Teatry w starożytnej Grecji miały ruchome sceny na kółkach?

Po wielu latach żmudnych badań naukowcom z japońskiego Uniwersytetu w Kumamoto udało się w końcu wyjaśnić znaczenie trzech linii wydrążonych w kamieniu. Te trzy poziome linie znajdują się obok sceny starogreckiego teatru w Messenie, datowanego na IV wiek p.n.e. Okazuje się, że spełniały one funkcję torów po których na kółkach przesuwano różnego rodzaju elementy sceniczne.

Duża przechowalnia i trzy wydrążone w kamieniu rzędy poziomych linii odkryte zostały w 2007 r. podczas badań terenowych przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu w Kumamoto. Linie znajdują się tuż obok sceny starożytnego greckiego teatru w Messenie, powstałego w IV wieku p.n.e. Japońscy naukowcy od 2007 r. prowadzili badania naukowe, które miały wyjaśnić znaczenie odkrytych linii w starożytnych produkcjach teatralnych. W tym celu porównywali odkryte linie do innych linii znalezionych w pobliżu teatrów wybudowanych w tym samym czasie na terenie starożytnych miast Sparty i Megalopolis. Linie odkryte w Messenie mają szerokość od 9 do 12 cm i głębokość od 3,8 do 5,4 cm, ułożone zostały w trzech prawie idealnych poziomych rzędach. Każda z linii oddalona jest od siebie o 2 metry.

Jaki rolę pełniły te kamienne tory ? W teatrze hellenistycznym umieszczono na scenie jeden piętrowy budynek zwany proskenionem. Był on wykorzystywany jako tło sceniczne. Za proskenionem znajdowała się dwukondygnacyjna „skene”, która pełniła rolę garderoby oraz dodatkowego tła scenicznego. W przeszłości uważano, że proskenion i skene były konstrukcją stałą wykonaną z kamienia albo konstrukcją drewnianą na kółkach. Konstrukcje na kółkach, musiałyby zapewne poruszać się po trzech wydrążonych torach jako jedna masywna konstrukcja. Jednak w toku dalszych badań jeden z japońskich naukowców Uniwersytetu w Kumamoto postawił tezę według której proskenion i skene mogły być odrębnymi konstrukcjami, każda z własnym zestawem kół. Istnieje również duże prawdopodobieństwo, że każda z tych konstrukcji była wciągana i wysuwana z magazynu odpowiednio po dwóch kamiennych torach. Jednoczesne przesunięcie po trzech torach skene i proskenionu byłoby bardzo trudne do wykonania, wymagałoby użycia bardzo dużej siły. Dlatego według naukowców bardziej logiczna wydaje się teza zgodnie z którą każdy proskenion i skene posiadały własny zestaw dwóch kamiennych torów. Trudno byłoby przemieścić ciężki proskenion i skene razem, używając pojedynczej osi z trzema drewnianymi kołami. Dlatego jest wysoce prawdopodobne, że pierwotnie wydrążone zostały cztery kamienne tory a jeden z nich uległ zniszczeniu i nie zachował się do naszych czasów (w innych lokalizacjach stwierdzono w pobliżu sceny obecność czterech kamiennych torów).

Po sześciu stuleciach ciągłego użytkowania teatr w Messenie został na początku IV wieku n.e. porzucony i popadł w całkowitą ruinę – kamień i marmur pozyskany z ruin posłużył jako budulec do innych miejscowych budowli. Na początku lat 90 – tych ubiegłego wieku w Messenie ruszyły badania archeologiczne. Początkowo pod względem badawczym miejsce wykopalisk wydawało się niezbyt interesujące. Widocznych gołym okiem ruin po dawnym teatrze zachowało się niewiele – zaledwie kilka szczątkowych ścian murów wystających ponad powierzchnię gruntu. Teren dawniejszej orchestry (okrągła przestrzeń między widownią i sceną gdzie występował chór i aktorzy) i koilonu (trybuny dla publiczności) otoczył gaj oliwny i pokryły grube osady ziemi. Wykopaliska trwały ponad dwie dekady – wydobyto możliwie jak najwięcej fragmentów ruin żeby odtworzyć dawną strukturę teatru. Teatr w Messenie z 2000 tysiącami miejsc dla publiczności ponownie otwarto po 1700 latach w sierpniu 2013 r.

Źródła: thehistoryblog.com, ibtimes.co.uk
Fot: Yoshitake et al / Archaeologischer Anzeiger

Zenon Purta

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*