Stefan Wyszyński, Pro memoria, t. 21: 1974, red. Ewa Czaczkowska
Kardynał Stefan Wyszyński, prymas Polski w latach 1948-1952 pozostawił po sobie nie tylko wielkie dziedzictwo duchowe dla katolików. Przez cały okres sprawowania funkcji Prymasa Polski prowadził osobiste zapiski, które są fundamentalnie ważnym źródłem dla wszystkich historyków badających okres PRL.
„Pro memoria” Kardynała Stefana Wyszyńskiego są jego osobistymi zapiskami spisywanymi na bieżąco w okresie sprawowania przez niego funkcji Prymasa Polski w latach 1948-1981. Łącznie z jego „Zapiskami więziennymi” w których opisywał okres swojego internowania przez władze PRL, w latach 1953-1956, są niezwykłym świadectwem jego przewodnictwa nad Kościołem katolickim w Polsce w okresie komunistycznej dyktatury.
W 2017 roku IPN rozpoczął całościowe, wielotomowe wydanie „Pro memoria”, z których najobszerniejszy I tom obejmuje lata 1948-1952, kolejne tomy obejmują już tylko i wyłącznie okres każdego kolejnego roku. Łącznie do tej pory ukazało się 20 tomów zapisków Prymasa Wyszyńskiego. Recenzowany przeze mnie tom XXI, który ukazał się w zeszłym roku obejmuje rok 1974. Jego redaktorem naukowym jest dr. Ewa K. Czaczkowska.
Tak jak wszystkie poprzednie tomy serii, został wydany w solidnej twardej oprawie, z wstępem historycznym, w którym dowiadujemy się o najważniejszych wydarzeniach roku, którego on dotyczy. Jeśli chodzi o Kościół, to najważniejszym z nich był Synod Biskupów w Rzymie w dniach 27 września-28 października na temat ewangelizacji we współczesnym świecie, w którym ze strony polskiej uczestniczył Prymas, kard. Karol Wojtyła i bp Jerzy Ablewicz.
W jego trakcie doszło do spotkania Prymasa Polski z papieżem Pawłem VI. Papież stał wtedy na stanowisku, konieczności porozumienia Stolicy Apostolskiej z komunistycznymi władzami państw Europy Środkowo-Wschodniej, w celu poszerzenia wolności Kościoła w tych krajach, ponieważ uważał, że system komunistyczny ma przed sobą długą przyszłość. Natomiast Prymas uważał, że przed nawiązaniem relacji dyplomatycznych między Stolicą Apostolską a władzami PRL musi najpierw nastąpić pełna normalizacja stosunków między państwem a Kościołem w Polsce, przede wszystkim uznanie przez władze PRL istnienia Kościoła jako osoby prawnej, posiadającej wszystkie uprawnienia z tym związane, o co Kościół bezskutecznie zabiegał od 1945 roku.
Dopiero po uzyskaniu statusu osoby prawnej przez Kościół katolicki w Polsce, Stolica Apostolska może nawiązać relacje dyplomatyczne z władzami PRL. Prymas nie wierzył bowiem w rzeczywiste chęci rządzących Polską komunistów normalizacji relacji z Kościołem, dlatego też uważał, że nawiązanie relacji Stolicy Apostolskiej z władzami PRL, bez uzyskania przez Kościół katolicki w Polsce statusu osoby prawnej przyniesie korzyści tylko komunistycznej dyktaturze (poprawi jej wizerunek na arenie międzynarodowej), natomiast Kościół nic na tym nie zyska. Jak powszechnie wiadomo, zarówno uzyskanie przez Kościół osobowości prawnej w Polsce, jak i nawiązanie relacji dyplomatycznych między Polską a Stolicą Apostolską nastąpiło dopiero w 1989 roku…
Zapiski Kardynała Wyszyńskiego „Pro memoria” są fundamentalnie ważnym źródłem naukowym dla wszystkich zainteresowanych historią PRL, ze względu na szczególnie istotną rolę jaką odgrywał Kościół katolicki w naszym kraju w tym okresie. Dlatego też należy docenić inicjatywę IPN, mającą na celu pierwsze w pełni całościowe ich wydanie, jak i też wyjątkowo solidną oprawę wszystkich dotychczas wydanych tomów oraz rzetelne i wartościowe pod względem merytorycznym wstępy historyczne je poprzedzające.
Wydawnictwo IPN
Ocena recenzenta: 6/6
Konrad Ruzik
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa IPN. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
