Powstanie i rozwój Związku Nauczycielstwa Polskiego na Pomorzu Środkowym w latach 1945 – 1973

Tymczasem dnia 28 czerwca 1950 roku sejm uchwalił ustawę o zmianach w podziale administracyjnym państwa, czego skutkiem było utworzenie województwa koszalińskiego, w skład którego weszło 12 powiatów[2]. To z kolei spowodowało konieczność zorganizowania władz okręgowych ZNP w Koszalinie. Zarząd Główny ZNP upoważnił Karola Mytnika, ówczesnego prezesa zarządu oddziału powiatowego we wspomnianym mieście, jako pełnomocnika ZG i ZO ZNP w Szczecinie, do zorganizowania ZO ZNP w Koszalinie. Po licznych dyskusjach utworzono Tymczasowy Zarząd Okręgowy ZNP, którego przewodniczącym został właśnie Mytnik, a sekretarzem Maria Hudymowa. Pierwszy Zjazd Okręgowy ZNP, który odbył się w Koszalinie w listopadzie 1950 roku wytyczył program działania związku w nowym województwie oraz wyłonił przewodniczącego w osobie Józefa Bindasa. W ten symboliczny sposób zakończył się początkowy etap formowania struktur związkowych na Pomorzu Środkowym.

Drugi Zjazd Okręgowy z marca 1951 roku dał kolejny kredyt zaufania Bindasowi, a działacze związkowi postulowali dalszą konieczność walki o nowy socjalistyczny model szkoły w Polsce. W tym samym czasie odbył się III Krajowy Zjazd Delegatów w Warszawie, na którym podkreślono rolę ZNP w socjalistycznej przebudowie oświaty na wsi. Ponadto zmieniono nazwę związku z ZNP na Związek Zawodowy Nauczycielstwa Polskiego. Przewodniczącym ZG ZZNP został Eustachy Kuroczko[3]. Wczesną jesienią nastąpiły zmiany w składzie osobowym zarządu okręgowego, kiedy to Józef Bindas został powołany na stanowisko kierownika Wydziału Organizacyjnego ZG ZZNP. Wówczas jego miejsce zajęła jako przewodnicząca ZO ZZNP w Koszalinie Maria Hudymowa, która jednak ze względu na problemy zdrowotne zrezygnowała po około roku pracy. Jej obowiązki przejął Eugeniusz Załuska. W marcu 1953 roku miał miejsce III Zjazd Okręgowy związku, w wyniku którego Załuska pozostał na swoim stanowisku oraz ponownie na sekretarza wybrano Józefa Grego.

W dniach 23 – 24 maja 1953 roku odbył się IV Krajowy Zjazd ZZNP w Warszawie, na którym główny akcent obrad dotyczył konieczności położenia większego nacisku na pogłębianie świadomości politycznej nauczycieli i kształtowania ich światopoglądu w wydaniu marksistowskim. W maju 1955 roku doszło do spotkania, na którym podsumowano dorobek nauczycieli z województwa koszalińskiego za ostatnie lata. Był to krok związany z tym co miało niebawem nastąpić. Mianowicie na kolejnym zjeździe krajowym z października 1955 roku postanowiono utworzyć i przyznać po raz pierwszy Złote Odznaki ZNP dla najbardziej zasłużonych członków związku.

Zasadnicze znaczenie dla dalszego funkcjonowania ZZNP, w tym i jego komórki na Pomorzu Środkowym, miały zmiany jakie nastąpiły w Polsce po VIII Plenum KC PZPR z 1956 roku. Na IV Kongresie Związków Zawodowych, który odbył się w dniach 14 – 19 kwietnia 1958 roku w stolicy, podjęto decyzję o zmianie charakteru pracy ZZNP. Reorganizacja związana była także z uchwałą sejmową z 27 kwietnia 1956 roku o prawach i obowiązkach nauczycieli. Stanowisko związku dotyczące nowych metod i form działania wypracowano na VI Krajowym Zjeździe z grudnia 1957 roku. Na spotkaniu tym postanowiono także o przywróceniu tradycyjnej nazwy – Związek Nauczycielstwa Polskiego. W tym miejscu warto podać ilu w omawianym okresie członków liczył ZNP na Pomorzu Środkowym. I tak według dostępnych danych wynika, że było ich 5925 skupionych w 138 ogniskach i 13 oddziałach powiatowych. Największe organizacje działały w Słupsku – 962 osoby oraz w Koszalinie – 862.

Podsumowaniem dorobku ZNP na Pomorzu w drugiej połowie lat pięćdziesiątych był VI Okręgowy Zjazd Delegatów z czerwca 1959 roku. Wówczas to omówiono najważniejsze kwestie związane z oświatą oraz poruszono sprawę warunków socjalno – bytowych nauczycieli. Ponadto dokonano także wyboru nowego zarządu okręgowego. Przewodniczącym mianowano Władysława Szulca, a sekretarzem Józefa Rzepeckiego. Ich kadencja przypadła na czas przygotowywania kolejnej reformy oświatowej w kraju, którą ostatecznie uchwalono 15 lipca 1961 roku. Wprowadziła ona ośmioklasową szkołę podstawową oraz obowiązek szkolny do 17 roku życia. Ocena dorobku związku i przygotowanie szkolnictwa koszalińskiego do realizacji przywołanej powyżej reformy nastąpiła podczas VII Zjazdu Okręgowego ZNP w styczniu 1962 roku. Wtedy to wybrano także nowego przewodniczącego, którym został Józef Rzepecki. Na koniec roku 1961 liczba członków ZNP w województwie wyniosła 7408, co stanowiło pond 85 % wszystkich pracowników oświatowych na tym terytorium. Początek lat sześćdziesiątych to czas wdrażania w życie zamierzeń reformy z 1961 roku oraz przygotowania do obchodów tysiąclecia państwa polskiego. Okres ten podsumował VIII Zjazd Okręgowy, który miał miejsce w Koszalinie w maju 1966 roku. Rok 1969 przyniósł duże zmiany organizacyjne. Wówczas na IX Okręgowym Zjeździe doszło do wymiany prezydium. I tak nowym przewodniczącym ZO ZNP mianowano Dorotę Bogucką, a sekretarzem Ryszarda Wojdę. Niezwykle ważnym wydarzeniem dla społeczności związkowej był fakt ufundowania przez Wojewódzki Komitet Frontu Jedności Narodu sztandaru dla zarządu okręgu. Jego uroczyste wręczenie odbyło się w dniu Święta Nauczyciela, które przypadło wówczas dnia 19 listopada 1971 roku. Na koniec tego roku w województwie koszalińskim było 14400 aktywnych członków ZNP na 15339 ogółem zatrudnionych w oświacie.

Dnia 27 kwietnia 1972 roku sejm przyjął Kartę Praw i Obowiązków Nauczyciela. Na podstawie uchwały Biura Politycznego KC PZPR z dnia 25 kwietnia 1973 roku o zadaniach związków zawodowych w rozwoju budownictwa socjalistycznego ZG ZNP podjął 12 listopada tego samego roku decyzję o usprawnieniu pracy i udoskonaleniu struktury organizacyjnej przez wprowadzenie w niej dwustopniowości, którą tworzyć miały rada zakładowa i zarząd główny. W oparciu o wspomniane decyzje nastąpiło rozwiązanie Zarządu Okręgowego ZNP w Koszalinie, którego ostatnie plenarne posiedzenie odbyło się w dnia 4 grudnia 1973 roku.

Maciej Wierzchnicki

Bibliografia:

Źródła drukowane:

Źródła do dziejów Ziemi Koszalińskiej w latach 1945 – 1950, wybór i oprac. Z. Głowacki i H. Rybicki, Koszalin 1976.

Czasopisma:

„Przegląd Historyczno – Oświatowy” 1965 r., nr 3.

Opracowania:

Gilejko L., Związki zawodowe w procesie przemian społecznych w PRL, Warszawa 1972.

Grześ B., Związek Nauczycielstwa Polskiego od korzeni po współczesność, Warszawa 2000.

Rybicki H., Partie i stronnictwa polityczne na Pomorzu Zachodnim w latach 1945 – 1947, Słupsk 1967.

Walczak M., ZNP wczoraj i dziś, Warszawa 1968.

Związek Nauczycielstwa Polskiego. Zarys dziejów 1905 – 1985, pr. zb. pod red. B. Grzesia, Warszawa 1986.

Przypisy: