych m.in. relacjom Rzeczypospolitej z Moskwą w XVII wieku oraz historii podziemia antykomunistycznego. Warto wśród nich wymienić: „O Kreml i Smoleńszczyznę. Polityka Rzeczypospolitej wobec Moskwy w latach 1607-1612” (Gdańsk 2008), „Żółkiewski pogromca Moskwy. Biografia” (Kraków 2020), „Blask Rzeczypospolitej. Od X do XXI wieku.” (Kraków 2024), „Opresja. Ilustrowana historia PRL” (Kraków 2024), „Pierwsze królestwo. Mocarstwo Bolesława Chrobrego” (Kraków 2025).
Od 2016 roku jest członek Kolegium Instytut Pamięci Narodowej, w przeszłości związany był także z Europejskim Centrum Solidarności. Laureat nagród i odznaczeń państwowych, dwukrotny laureat nagrody Feniks.
Jego najnowsza publikacja „Polski my naród” jest próbą ukazania ponad 1000 letniej historii naszego narodu (nie państwa, bo to ważne rozróżnienie o którym trzeba koniecznie pamiętać!), przede wszystkim procesu jego powstawania, ostatecznego uformowania się, cech szczególnych, kultury jaką on wytworzył oraz wartości i dziedzictwo, które nam pozostawił.
Prof. Polak, tak jak cała nasza tradycja historiograficzna, uważa, że momentem od którego zaczął tworzyć się naród polski jest przyjęcie chrześcijaństwa przez nasz kraj w 966 roku. Wskazuje, że pojęcie „naród” pojawia się w naszej myśli politycznej już w średniowieczu. W tej epoce polską świadomość narodową posiadało rycerstwo, możni i duchowieństwo. Później, w wiekach XVI-XVIII za Polaków uważała się szlachta, magnateria, część mieszczaństwa i duchowieństwo. Natomiast chłopi określali się jako „tutejsi”. Jeszcze w czasie powstania styczniowego (1863-1864) w dużej części (choć nie całkowicie) nie chcieli oni walczyć o niepodległość naszego kraju. Ale w drugiej połowie XIX wieku i na początku XX, dzięki pracy młodzieży narodowej, związanej z formującym się wtedy ruchem endeckim Romana Dmowskiego, także i chłopi uzyskali polską świadomość narodową. Nie jest zatem prawdą, jak chce część intelektualistów, którzy są zwolennikami poglądów Ernesta Gellnera (1925-1995), że „naród jest wynalazkiem XIX wieku” i wcześniej w ogóle on nie istniał.
Bogactwo naszej kultury
W książce znajdziemy także interesujące opisy naszych cech narodowych. Według autora „Polacy zawsze kochali wolność”. Ukazuje on całe nasze dziedzictwo w tym zakresie. Wyjaśnia chociażby co oznaczało dla szlachty słowo „rzeczpospolita”: „Rzeczpospolita- dzisiaj słowo to tłumaczymy po prostu jako „republika”. A przecież dawna Polska miała króla, więc była monarchią, a nie republiką? Tak, ale słowo „rzeczpospolita” w znaczeniu staropolskim oznaczało coś należącego do wszystkich- „rzecz wspólną” (pospolity- wspólny, powszechny, wbrew dzisiejszemu znaczeniu tego słowa). To podkreślało fakt, że kraj nie jest własnością króla, ale wszystkich (przede wszystkim jednak szlacheckich) obywateli”. (s.92).
To właśnie to umiłowanie wolności sprawiło, że po utracie niepodległości przez Polskę pod koniec XVIII wieku nasi rodacy niestrudzenie podejmowali wysiłki na rzecz odbudowy państwa polskiego, co wyrażało się przez nasze powstania narodowe w XIX wieku, aż w końcu zakończyło się sukcesem w 1918 roku. To także nasze umiłowanie wolności sprawiło, że stanęliśmy do walki z totalitaryzmami niemieckimi i sowieckimi w latach II wojny światowej, potem zaś zmagaliśmy się z narzuconą przez ZSRS władzą komunistyczną w okresie PRL aż do ponownego odzyskania niepodległości w latach 1989-1991.
W publikacji profesora Polaka znajdziemy też wyjątkowo ciekawe rozdziały o naszych tradycjach obchodzenia Świąt Bożego Narodzenia, naszych kolędach i pastorałkach oraz wszystkim tradycjom obchodzenia przez nas Wielkanocy. Nasza kultura była tak piękna i bogata, że przez wieki przyciągnęła ona do polskości licznych cudzoziemców, których autor również ukazuje.
Zachęcam gorąco do lektury książki prof. Polaka! Ukazuje ona bowiem doskonale czym tak naprawdę była polskość na przestrzeni naszej ponad tysiącletniej historii, co wniosła ona do ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturalnego oraz jaki powinien być patriotyzm w dzisiejszych czasach!
Wydawnictwo Biały Kruk
Ocena recenzenta: 5/6
Konrad Ruzik
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa Biały Kruk. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
