Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Straż Graniczna II RP (1928–1939) – zadania, struktura organizacyjna, umundurowanie

Straż Graniczna II RP (1928–1939) – zadania, struktura organizacyjna, umundurowanie

Struktura organizacyjna Straży Granicznej

Jednostki organizacyjne Straży Granicznej obsadzały południową, zachodnią oraz północną granicę państwa. Komendzie Straży Granicznej podporządkowane były Inspektoraty Okręgowe, w skład których wchodziły Inspektoraty Graniczne, Komisariaty oraz Placówki. Z przekształcenia Centralnej Szkoły Straży Celnej powstała również Centralna Szkoła Straży Granicznej w Górze Kalwarii (w kwietniu 1933 roku przeniesiona do Rawy Ruskiej), w skład której wchodził również Zakład Tresury Psów Granicznych. Struktura SG opierała się na pięciu Inspektoratach Okręgowych (IO), to jest Mazowieckim, Pomorskim, Wielkopolskim, Śląskim oraz Małopolskim, który 17 grudnia został przekształcony w dwa osobne Inspektoraty Okręgowe SG: Zachodnio-Małopolski oraz Wschodnio-Małopolski. Na czele IO SG stał Inspektor nadzorujący oraz zarządzający podległym mu obszarze, mający do dyspozycji Sztab IO, składający się z kilku oficerów oraz kancelarii. Ponadto podporządkowane mu były Inspektoraty Graniczne, w liczbie od 3 do 5, które obejmowały odcinek granicy o długości 90–150 kilometrów. Na czele IG stał kierownik odpowiadający za nadzór oraz organizację ochrony granicznej podlegającego mu odcinka, mając do pomocy zazwyczaj dwóch oficerów oraz kilku podoficerów. Kolejnym szczeblem struktury organizacyjnej SG były Komisariaty SG, obejmujące odcinki granicy o długości 20–35 kilometrów, zarządzane przez kierownika, który zarządzał danym odcinkiem, a także prowadził dochodzenia w sprawie pochwyconych przestępców.

Funkcjonariusze Śląskiego Inspektoratu Okręgowego SG, ok. 1929 r. Trzeci od prawej stoi starszy Strażnik Edward Baranowski.  Zdjęcie ze zbiorów własnych autora

Funkcjonariusze Śląskiego Inspektoratu Okręgowego SG, ok. 1929 r. Trzeci od prawej stoi starszy Strażnik Edward Baranowski.
Zdjęcie ze zbiorów własnych autora

Obsada Komisariatu liczyła od 40 do 80 funkcjonariuszy, przydzielonych do poszczególnych placówek I i II linii, wchodzących w skład danego Komisariatu. Placówka SG zajmowała najniższe miejsce w strukturze organizacyjnej SG, a dowodzona była przez podoficera SG, któremu podlegało zazwyczaj 9–14 funkcjonariuszy. Strażnicy obsadzający Placówki I linii zajmowali się między innymi patrolowaniem granicy, pełnieniem służby wartowniczej, a także kontrolą przepływu osób oraz towarów przez granicę. Funkcjonariusze na Placówkach II linii pełnili służbę wywiadowczą oraz zajmowali się ujawnianiem i ściganiem przestępstw granicznych. I linia Placówek rozmieszczona była w odległości około 2 kilometrów od granicy, a linia II w odległości 6–10 kilometrów. Na granicy ochranianej przez SG znajdowało się 6 IO, 22 IG, 102 Komisariaty oraz 575 Placówek. Na początku istnienia SG, w roku 1929, liczyła 275 oficerów oraz 5480 szeregowych. W wyniku rozwoju formacji oraz zwiększenia jej liczebności w miesiącach poprzedzających II wojną światową, w 1939 roku SG liczyła 445 oficerów, 6241 podoficerów oraz 9315 szeregowych. Rozporządzenie o Straży Granicznej stwierdzało, iż w wypadku ogłoszenia całkowitej lub częściowej mobilizacji bądź z uchwały Rady Ministrów Straż Graniczna stawała się częścią sił zbrojnych państwa.

Stopnie służbowe w Straży Granicznej w myśl Rozporządzenia Prezydenta RP o Straży Granicznej prezentowały się następująco:

Oficerowie: Dowódca (Komendant) Straży Granicznej, Nadinspektor SG, Inspektor SG, Podinspektor SG, Komisarz SG, Podkomisarz SG, Aspirant SG.

Szeregowi: Starszy Przodownik Straży Granicznej, Przodownik SG, Starszy Strażnik SG, Strażnik SG.

Umundurowanie Straży Granicznej

Starszy Strażnik Edward Baranowski, pradziadek autora, rok 1932. Widoczne patki oraz cyfra IV na naramiennikach, odpowiadająca Śląskiemu IO SG, wprowadzone w roku 1930.  Zdjęcie ze zbiorów własnych autora

Starszy Strażnik Edward Baranowski, pradziadek autora, rok 1932. Widoczne patki oraz cyfra IV na naramiennikach, odpowiadająca Śląskiemu IO SG, wprowadzone w roku 1930.
Zdjęcie ze zbiorów własnych autora

W początkowym okresie istnienia Straży Granicznej obowiązywało Rozporządzenie Ministra Skarbu z dnia 8 lutego 1928 roku w sprawie umundurowania funkcjonariuszów Straży Celnej. Zgodnie z nim kolorem munduru był khaki, przy czym dystynkcjom właściwy był kolor srebrny oksydowany. Wprowadzało ono również czapki angielskie (okrągłe) z ciemnozielonym otokiem oraz zastąpiło uprzedni wzór orła (wz. „19”) orzełkiem państwowym stojący na ryngrafie. Na naramiennikach, w myśl rozporządzenia, szeregowi nosili białą oksydowaną cyfrę rzymską określającą przynależność do danego Inspektoratu Okręgowego. Na kołnierzach przypięty był orzełek państwowy w obramowaniu, przy czym szeregowi nosili emblemat wykonany z metalu, a oficerowie haftowany. Przepisy mundurowe zostały zmienione kolejnym Rozporządzeniem Ministra Skarbu z dnia 4 lutego 1930 roku w sprawie umundurowania i uzbrojenia szeregowych i oficerów Straży Granicznej. Oznaczenia stopni zostały wprowadzone na otoki czapek, a także na patkach naszytych na rękawach mundurów. Na naramiennikach noszono białe oksydowane cyfry rzymskie wykonane z metalu, w przypadku szeregowych, oraz haftowane arabskie, w przypadku oficerów, określające przynależność do danego Inspektoratu Okręgowego. Szeregowi służący w Sztabie Komendy SG nosili na naramiennikach monogram metalowy składający się z liter K. S. G. Na naramiennikach oficerów Sztabu Komendy SG wyhaftowany był ten sam monogram, tyle że otoczony liśćmi dębu.

Partnerzy



Przewiń do góry