Skonfiskowany przez nazistów obraz wraca do żydowskiego właściciela

Obraz Koszykarze pędzla Maxa Libermann’a do tej pory wisiał na ścianie jednej z kancelarii prawniczych w Jeruzalem. Teraz ma wrócić do jego spadkobierców, którzy pierwotnie byli amerykańskimi żydami.

Jak się okazuje, jego właściciel nie miał pojęcia o przeszłości obrazu. Został on skonfiskowany przez nazistów w trakcie II wojny światowej i sprzedany. Trafił w końcu do ocalałego z Holokaustu człowieka. Po negocjacjach stwierdzono, że obraz zostanie wysłany do Stanów Zjednoczonych.

Nie była to sprawa sądowa, którą chciałem wygrać, ponieważ nie byłoby to zwycięstwem żadnej ze stron ani w interesie narodu żydowskiego. Cieszę się, że doszliśmy do porozumienia (…). powiedział Meir Heller, prawnik z Jeruzalem. Adwokat amerykański zaś uczestniczący w sprawie, Peter Toren, powiedział, że jego 91-letni ojciec jest chętny, aby przyjąć obraz, lecz w tej przyjemności byłaby nutka goryczy, gdyż stracił wzrok i nie jest w stanie cieszyć się pięknem obrazu. Targają nim rozmaite uczucia, ponieważ w dalszym ciągu zachowuje, nie rozumiejąc, wiele oburzenia i złości wobec Niemców – powiedział. Obraz z pewnością tego nie nadrobi.

David Friedmann, bogaty żydowski przemysłowiec i kolekcjoner sztuki w 1939 roku został zmuszony do ucieczki. Naziści przywłaszczyli sobie całą jego kolekcję, którą pozostawił uciekając. Wiele z tych dzieł trafiło do Hildebranda Gurlitta, znanego niemieckiego handlarza sztuki, który handlował tym, co hitlerowcy nazywali „sztuką zdegenerowaną”, czyli dziełami uznanymi przez nich za gorsze tylko dlatego, bo nie były niemieckie czy były żydowskie albo komunistyczne. Jeszcze niedawno sądzono, że dzieła, którymi handlował Gurlitt przepadły lub zostały zniszczone.

Jednak w 2012 roku miało miejsce wydarzenie, które dało nową nadzieję na odnalezienie dzieł sztuki. Niemieckie władze wkroczyły do mieszkania Corneliusa, syna owego handlarza w Monachium pod pretekstem nie płacenia podatków. Okazało się, że w swoim mieszkaniu ma on obrazy Claude Monet’a, Pierre-Auguste Renoir’a i Henri Matisse’a. Cornelius przyznał, że owe dzieła odziedziczył po ojcu. W sumie w swoim mieszkaniu w Monachium przechowywał aż 1200 prac, a dodatkowe 250 w Austrii, w Salzburgu.

Otworzyło to nową, nierozstrzygnięta kwestię zwracania dzieł sztuki prawowitym właścicielom. Kiedy planuje się ludobójstwo, nie ma nic złego w kradzieży i rabunku. Całkowicie lekceważono jakiekolwiek prawa osobiste, powiedziała Yehudit Shendar, emerytowany zastępca dyrektora Muzeum Yad Vashem Holocaust w Jerozolimie. Cała kwestia kradzieży sztuki jest bezpośrednio powiązana z faktem, iż jej właścicieli przeznaczono na usunięcie.

Całość „zbioru” Gurlitt’ta, zawierająca około 1500 pozycji, warta jest 1,3 miliardów euro. Jak zaznacza jednak Shendar, jest to zaledwie kropla w morzu tego, co stracono. Cornelius zmarł 3 lata temu i wyznaczył jako swojego jedynego spadkobiercę szwajcarskie Kunstmuseum Bern – Muzeum Sztuki. Otworzyło to wiele spornych kwestii i rozpoczęło wiele konfliktów pomiędzy nowymi, a starymi właścicielami dzieł sztuki, bądź ich potomstwa. W Niemczech powstała w tym celu specjalna organizacja, Komisja Limbach, która pośredniczy w taki sporach. Do tej pory jednak dzieła sztuki zhandlowane przez Gurlitta odzyskało tylko pięciu żydowskich potomków właścicieli.

Koszykarze to obraz, który nabył mężczyzna na aukcji w Berlinie w 2000 roku. Później dopiero dowiedział się, że jest to jeden z obrazów kolekcji Friedmanna. Wówczas zwrócił się do Hellera, by oddać obraz prawowitym właścicielom. Nie mógł już nawet na niego patrzeć – powiedział Heller o obrazie. Jednak w zeszłym roku sprawa nagle zamarła: mężczyźnie insynuowano, że tak naprawdę wcześniej znał historię obrazu. Odmówił wówczas oddania obrazu dopóki nie otrzyma przeprosin. Zaaranżowano więc kompromis: przeprosiny miały zostać przyjęte, ponadto ma być wypłacone odszkodowanie, a ono ma zostać przeznaczone na pomoc potrzebującym ocalałym.

***

Max Libermann był niemieckim malarzem pochodzenia żydowskiego. Poczatkowo reprezentował realizm, lecz później zafascynował się bardziej impresjonizmem. Jest współzałożycielem Berlińskiej Secesji, czyli ugrupowania artystycznego jednoczącego niemieckich malarzy. Malował pejzaże i portrety, a także sceny religijne i rodzajowe. Namalował między innymi Kobiety skubiące gęsi, Naprawa sieci, Kobieta z kozami. Koszykarze to obraz stworzzony w technice pastelowej i ma wymiary 50,8 x 61 cm.

Źródła: twitter.com, apnews.com, bozemandailychronicle.com, usnews.com, yahoo.com, slaskiekolekcje.eu

Fot.: twitter.com, apnews.com

Agnieszka Popiak

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*