Żywoty świętych
Ważnym źródłem do dziejów Polski średniowiecznej są też żywoty świętych. Pisał je już św. Brunon z Kwerfurtu (Żywot Pięciu Braci Męczenników, św. Wojciecha).
W latach 1242 i 1260-61 powstały żywoty (mniejszy i większy) św. Stanisława. Autorem mniejszego jest nieznany dominikanin. Autorem” Żywota Większego” prawdopodobnie dominikanin Wincenty z Kielczy. Dzieli się ów żywot na trzy części: I część od Mieszka do Kazimierza Odnowiciela, część II obejmuje legendę o wskrzeszeniu Piotrawina, zatarg z królem Bolesławem i męczeństwo. Część trzecia przedstawia zabiegi o kanonizację, translację ciała, cuda św. Stanisława oraz list gratulacyjny kardynała z Rzymu – Jana – do biskupa krakowskiego Prandoty.
Po roku 1278 (data śmierci ksieni klasztoru trzebnickiego Agnieszki wspomnianej w żywocie) powstał żywot św. Jadwigi śląskiej, żony Henryka Brodatego, którego autorem był jakiś nieznany dzisiaj franciszkanin. Z XIII wieku pochodzi także żywot św. Anny żony Henryka Pobożnego, autorstwa spowiednika księżniczki, franciszkanina Herborda. W tymże stuleciu powstał żywot bł. Salomei, siostry Bolesława Wstydliwego, autorstwa spowiednika księżnej, franciszkanina krakowskiego Stanisława. W latach 1317-20 powstał żywot bł. Kingi żony księcia Bolesława Wstydliwego, którego autorem był nieznany z imienia spowiednik klarysek sądeckich. Należy także wspomnieć o żywocie bł. Jolanty, która była siostrą Kingi. Po śmierci męża – księcia wielkopolskiego Bolesława Pobożnego wstąpiła do klasztoru klarysek w Gnieźnie, gdzie do śmierci w 1304 roku prowadziła świątobliwe życie. Z lat trzydziestych XIV wieku w kręgu dominikanów krakowskich powstał żywot św. Jacka, oparty na spisie cudów dokonanych za przyczyną tego świętego spisanych w II poł XIII wieku.
Arkadiusz Bednarczyk
Bibliografia
M. Barański, Dynastia Piastów w Polsce. Warszawa 2005
J. Dąbrowski J., Dawne dziejopisarstwo polskie (do roku 1480), Wrocław-Warszawa-Kraków 1964
J. Dobosz, Monarchia i możni wobec Kościoła w Polsce do początku XIII w. Poznań 2002
T. Jasiński, O pochodzeniu Galla Anonima, wyd. Avalon 2008
G. Labuda Główne linie rozwoju rocznikarstwa polskiego w wiekach średnich, “Kwartalnik Historyczny”, 78, 1971, s. 804-839
K. Ożóg, Kultura umysłowa w Krakowie w XIV wieku. Środowisko duchowieństwa świeckiego. Wrocław 1987
S. Szczur, Historia Polski. Średniowiecze. Kraków 2002
J. Wyrozumski, Historia polski do 1505 r.
