Wikimedia Commons
Ze względu na ilość wykonywanych utworów, nie ma możliwości wspomnieć o każdym z istniejących zespołów, a nawet o każdej piosence jednego zespołu. W dzisiejszych czasach muzykę rozsławia się w najskuteczniejszy i najszybszy sposób za pośrednictwem Internetu. Wpisując więc w którąś z popularnych wyszukiwarek otrzymamy tysiące odnośników do poszczególnych zespołów czy list odtwarzania. Wśród nich znajdziemy utwory opowiadające o poszczególnych bogach jak np. „Czarnobóg” zespołu Othalan, czy obyczajach jak „Postrzyżyny” Percivalu. Pierwszy z nich opowiada o słowiańskim bogu podziemi. Czarnobóg był strasznym bóstwem, przyczyną wszelkich nieszczęść. Składano mu ofiary z koni, jeńców, a nawet specjalnie wybranych ludzi. Modlono się do niego nie z podziwu czy chęci, lecz głównie ze strachu. Jako, że uważano go za przyczynę wszelkiego zła, często proszono go, aby odwrócił zło. Powszechnie jednak wiadomo było, że jest to bóg zły i okrutny, dlatego nikt nie miał nadziei i rzadko wierzono w odczynienie nieszczęść. Przedstawiano go jako krwiopijczą istotę, a ziemia pod jego świątyniami miała być przesiąknięta ludzką krwią.[11] W piosence przedstawiony jest jako bóg gór, w czarnym płaszczu. Jego symbolem miał być czarny koń oraz mgła. W utworze jest on jednak także bogiem złym, przynoszącym nieszczęście, a nawet śmierć. Ciekawym aspektem jest też wykorzystanie w piosence fragmentu tekstu poematu Córa Sławy (cz. Slávy dcera) Jana Kollara (ur. 1793r. zm. 1852r.).[12] Tekst ten odnosi się do idei panslawizmu, czyli prądów ideologicznych o różnym zabarwieniu politycznym, mających na celu zjednoczenie Słowian.[13] Jak więc widać, utwór ten jest nawiązaniem do pogańskiego boga, nie przedstawia jednak dokładnie ani jego wyglądu, ani funkcji. W tej samej konwencji utrzymany jest także utwór Leśnego Licha „Pani Jeziora”, opowiadający o rusałkach. Utwór również nawiązuje do wierzeń słowiańskich, jednak tekst opowiada o boginkach niezwykle wiernie. Były one pięknymi kobietami z długimi zielonymi włosami, zamieszkującymi często zbiorniki wodne (zimą), a także pola i lasy (od wiosny do jesieni). Rusałkami stawały się kobiety, które utonęły, zmarły przed zamążpójściem a także dzieci przed chrztem. W czasie nowiu wabiły one do siebie młodzieńców tańcem, po czym zabijały ich. Właśnie w ten sposób zostały ukazane także w piosence. Jak podaje J. Strzelczyk rusałki podobne były do wodników i topielic. Zdarzało się, że obwiniano je o porywanie dzieci i zastępowanie ich własnymi. Szczególnie niebezpieczne miały być w czwartki. O tych rzeczach nie dowiemy się jednak z muzyki. [14][15]
Inaczej wygląda sytuacja w „Postrzyżynach”. Tekst nie tylko jednoznacznie nawiązuje do ogólnie znanego obyczaju, lecz także wprost przywołuje postacie kojarzące się z tym okresem, np. legendarnego Popiela. Postrzyżyny były obrzędem polegającym na obcięciu chłopcu włosów, połączony z nadaniem imienia. Od obcięcia włosów syn stawał się pełnoprawnym członkiem rodziny i przechodził spod opieki matki pod kuratelę ojca[16]. W tekście stworzonym przez Percival brak jest dokładnego opisu obrzędu, lecz wspomniane jest o towarzyszącej mu uroczystości, na którą mogli przyjść wszyscy chętni i zostawali ugoszczeni najlepiej, jak tylko mógł pozwolić sobie gospodarz. [17]
Zupełnie innym typem nawiązania jest piosenka „Slave” wspomnianego już kilkakrotnie Percivalu Schuttenbach. Utwór ten nie tylko jest utrzymany w zdecydowanie mocniejszych tonach, lecz także nie nawiązuje bezpośrednio do żadnego konkretnego obyczaju, obrzędu czy wierzenia. Można by powiedzieć, że dzieło to ma być niejakim podsumowaniem całości kultury Słowian oraz jej upadku i wyparcia jej przez chrześcijaństwo. Wsłuchując się w słowa odnajdziemy wyraźny atak na religię chrześcijańską. Zespół uważa Słowian za bezpośrednich przodków obecnych Polaków, a przez to wysuwa wniosek, jakoby nasza „rodzima” kultura została zniszczona przez obce wzorce. Oczywiście nie biorą pod uwagę okoliczności przyjęcia przez Mieszka I chrztu oraz czynników, które zdecydowały o takiej, a nie innej decyzji władcy. Zespół zauważa również, że pogaństwo w pewnym wymiarze wciąż istnieje. Rosnące z roku na rok zainteresowanie kulturą Słowian nie pozwala, aby pamięć o tym ludzie zniknęła.[18]
Słowem zakończenia
Średniowiecze to chrześcijaństwo. To prawda. Ale nie tylko. Średniowiecze to także czas wspaniałych ludów, którym nie udało się przetrwać, ale których kultura wciąż trwa, nie tylko w badaniach naukowców – historyków, ale także w ogólnej świadomości. Współczesna muzyka całymi garściami czerpie z historii Słowian. Czasem są to tylko lekkie nawiązania – podobne nazwy czy dźwięki, ale w wielu przypadkach muzyka pomaga nam zrozumieć całe obyczaje, rytuały, wierzenia, przybliża bogów, których świątynie dawno już runęły. Współczesna muzyka ma za zadanie umilać nam czas, ale wiele z przytoczonych zespołów postanowiło odtworzyć w swojej twórczości fragment zaginionego świata, a coraz liczniejsze organizacje i przedsięwzięcia jak np. festiwal w Biskupinie, pozwalają tej muzyce dotrzeć do coraz liczniejszych odbiorców. Chrześcijańskie średniowiecze pozostawiło po sobie wspaniałą sztukę, architekturę, także muzykę, ale to prawie nieopisane w źródłach słowiaństwo coraz bardziej porusza dziś ludzi na całym świecie. Każdy z zespołów wybrał inna drogę – niektórzy czerpali inspiracje z bogów czy obrzędów, inni tworzyli własne historie, a jeszcze kolejni wyrażali własne opinie na temat historii, Wszyscy oni przyczynili się do upowszechnienia średniowiecznej kultury słowiańskiej.
Kamila Bulińska
Bibliografia:
Opracowania:
Glinka G.A., Kajsarow A.S., Dawna religia Słowian, Armoryka , Sandomierz 2011.
Kostrzewski Józef, Kultura prapolska, Warszawa 1962, s. 419.
Michałowski Roman, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 2012.
Strzelczyk Jerzy, Od Prasłowian do Polaków, Kraków 1987.
Strzelczyk Jerzy, Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, hasło: rusałki, Poznań 2007.
Wyrozumski Jerzy, Historia Polski do roku 1505, Warszawa 1982.
Encyklopedie:
Encyklopedia Popularna PWN, Wydanie piętnaste, pod. Red. Witolda Rawskiego, Warszawa 1982.
Strony internetowe:
http://www.biskupin.pl [dostęp: 23.03.2016r.]
http://www.jomsborg-vineta.com [dostęp: 23.03.2016r.]
http://www.percival.pl/ [dostęp: 23.03.2016r.]
http://pl.paganfederation.org/czym-jest-poganstwo/ [dostęp: 23.03.2016r.]
Strony z muzyką:
http://www.tekstowo.pl/piosenka,percival,postrzyzyny.html [dostęp: 23.03.2016r.]
http://www.tekstowo.pl/piosenka,percival_schuttenbach,svantevit.html [dostęp: 23.03.2016r.]
https://www.youtube.com/watch?v=FvmMTKLzNPg [dostęp: 23.03.2016r.]
https://www.youtube.com/watch?v=xZpZHjaoy2U [dostęp: 23.03.2016r.]
Przypisy:
[1] Encyklopedia Popularna PWN, hasło: średniowiecze, Wydanie piętnaste, pod. Red. Witolda Rawskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982, s.770.
[2] Michałowski Roman, Historia powszechna. Średniowiecze, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012, s.11-13.
[3] Encyklopedia Popularna PWN, hasło: pogaństwo, Wydanie piętnaste, pod. Red. Witolda Rawskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982, s.598.
[5] http://www.jomsborg-vineta.com
[6] http://pl.paganfederation.org/czym-jest-poganstwo/
[7] Jerzy Strzelczyk, Od Prasłowian do Polaków, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1987, s. 12-13.
[8] J.Wyrozumski, Historia Polski do roku 1505,Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982, s.61-66.
[9] G.A. Glinka, A.S. Kajsarow, Dawna religia Słowian, Armoryka , Sandomierz 2011, s.62-71.
[11] G.A. Glinka, A.S. Kajsarow, Dawna religia Słowian, Armoryka , Sandomierz 2011, s.44-45.
[12] https://www.youtube.com/watch?v=FvmMTKLzNPg
[13] Encyklopedia Popularna PWN, hasło: panslawizm, Wydanie piętnaste, pod. Red. Witolda Rawskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982, s.564.
[14] https://www.youtube.com/watch?v=xZpZHjaoy2U
[15] Jerzy Strzelczyk, Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, hasło: rusałki, Wydawnictwo Rebis, Poznań 2007,str. 88.
[16] Józef Kostrzewski, Kultura prapolska, Warszawa 1962, s. 419.
[17] http://www.tekstowo.pl/piosenka,percival,postrzyzyny.html
[18] http://www.tekstowo.pl/piosenka,percival_schuttenbach,svantevit.html
