Rozwiązania Armii Krajowej

19 stycznia 1945 roku nastąpiło rozwiązanie Armii Krajowej

Tego dnia 1945 roku gen. Leopold Okulicki “Niedźwiadek” wydał rozkaz rozwiązujący Armię Krajową

Rozwiązanie Armii Krajowej nastąpiło 19 stycznia 1945 roku. Armię Krajową rozwiązał Leopold Okulicki, który był jej ostatnim dowódcą.

Po rozpoczęciu II wojny światowej oraz zajęciu przez wojska niemieckie i radzieckie terenów II RP struktury polskiej państwowości zeszły do podziemia. W konspiracji starano się odtworzyć zarówno system władzy cywilnej jak i siły zbrojne, które będą mogły prowadzić walkę z okupantami.

Już we wrześniu 1939 roku powstała Służba Zwycięstwu Polski, którą w listopadzie przekształcono w Związek Walki Zbrojnej podporządkowany bezpośrednio polskiemu rządowi w Londynie i Naczelnemu Wodzowi gen. Władysławowi Sikorskiemu. 14 lutego 1942 roku rozkazem Sikorskiego ZWZ został przemianowany na Armię Krajową. Pierwszym dowódcą AK został mianowany gen. Stefan Rowecki “Grot”.

W skład Armii Krajowej weszły takie organizacje, jak:

  • Związek Walki Zbrojnej (ZWZ),
  • Polski Związek Powstańczy (PZW),
  • częściowo od 1942 roku Narodowa Organizacja Wojskowa (NOW),
  • od sierpnia 1943 Konfederacja Narodu (KN),
  • częściowo od 1944 roku Narodowe Siły Zbrojne (NSZ),
  • częściowo Bataliony Chłopskie,
  • od 1940 Gwardia Ludowa WRN (PPS-WRN).

Armia Krajowa była najlepiej zorganizowaną i najsilniejszą podziemną strukturą wojskową w Europie podczas II wojny światowej. Wchodziła w skład Sił Zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego. Głównymi celami jej działalności była zbrojna walka z okupantem oraz przygotowanie do wywołania powstania na terenach ziem polskich.

Żołnierze AK przeprowadzali akcje sabotażowe i dywersyjne, uczestniczyli również w operacjach wywiadu czy tajnych szkoleniach, mających wykształcić nową kadrę i zawodowych żołnierzy. Armia Krajowa prowadziła także działalność propagandową na rzecz polskiej niepodległości oraz posiadała mocno rozwiniętą siatkę łączności kurierskiej i radiowej.

Wiosną 1944 roku, w momencie najwyższej zdolności bojowej AK, jej oddziały liczyły ponad 350 000 członków, w tym wysokich rangą oficerów, leśnych partyzantów i przerzucanych z Anglii cichociemnych.

Zajrzyj też tu: Czym była Armia Krajowa? Wywiad o AK z dr hab. Waldemarem Grabowskim

W styczniu 1944 roku Armia Czerwona wypierając wojska niemieckie zaczęła wkraczać na kolejne tereny ziem polskich. Rozpoczęło to przygotowaną przez AK akcję “Burza”, która zakładała występowanie żołnierzy podziemia w roli gospodarzy wobec oddziałów radzieckich. Końcową fazą “Burzy” miało być ogólnokrajowe powstanie. Rosjanie jednak od razu likwidowali ujawniające się struktury AK, rozbrajali i aresztowali ich członków. Gdy we wrześniu, po wybuchu powstania w Warszawie, Armia Czerwona dotarła na linię Wisły, Stalin zatrzymał ofensywę i nie udzielił pomocy walczącym Polakom.

Rozwiązanie Armii Krajowej

17 stycznia 1945 roku wojska radzieckie wkroczyły do zrujnowanej Warszawy i zajęły miasto. Dwa dni później dowódca Armii Krajowej, gen. Leopold Okulicki “Niedźwiadek”, wydał rozkaz rozwiązania organizacji. Główną tego przyczyną była jego obawa o losy żołnierzy wobec represji i polityki terroru wprowadzanej przez Armię Czerwoną – radzieccy okupanci rozpoczęli bowiem budowanie systemu komunistycznego na ziemiach polskich.

“Niedźwiadek” zwolnił z przysięgi żołnierzy AK, a oddziały uległy demobilizacji. Najwyżsi rangą oficerowie otrzymali jednak tajny rozkaz, polecający im nie ujawnianie się i tworzenie konspiracyjnej siatki anty-komunistycznej.

Żołnierze Armii Krajowej! Daję Wam ostatni rozkaz. Dalszą swą pracę i działalność prowadźcie w duchu odzyskania pełnej niepodległości Państwa i ochrony ludności polskiej przed zagładą. Starajcie się być przewodnikami Narodu i realizatorami niepodległego Państwa Polskiego. W tym działaniu każdy z Was musi być dla siebie dowódcą. W przekonaniu, że rozkaz ten spełnicie, że zostaniecie na zawsze wierni tylko Polsce oraz by wam ułatwić dalszą pracę – z upoważnienia Pana Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zwalniam Was z przysięgi i rozwiązuję szeregi AK.W imieniu służby dziękuję Wam za dotychczasową ofiarną pracę. Wierzę głęboko, że zwycięży nasza Święta Sprawa, że spotkamy się w prawdziwie wolnej i demokratycznej Polsce. Niech żyje Wolna, Niepodległa, Szczęśliwa Polska!”

W marcu 1945 roku Okulicki wraz z innymi przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego został aresztowany przez NKWD i przewieziony do Moskwy na pokazowy proces, tzw. proces szesnastu. Skazano go na karę 10 lat więzienia, którą w 1946 przerwała jego nagła śmierć w dotychczas niewyjaśnionych okolicznościach.

Po zakończeniu wojny żołnierze Armii Krajowej byli prześladowani przez nowe, komunistyczne władze. Większość z nich aresztowano, torturowano i mordowano. Część, która nie podporządkowała się rozkazowi “Niedźwiadka” i nie złożyła broni, prowadziła dalej niepodległościową walkę partyzancką z komunistami.

Maria Koperwas

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*