Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Stalinowski plan sowietyzacji Polski

Stalinowski plan sowietyzacji Polski

„Nie Niemcy, ale Polska jest naszą największą zdobyczą wojenną” – te słowa wypowiedział w czerwcu 1945 roku Józef Stalin. Kilka miesięcy wcześniej, Winston Churchill w rozmowie z Edenem podczas dyskusji na temat powojennych losów państwa polskiego stwierdził, że „skomunizować Polskę to czyste szaleństwo”. Jak zatem udało się zrealizować Stalinowi coś, co było niemożliwe? Wydawało się, że pod koniec II wojny światowej narzucenie Polakom ustroju, przez który tak wiele wycierpieli w latach 1939-1941, jest niewykonalne. Wódz Związku Sowieckiego jednak tego dokonał, realizując kawałek po kawałku swój plan sowietyzacji Polski.

Czwarty rozbiór Polski. Plan eksterminacji Polaków

Wybuch II wojny światowej dla Stalina oznaczał wyjątkowo sprzyjającą okazję do poszerzenia wpływów ideologii komunistycznej na Zachodzie. Podpisany 23 sierpnia 1939 roku pakt Ribbentrop-Mołotow, doprowadził do podziału terytorium Polski między Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich a III Rzeszę Niemiecką. W Moskwie uważano, że ten układ stanowi podstawę długotrwałej polityki Związku Sowieckiego w kwestii polskiej. Propaganda sowiecka przedstawiała wymazanie Polski z mapy Europy jako sprawiedliwość dziejową, a Polaków traktowano jako naród niezdolny do niepodległego życia[1]. Plan był oczywisty, Niemcy i ZSRS odzyskają wspólną granicę. Dla Polski nie było miejsca na mapie. Stalin w tamtym okresie nie brał pod uwagę możliwości utworzenia Polskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej. Jednak w rozkazach wojskowych dla NKWD, wydanych przed wrześniem 1939 roku miały miejsce zapiski o możliwości utworzenia siedemnastej republiki – z ziemi od Bugu na wschód. Realnie, już wcześniej plan wymazania Polski z mapy przyniósł taki skutek, że w 1938 roku decyzją Międzynarodówki Komunistycznej, Stalin zlikwidował Komunistyczną Partię Polski (KPP). Praktycznie wszyscy jej działacze zostali zamordowani jako szpiedzy imperialnej Polski. Istnieje wiele dowodów na to, że pakt z nazistami miał ostatecznie wymazać Polskę z mapy Europy. Świadczą o tym masowe represje, jakie spotkały ludność polską. Sowieckie służby aktywnie współpracowały z Gestapo w zwalczaniu  polskiego ruchu oporu. W ZSRS nie brano pod uwagę wykorzystania polskiej karty, czego dowodem są masowe mordy w Katyniu. Sytuacja zaczęła zmieniać się w drugiej połowie 1940 roku. Na sojuszu ZSRS z III Rzeszą zaczęły pojawiać się rysy. Główną przyczyną zmiany Moskwy w kwestii polskiej, była doszczętna klęska Francji w wojnie z Niemcami. Stalin liczył, że walka Hitlera na froncie zachodnim zwiąże mu ręce na wiele miesięcy, może nawet lat. Tymczasem po blitzkriegu[2] we Francji coraz bardziej realna stawała się wojna III Rzeszy z ZSRS.

Zmiana planu. Poszukiwanie polskich komunistów

Józef Stalin
na konferencji
wielkiej trójki
w Poczdamie
Fot: Wikimedia
Commons

Atak ZSRS na Polskę 17 września 1939 roku pogłębił wzajemną niechęć i wrogość polsko-sowiecką. Represje, jakie spotkały Polaków mieszkających na terenach okupowanych przez sowietów, morderstwa, wywózki i Katyń odcisnęły ogromne piętno, którego nie sposób było się pozbyć. W związku z nową sytuacją geopolityczną na Kremlu dojrzewała koncepcja częściowej rehabilitacji Polaków i wygrywaniu kwestii polskiej w polityce zagranicznej Związku Sowieckiego[3]. W głowie Stalina pojawiła się koncepcja komunistycznej Polski – marionetkowego tworu, podległego ZSRS. Największym wyzwaniem w realizacji tego celu był brak polskich kadr komunistycznych. NKWD rozpoczęło poszukiwania tych, którzy przetrwali rzeź w KPP. Jedyną nadzieją byli członkowie tej partii, którzy w okresie czystki znaleźli się na ternach II Rzeczypospolitej. Na obszarze wschodnich kresów podbitej Polski znajdowało się około trzech tysięcy byłych członków KPP. Większość z nich ze względu na terror jaki spotkał Polaków, zaangażowało się w działalność Ukraińskich lub Białoruskich partii komunistycznych. Nawet Bolesław Bierut w tamtym okresie wolał zapomnieć o swej „polskości” i zostać lojalnym „obywatelem sowieckim”[4]. Ostatecznie Stalin postawił na „Polaków”, którzy sprawdzili się już w boju. Byli to działacze zasłużeni w czystkach brygad międzynarodówki, krwawo zwalczający trockistów oraz biorący udział w wojnie domowej w Hiszpanii. Jednym z kandydatów był Karol Świerczewski ps. „Walter”, jednak ponad dwudziestoletni pobyt poza granicami kraju powodował, że nie miał praktycznie żadnego związku z Polską. Dodatkowo jego środowisko zostało mocno przetrzebione podczas „operacji polskiej”. Ostatecznie wybór padł na Bolesława Mołojca, młodego działacza Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, który zasłużył się podczas wojny w Hiszpanii. Do ZSRS trafił na początku 1940 roku, kiedy w Moskwie dojrzewała myśl o zmianie polityki w kwestii polskiej. Co więcej, było to już po zakończeniu „operacji polskiej”, podczas tak zwanej odwilży Beriowskiej.  Na początku tego samego roku we Lwowie na kandydata do odbudowy polskiego komunizmu wyrosła Wanda Wasilewska[5]. Kobieta ta do KPP nigdy nie należała, działała w PPS, ale po śmierci ojca w 1936 roku ujawniło się jej zamiłowanie do komunizmu. Po klęsce II Rzeczypospolitej postanowiła wykorzystać swoją polityczną szansę. W oczach Stalina, jej dużym atutem był brak powiązań ze skompromitowanym w jego mniemaniu KPP. Pierwsze spotkanie wodza Związku Sowieckiego z Wasilewską odbyło się na jej wyraźną prośbę. Dla Stalina na wiele lat stała się głównym informatorem w sprawach polskich. To jej powierzył zadanie odbudowy centrum odrodzenia polskiego komunizmu. Niektórzy historycy podejrzewają, że Wasilewską i Stalina łączyło coś więcej niż polityka. Jako jeden z argumentów podają zabójstwo męża polskiej komunistki, Mariana Bogatki, po którym wódz ZSRS urządził z wielką pompą wieczór autorski Wasilewskiej. Bardziej jednak prawdopodobne jest, że był to ostateczny test na oddanie i lojalność[6]. Wybrana dwójka idealnie nadawała się na liderów polskich komunistów. NKWD zapewniało Stalina, że Mołojec i Wasilewska nie przejawiali najmniejszych sympatii do trockizmu.

Partnerzy



Przewiń do góry