Mateusz Maleszka, Rasa – historycy – wymyślona przeszłość. Historycy z krajów niemieckojęzycznych i anglojęzycznych a kształtowanie się dyskursu rasistowskiego (1871-1935)
Rasizm i wyobrażenia o przeszłości odcisnęły krwawe piętno w historii XIX i XX wieku. Pomiary ludzkich czaszek i związane z nimi paranaukowe teorie dotyczące rasy i krwi, dziś stanowią ponurą kartę w historii światowej nauki. Niekiedy podczas zajęć szkolnych z języka polskiego czy historii można usłyszeć o wielkich myślicielach. Ale już rzadziej wspomina się ilu z nich było rasistami, a w pewnych kwestiach wręcz ignorantami.
Królewiecki profesor osobom spoza Europy nie przypisał wartościowych cech – religię Hindusów nazwał komedią, Japończykom odmówił wzniosłych uczuć, a przy opisie Murzynów radził „rozdzielać im hojne baty”.
Wspomnianym profesorem był nie kto inny jak Immanuel Kant.
Doktor Mateusz Maleszka jest historykiem, a ponadto absolwentem Wydziału Prawa i Administracji na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Obecnie jest pracownikiem Referatu Badań Historycznych w bydgoskiej delegaturze Instytutu Pamięci Narodowej.
Jest autorem licznych artykułów naukowych i popularnonaukowych. Czytelnikom może być też znany za sprawą wydanej w 2023 roku książki, niemieckiemu obozowi przesiedleńczemu w Smukale.
Jego zainteresowania badawcze oscylują wokół historii nauki, rasizmu, czystek etnicznych oraz historii historiografii.
Zawartość i wydanie
Profesjonalną pracę naukową, a w tym przypadku mowa o publikacji pracy doktorskiej, można poznać między innymi po konstrukcji tytułu. Z całą pewnością tytuł znajdujący się na okładce książki doktora Maleszki trafnie oddaje tematykę pracy i właściwie nie wymaga on szerszego komentarza.
Książka podzielona jest na trzy rozdziały. Poprzedza je obszerny i rzetelnie wprowadzający w tematykę wstęp. Niewiele krótsze zakończenie trafnie podsumowuje całość szczegółowych wywodów poruszanych w książce.
Autor omawia meandry dyskursu naukowego na dość sporej przestrzeni czasu. Swoje wywody zaczyna od wieku XIX (choć we wstępie słusznie sięga głębiej), aż do lat trzydziestych XX wieku. Jest to obszerna analiza. Bez bibliografii całość liczy niespełna 400 stron.
Jak przystało na tego typu publikacje, w książce zawarto obszerny aparat krytyczny. W obszernej bibliografii można znaleźć obszerną listę publikacji w języku niemieckim czy angielskim. Za bibliografią zamieszczono indeks osobowy – w przypadku tej konkretniej publikacji wręcz nieoceniony.
Publikację wydano w miękkiej oprawie. Zdobią ją trafnie dobrana okładka i skromna, acz bardzo interesująca wkładka z ilustracjami. Edycja tekstu jak i jakość czcionki są bardzo schludne.
Książka ukazała się nakładem wydawnictwa Instytutu Pamięci Narodowej i poza tradycyjną, dostępna jest także w formie e-booka.
Rasa – historycy – wymyślona przeszłość – ocena
Nie ulega wątpliwości, że jest to książka naukowa. Niesprawiedliwe byłoby jednak czynić autorowi zarzut, że pisząc pracę doktorską posługiwał się językiem akademickim. Choć autor porusza tematykę zawiłą i kontrowersyjną, należy przyznać, że czyni to jednak w sposób możliwie zrozumiały.
Ta publikacja porusza szalenie ważny temat. O ile sama kwestia rasizmu zdaje się być wątkiem dość „oklepanym”, o tyle jego akademickie źródła są szalenie ciekawe. Autor bardzo zręcznie stara się wyjaśnić i streścić zawiłe wątki – gdyż tak naprawdę większość książki to tłumaczenie i streszczanie myśli różnych autorów niemieckich i anglosaskich.
Książkę zdecydowanie polecam każdemu, kto fascynuje się historią nauki i jej ciemnymi zakamarkami. Osobom nieprzyzwyczajonym do akademickiego języka lektura może sprawić mniej przyjemności. Jednak jak zaznaczyłem wcześniej jest to publikacja doktoratu, więc osoby szukające rzetelnych wyjaśnień i wiedzy z pewnością się nie zawiodą.
Wydawnictwo IPN
Ocena recenzenta: 6/6
Maciej Kościuszko
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa IPN. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
