Polski rynek wydawniczy Lwowa w dobie autonomii galicyjskiej (1867 – 1914) | Recenzja

Maria Konopka, Polski rynek wydawniczy Lwowa w dobie autonomii galicyjskiej (1867 – 1914

Złagodzenie polityki austriackich władz zaborczych na terenie Galicji oraz wprowadzenie na tym obszarze regulacji prawnych nadających w różnych sferach życia publicznego autonomię jej mieszkańcom, doprowadziły do zintensyfikowania działań narodu polskiego do krzewienia patriotyzmu i rodzimej kultury. Lwów jako stolica prowincji stanowił wówczas bardzo ważny ośrodek tychże działań, które wiązały się z nadzieją na odzyskanie niepodległości Polski.

Autorką recenzowanej książki jest Maria Konopka, emerytowana profesor Instytutu Nauki o Informacji Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie. Tematyka podejmowana przez Autorkę w recenzowanej pracy stanowi niejako zwieńczenie jej długoletnich badań naukowych, które skupiały się głównie na dziejami polskiego rynku wydawniczego we Lwowie oraz na historii książek pod zaborami.

Na początku należy zaznaczyć, że Autorce należy się uznanie za próbę całościowego ujęcia podejmowanej problematyki funkcjonowania polskiego rynku wydawniczego we Lwowie w dobie rozbiorów Polski. Dotychczas, co Autorka podkreśla we wstępie swej pracy, na przestrzeni dziesięcioleci badania w tym obszarze skupiały się do wycinkowego chronologicznie, jak i topograficznie przedstawiania wybranych dziejów poszczególnych instytucji, wydawnictw, księgarni etc. Kwerenda źródłowa jaką przeprowadziła Autorka również zasługuje na podkreślenie. Autorka korzystała ze źródeł przechowywanych m.in. w Centralnym Państwowym Historycznym Archiwum Ukrainy we Lwowie, Państwowym Archiwum Lwowskim. Ponadto poddała krytycznej analizie dokumenty oraz akta Sądu Krajowego, Rady Miejskiej Lwowa, Policji, Stowarzyszenia Księgarzy. Istotne także okazały się księgozbiory poszczególnych bibliotek, m.in. Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie, Biblioteki Narodowej w Warszawie.

Polski rynek wydawniczy we Lwowie nie mógłby rozwinąć się, gdyby nie szereg reform władz zaborczych, które od lat 60 XIX w. doprowadziły do procesu polonizacji szkolnictwa, zniesienia cenzury, wprowadzenia wolności stowarzyszeń, wolności prasy, zmian w prawie oraz decentralizacji administracji. Owe uzyskane swobody sprzyjały ożywieniu życia kulturowego w całej Galicji. Niemałą rolę w krzewieniu kultury polskiej oraz pobudzaniu ducha patriotyzmu odegrały zakładane przez Polaków wydawnictwa, księgarnie, antykwariaty czy prasa. Autorka w swym studium nie omieszkała wyszczególnić najbardziej znanych lwowskich wydawców i księgarzy jak Karola Widla, Jana Milikowskiego, Franciszka Henryka Richtera, Władysława Gubrynowicza i Adama Bartoszewicza, opisując historię ich zakładów. Nie pominęła także roli różnorakich spółek i fundacji, pośród których możemy wymienić Spółkę Wydawniczą „Słowo Polskie”, Macierz Polską.

Duże zainteresowanie wzbudzają wyodrębnione w oddzielnych rozdziałach zestawienia dotyczące wielkości produkcji, jak i oferty wydawniczej polskiego rynku we Lwowie. Przede wszystkim wydawano oraz sprzedawano przedruki dzieł wybitnych polskich pisarzy i poetów, do których zaliczyć musimy Adama Mickiewicza, Ignacego Józefa Kraszewskiego, Juliusza Słowackiego, Jana Kasprowicza. Próbowano także zapoznać odbiorców z literaturą zagraniczną, stąd w obiegu księgarskim zakupić można było chociażby dzieła autorstwa Franza Hoffmanna, Wiliama Szekspira, Juliusza Verne’a.

Niewątpliwie oferta wydawnicza we Lwowie była urozmaicona, dodać należy do tego wydawanie dzieł oraz artykułów z różnych dziedzin naukowych (medycyna, ekonomia, sztuka, prawo). Prym wiodła literatura piękna i historia. Pośród wielu czasopism wspomnieć trzeba o „Kwartalniku Historycznym”, na łamach którego swoje osiągnięcia naukowe publikowali przedstawiciele środowiska akademickiego. Istotne znaczenie miało utworzenie w 1883 r. Katedry Historii Polski na Uniwersytecie Lwowskim. Działalność polskiego rynku wydawniczego we Lwowie skupiała się jednocześnie na nakładzie podręczników szkolnych w języku polskim. Jednym z miejsc, w którym można było je nabyć była Księgarnia Polska.

Nie rozpisując się zanadto o całkowitej zawartości recenzowanej książki, warto na koniec dodać, że recenzowaną pracę wzbogaca estetyczna szata graficzna, która dopełnia treść. Ponadto plusem są zamieszczone na końcu książki aneksy, gdzie Autorka umieściła zestawienie nakładów poszczególnych wydawnictw, księgarzy, antykwariuszy oraz innych instytucji, jak i osób prywatnych.

Niewątpliwie praca Marii Konopki zasługuje na uwagę i wzbogaca wiedzę potencjalnego Czytelnika odnośnie polskiego wkładu w rozwój kultury, a także przybliża sytuację Polaków w okresie autonomii galicyjskiej. Układ treści jest przejrzysty i napisany przystępnym językiem, co sprawia, że książkę czyta się z zaciekawieniem i przyjemnością.

Wydawnictwo: Universitas

Ocena recenzenta: 6/6

Ewelina Kazienko

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*