Stalinowski plan sowietyzacji Polski

W wyniku letniej ofensywy w 1944 roku Armia Czerwona przekroczyła linię Curzona, która miała stać się nową granicą polsko-sowiecką. 22 lipca Krajowa Rada Narodowa wydała dekret o utworzeniu prosowieckiego rządu pod nazwą Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego. Nowo powstały wydał manifest, w którym mówił o powrocie do Konstytucji z 1921 roku i o reformie rolnej oraz zrzekał się dawnych kresów II Rzeczypospolitej na rzecz „narodów białoruskiego i ukraińskiego”. Manifest ten zawierał wiele zdań o socjalizmie, demokracji, wolności i równouprawnieniu[15]. Pierwotnie PKWN miał powstać w Chełmie, ostatecznie jednak powstały pod dyktando Stalina rząd został utworzony w Lublinie. Faktycznie jednak decyzja o jego utworzeniu powstała w Moskwie, tam też odbyły się pierwsze trzy posiedzenia. W skład PKWN-u weszli komuniści z ZPP, KRN, CBKP, a także organizacji takich jak Stronnictwo Ludowe „Wola Ludu”, Rewolucyjna Polska Partia Socjalistyczna, Związek Walki Młodych i kilka innych jeszcze mniejszych. Na przewodniczącego został wybrany Edward Osóbka-Morawski, wiceprzewodniczącymi zostali Wanda Wasilewska i Andrzej Witos[16]. Tuż przed wybuchem Powstania Warszawskiego, Związek Sowiecki uznał PKWN za jedyną legalną władzę na terenach „wyzwolonych”. Mimo tego, że większość przyszłej komunistycznej Polski zostawała jeszcze pod wpływem Niemiec, był to ostateczny cios w Polski rząd w Londynie i Polskie Państwo Podziemne. Oznaczał, że Armia Krajowa i inne organizacje związane z polskim Londynem na terenach wyzwolonych działają nielegalnie i będą zwalczane z wszelką bezwzględnością. Propaganda komunistyczna działała na pełnych obrotach, opisując jak sterroryzowana przez nazistów ludność polska, wita czerwonoarmistów z radością i entuzjazmem.

W Londynie zapanowała bezsilność. Polski rząd na uchodźstwie nie mógł liczyć na wsparcie zachodnich aliantów. Już na konferencji w Teheranie w 1943 roku przez Wielką Trójkę (prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla i przywódcy ZSRR Józefa Stalina) została podjęta decyzja o tym, że Polska znajdzie się w sowieckiej strefie wpływów. Tam też zapadła decyzja, że nowa granica polsko-sowiecka będzie przebiegać na linii Curzona. W sierpniu Armia Czerwona stała już pod Warszawą. Stalin postanowił jednak, że za pomocą niemieckich rąk załatwi kolejny problem. Pozwolił na totalną klęskę Armii Krajowej w Powstaniu Warszawskim. W Teheranie znormalizował kwestię polską z zachodnimi aliantami, w Warszawie w sierpniu i wrześniu  rozwiązał w dużym stopniu problem walk z podziemiem antykomunistycznym. W kwietniu 1945 roku całość terytorium przyszłej komunistycznej Polski zostało zdobyte przez Armię Czerwoną. Rozpoczęła się na dobre instalacja PKWN i polskich komunistów, jako stalinowskich marionetek rządzących Polską. Mimo wielu tysięcy ofiar w Powstaniu Warszawskim to nadal Polskie Państwo Podziemne było silniejsze niż polscy komuniści. Niestety tylko w lasach, w miastach dzięki wsparciu NKWD i Armii Czerwonej rządzili komuniści. Żołnierze podziemia antykomunistycznego byli bezsilni w walce z armią ZSRS.

Konferencja w lutym 1945, która odbyła się w Jałcie, przypieczętowała ostatecznie los Polski. Churchill i Roosevelt uznali zgodność działań NKWD z konwencją dotyczącą prowadzenia wojny na lądzie, w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa, spokoju i porządku na tyłach Armii Czerwonej na terytorium Polski. Sojusznicy dali Stalinowi carte blanche na siłowe zniszczenie podziemia zbrojnego, przede wszystkim Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych. Roosevelt zapewnił Stalina, że Stany Zjednoczone nigdy nie będą popierać tymczasowych władz polskich, które byłyby wrogie jego interesom. Oznaczało to w praktyce uznanie przez aliantów, że jedyny legalny Polski rząd znajduje się w Warszawie. Decyzja o powołaniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej przez Bieruta oznaczała, że plan sowietyzacji Polski został zrealizowany. Umieszczenie w TRJN takich polityków jak Stanisław Mikołajczyk, Stanisław Grabski czy Wincenty Witos było tylko grą pozorów i propagandą.  29 czerwca 1945 Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej został uznany przez Szwecję i Francję, 5 lipca przez USA i Wielką Brytanię, uznawały go także inne państwa koalicji antyhitlerowskiej, m.in. Chiny, Włochy, Kanada, nie zaakceptowały go natomiast: Watykan, Hiszpania, Irlandia, Portugalia, Kuba, Liban i Salwador. 19 stycznia 1947 roku odbyły się pierwsze wybory parlamentarne, które zostały sfałszowane. Nad wszystkim czuwał Stalin i jego eksperci od fabrykowania wyników wyborów z NKWD. Marionetki Stalina oficjalnie uzyskały 81% poparcia, co było ostatnim punktem prowadzącym do sowietyzacji Polski.

Kamil Janczarek – politolog i historyk

Bibliografia:

1. Grzelak Cz., Stańczyk H., Zwoliński S., Wojsko polskie na froncie wschodnim 1943-1945. Wybór materiałów źródłowych, Warszawa 1994.
2. Iwanow N., Komunizm po Polsku, Kraków 2017.
3. Lazeri A., Rogińska T., Polacy i Rosjanie, Przezwyciężenie uprzedzeń. Łódź 2006.
4. Molenda J., Bierut i Wasilewska. Agent i dewotka, Warszawa 2015.
5. Salwa-Syzdek E., Wanda Wasilewska we wspomnieniach, Warszawa 1982.

Przypisy:

[1] A. Lazeri, T. Rogińska, Polacy i Rosjanie. Przezwyciężenie uprzedzeń, Łódź 2006.

[2] Termin oznaczający błyskawiczne uderzenie wojskowymi siłami zbrojnymi na dany kraj

[3] N. Iwanow, Komunizm po Polski, Kraków 2017.

[4] Tamże.

[5] Córka bliskiego współpracownika Józefa Piłsudskiego – Leona Wasilewskiego. Marszałek był ojcem chrzestnym Wandy Wasilewskiej.

[6] E. Salwa-Syzdek, Wanda Wasilewska we wspomnieniach, Warszawa 1982.

[7] N. Iwanow, Komunizm po Polski, Kraków 2017.

[8] Sami oficerowie nazywali ją willą rozkoszy, lub willą szczęścia.

[9] 3 generałów, pułkownik, 8 podpułkowników, 6 majorów i kapitanów, 6 poruczników i podporuczników.

[10] Cz. Grzelak, H. Stańczyk, S. Zwoliński, Wojsko polskie na froncie wschodnim 1943-1945. Wybór materiałów źródłowych, Warszawa 1994.

[11] N. Iwanow, Komunizm po Polski, Kraków 2017.

[12] Pierwszy skład CBKP – Aleksander Zawadzki, Stanisław Radkiewicz, Karol Świerczewski, Jakub Berman, Hilary Minc, Stefan Wierbłowski i Wanda Wasilewska.

[13] N. Iwanow, Komunizm po Polski, Kraków 2017.

[14] Tamże.

[15] Tamże.

[16] Brat Wincentego Witosa