Grzegorz Majchrzak, Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana
Obywatelki i obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej! Zwracam się dziś do Was jako żołnierz i jako szef rządu polskiego. Zwracam się do Was w sprawach wagi najwyższej. Ojczyzna nasza znalazła się nad przepaścią… Tymi słowami generał Wojciech Jaruzelski ogłaszał w swoim telewizyjnym przemówieniu z 13 grudnia 1981 r. początek stanu wojennego. Jak doszło do tych wydarzeń? Jak przebiegało przygotowanie i wprowadzenie stanu wojennego? A co ważne, jak wyglądał proces powstawania dekretów wprowadzających stan wojenny? M. in. na te pytania stara się odpowiedzieć publikacja Grzegorza Majchrzaka – Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana.
O autorze
Grzegorz Majchrzak urodził się w 1969 r. Z wykształcenia jest historykiem. W latach 2000–2015 pracował w Biurze Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej. Jest członkiem Stowarzyszenia „Archiwum Solidarności” i Stowarzyszenia Wolnego Słowa. Zajmuje się badaniem dziejów aparatu represji, opozycji demokratycznej w PRL, funkcjonowaniem mediów przed 1989 r., sportem w PRL oraz stanem wojennym. Jest autorem licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych na wymienione wyżej tematy.
Cel dzieła
Celem niniejszej książki jest omówienie wybranych zagadnień dotyczących konkretnych aspektów stanu wojennego. Autor skupia się zwłaszcza na kulisach przygotowań stanu wojennego, wybranych działaniach władz w okresie jego trwania, oporze społecznym, ważniejszych wydarzeniach tego okresu jak np. druga pielgrzymka Jana Pawła II do Polski oraz wielu innych bardziej szczegółowych zagadnieniach.
Geneza i przebieg stanu wojennego
Przed ogłoszeniem stanu wojennego, od dłuższego czasu, trwało skupianie się władzy w rękach generała Wojciech Jaruzelskiego. Od 1968 r. pełnił funkcję ministra obrony narodowej, a od lutego 1981 r. premiera rządu. W październiku 1981 roku przejął po Stanisławie Kani funkcję I sekretarza KC PZPR. Równocześnie sytuacja polityczna i ekonomiczna PRL cały czas się pogarszała.
W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. władze PRL wprowadziły stan wojenny. Wprowadzenie stanu wojennego nastąpiło z pogwałceniem ówcześnie obowiązującego prawa. Naczelnym organem rządzącym państwem została Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego z generałem Wojciechem Jaruzelskim na czele jako jej przewodniczącym.
Niemal natychmiast została zawieszona działalność wszelkich organizacji w tym NSZZ „Solidarność”. Władze wprowadziły godzinę policyjną, zaostrzyły cenzurę i ograniczyły media. Granice PRL zostały zamknięte, a wielu działaczy „Solidarności” aresztowanych i internowanych.
Następne wydarzenia tylko pogłębiały dramat ówczesnej sytuacji. W kopalni „Wujek” w Katowicach ogłoszono strajk, który został stłumiony siłą. Zginęło 9 uczestników. W tym czasie działacze „Solidarności”, którzy uniknęli więzienia prowadzili działalność podziemną. Swoje działanie rozpoczęło Radio Solidarność, a coraz więcej publikacji ukazywało się w tzw. drugim obiegu.
Ocena publikacji Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana
Warsztat naukowy książki Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana stoi na bardzo wysokim poziomie. Autor skorzystał zarówno z opracowań polskich i zagranicznych, materiałów archiwalnych, wspomnień i pamiętników, relacji świadków oraz dużej ilości artykułów naukowych. Praca stanowi spójną całość, a ponieważ zajmuje się niezgłębioną dotąd tematyką – jest odkrywcza. Można ją polecić każdemu czytelnikowi zainteresowanemu najnowszą historią Polski. Książka przedstawia zapomniane dzisiaj fakty o przebiegu stanu wojennego.
Samą książkę czyta się lekko. Język narracji jest bardzo przystępny. Z pewnością mogę ją polecić wszystkim zainteresowanym tą tematyką.
Wydawnictwo IPN
Ocena recenzenta: 6/6
Grzegorz Gomułka
