Rok 1989 w Małopolsce. Szkice z dziejów regionu, Cecylia Kuta, Rafał Opulski (red.)
Czasy przełomu między PRL a III RP są niezwykle ciekawe. Zwłaszcza można odnieść to do perspektywy lokalnej, ponieważ każdy region miał swoją specyfikę.
Rok 1989 na trwałe zapisał się jako jedna z najważniejszych dat w historii Polski XX w., przede wszystkim za sprawą wyborów czerwcowych, które zapoczątkowały proces demontażu systemu komunistycznego. Przełom lat 80. i 90. XX w. był okresem niezwykle dynamicznych przemian politycznych, społecznych i instytucjonalnych, obejmujących cały kraj.
W narracji o tych wydarzeniach dominują jednak często ujęcia ogólnopolskie. Podczas gdy perspektywa lokalna bywa marginalizowana, mimo że to właśnie na poziomie regionów i konkretnych społeczności zmiany te przybierały realny, odczuwalny wymiar. Dlatego szczególnego znaczenia nabierają publikacje takie jak Rok 1989 w Małopolsce. Szkice z dziejów regionu, które pozwalają uchwycić specyfikę przemian zachodzących w skali regionalnej i uzupełniają obraz transformacji ustrojowej o istotny, często pomijany kontekst lokalny.
Redaktorzy, autorzy i wydawca
Rok 1989 w Małopolsce. Szkice z dziejów regionu został przygotowany pod redakcją dr hab. Cecylii Kuty oraz dr Rafała Opulskiego. Oboje redaktorów jest związanych z Oddziałowym Biurem Badań Historycznych IPN w Krakowie (Cecylia Kuta jest naczelnikiem tej jednostki). Łączy ich również zatrudnienie na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie. Cecylia Kuta zajmuje się dziejami organizacji katolików świeckich po 1945 r. oraz środowisk twórczych i opozycji PRL. Równocześnie jest dodatkowo redaktorem naczelnym periodyków naukowych „Pamięć i Sprawiedliwość”, Zeszyty Historyczne WiN-u” i „Nasza Przeszłość”. Natomiast w zainteresowaniach Rafała Opulskiego leżą zagadnienia związane z propagandą i polityką historyczną doby PRL-u oraz symbolicznym wymiarem sprawowania władzy. Redaktor książki pełni funkcję sekretarza w czasopiśmie „Pamięć i Sprawiedliwość”.
Pozostali autorzy artykułów zawartych w książce wydanej przez Instytut Pamięci Narodowej są również związani naukowo z tematyką Polski Ludowej. Do ich grona należą: dr Stanisław Drabik, prof. Tomasz Gąsowski, Adam Gliksman, dr Marcin Kasprzycki, dr Monika Komaniecka-Łyp, dr Andrzej Malik oraz dr hab. Maciej Zakrzewski.
Zawartość publikacji
Książka stanowi pogłębione, wieloaspektowe opracowanie przemian roku 1989 w ujęciu Małopolski. Łączy analizę polityczną, instytucjonalną i społeczną, pokazując zarówno działania władzy, jak i opozycji. Dzięki temu pozwala lepiej zrozumieć, jak ogólnopolskie procesy transformacyjne przebiegały na poziomie konkretnego regionu.
Wstęp do publikacji stanowią dwa artykuły charakteryzujące przełom lat 80. i 90. XX w.: 1988 — rok nadziei i przełomu, Wybory 4 czerwca 1989 r. z perspektywy Małopolski.
W książce pod redakcją Cecylii Kuty oraz Rafała Opulskiego uwagę poświęcono zarówno stronie opozycyjnej, jak i władzą komunistycznym. Pierwszej stronie poświęcono trzy artykuły: Od jawności do legalności — Region Małopolski Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” w 1989 r., Konfederacja Polski Niepodległej a czas przemian (ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu krakowskiego), Krakowska Federacja Młodzieży Walczącej wobec obrad okrągłego stołu i wyborów czerwcowych.
Kwestie związane z PZPR oraz aparatem państwowym również zostały przedstawione w trzech artykułach: Komitet Krakowski Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w latach 1989–1990, Reorganizacja krakowskiej Służby Bezpieczeństwa w latach 1989–1990, Nastroje i „postawy moralno-polityczne” funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa z województwa nowosądeckiego w świetle informacji pionu polityczno-wychowawczego z lat 1987–1989.
Myślę, że wszystkie części przedstawiają dobry poziom naukowy. Równocześnie są napisane w korzystnym dla czytelnika stylu. Trzysta stron książki to naprawdę wartościowa i ciekawa lektura!
Rok 1989 w Małopolsce. Szkice z dziejów regionu – ocena w pigułce
Myślę, że książka może stanowić gratkę dla osób zainteresowanych okresem transformacji ustrojowej. Aczkolwiek przede wszystkim powinna wzbudzić zainteresowanie pośród regionalistów zajmujących się historią Małopolski. Warto zafrapować się tą pozycją wydawniczą.
Wydawnictwo IPN
Ocena recenzenta: 5/6
Błażej Jankowski
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa IPN. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
