Teczka ewidencji operacyjnej na parafie – TEOP

Powszechnie wiadomo, iż Służba Bezpieczeństwa inwigilowała wszystkie środowiska, które zostały uznane za wrogie wobec systemu komunistycznego. Nie inaczej było z Kościołem rzymskokatolickim. Czy zbieranie informacji o Kościele miało tylko charakter pobieżny, czy też było zaplanowanym i systematycznym działaniem?

Kościół jako wróg nr 1 systemu

Kościół katolicki był postrzegany przez polskich komunistów jako jeden z najbardziej niebezpiecznych wrogów, stąd po rozprawieniu się z podziemiem antykomunistycznym należało Kościół wyeliminować z życia publicznego, pozbawić wszelkich narzędzi, którymi mógł wpływać na społeczeństwo. W okresie stalinowskim organem bezpośredniego prześladowania Kościoła było m.in. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Po transformacji struktur organów bezpieczeństwa zaczęły one funkcjonować w ramach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jako Służba Bezpieczeństwa. Wydział IV Służby Bezpieczeństwa zajmował się kwestiami Kościoła i kleru[1].

Celem poniższego artykułu jest ukazanie w krótki sposób TEOP jako przykładu inwigilacji i prześladowania Kościoła przez Służbę Bezpieczeństwa. Artykuł został podzielony na dwie zasadnicze części. W pierwszej zostaną zaprezentowane różnego rodzaju działania operacyjne wobec Kościoła prowadzone przez SB: TEOK, TEOD, TEOB. Druga część została poświęcona w zupełności TEOP wraz z podaniem przykładów zachowanych jednostek. Materiałem źródłowym poniższego artykułu są dokumenty Instytutu Pamięci Narodowej z poszczególnych oddziałów oraz wydane drukiem. Dopełnienie narracji stanowią opracowania zwarte oraz artykuły odnoszące się do omawianej treści.

Rodzaje działań operacyjnych bezpieki wobec Kościoła

Służba Bezpieczeństwa wychodziła z założenia, że należy zebrać jak najwięcej informacji o Kościele i stale monitorować jego aktywność[2]. Przede wszystkim dlatego, aby realnie ocenić zagrożenia, jakie wynikały z jego wpływu na społeczeństwo, a w razie potrzeby doprowadzić do ich likwidacji[3]. Stąd też na mocy zarządzenia nr 0014/63 Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wprowadzono jednolitą dokumentację opisującą proces inwigilacji Kościoła katolickiego i kleru w PRL. W 1989 roku wraz z nadchodzącymi zmianami ustrojowymi zdecydowano się na zniszczenie materiałów operacyjnych[4], pozostały nieliczne. 24 sierpnia 1989 roku Minister Spraw Wewnętrznych generał Czesław Kiszczak na mocy zarządzenia nr 075/89 rozwiązał Departament IV. Proces niszczenia teczek próbował zatrzymać Jan Maria Rokita, niestety bezskutecznie, w piśmie z 25 stycznia 1990 roku. MSW argumentowało niszczenie tzw. ,,teczek” tym, iż nie przedstawiają one żadnej wartości historycznej, a ich zachowanie mogłoby stać podstawą konfliktu państwa z Kościołem[5].

TEOK – Teczka Ewidencji Operacyjnej na Księdza była zakładana każdemu duchownemu już na etapie studiów seminaryjnych. W TEOP gromadzono bardzo wiele szczegółowych informacji dotyczących danych duchownych oraz ich działalności. W TEOK z kolei zbierano materiały z podsłuchów umieszczanych w telefonach czy mieszkaniach duchownych, a nawet w konfesjonałach. Ponadto w materiach tych znajdowały się doniesienia agenturalne, charakterystyka najbliższych członków rodziny ,,figuranta”, schematy kontaktów i relacji. Osoby duchowne, które zdecydowały się na współpracę z SB lub były przez organy bezpieczeństwa uznawani za potencjalnych współpracowników, miały ponadto zakładane dodatkowe teczki operacyjne dotyczące konkretnych rozpracowani. TEOK składało się z dwóch części. W części pierwszej znajdował się kwestionariusz osobowy, wynik sprawdzenia w Biurze ,,C” (o karalności), wzór pisma maszynowego stanowiącego własność figuranta oraz maszyn, z których mógłby dany ksiądz skorzystać w obecnej placówce duszpasterskiej, fotokopię ankiety personalnej z Biura Dowodów Osobistych, wykaz tajnych współpracowników i kontaktów obywatelskich mających kontakt z danym księdzem. W części drugiej znajdowały się arkuszy kronikarskie aktualnych materiałów operacyjnych, arkusze kronikarskie z ww. podsłuchów oraz kontroli korespondencji, plan rozpracowania danego księdza[6].

TEOD – Teczka Ewidencji Operacyjnej na Dekanat, zakładana była dla danych dekanatów. Nie były osobnymi jednostkami, lecz znajdowały się w TEOP parafii (jako jeden z dokumentów części I), która była siedzibą dekanatu. W razie zmiany siedziby TEOD przekładano w nowe miejsce. TEOD zawierała opis parafii dekanatu oraz charakterystykę posługujących na jego terenie księży.[7]

TEOB – Teczka Ewidencji Operacyjnej na Biskupa, podobnie jak w wypadku TEOK, były zakładane każdemu biskupowi. TEOB składało się z trzech części. W pierwszej umieszczano kwestionariusz osobowy, potwierdzenie o niekaralności, fotokopię ankiety personalnej, bieżące materiały operacyjne. W części drugiej z kolei znajdował się szczegółowy opis budynków będących do dyspozycji danego biskupa (w tym również opis elementów budynku: telefon, centralne ogrzewanie, wodociągi i kanalizacja), wzory pisma maszynowego, z którego biskup korzystał, wykaz tajnych współpracowników i kontaktów obywatelskich, plan przyszłych działań operacyjnych i sprawozdania z już zrealizowanych. Część trzecia zawierała materiały dotyczące rodziny i najbliższych współpracowników biskupa oraz korespondencję hierarchy[8].

Artykuł składa się z więcej niż jednej strony. Poniżej znajdziesz numerację stron.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*