Podczas tych działań walki trwały również w Półwyspie Iberyjskim. Austriacki kandydat na tron madrycki, arcyksiążę Karol, wkroczył do Hiszpanii jako don Carlos (ogłoszony przez aliantów królem w 1704 roku). Poparty początkowo przez ludność na krótki czas zdobył stolicę, wkrótce odbitą przez Francuzów, przy pomocy kastylijskiej guerilli. Najgorętszych zwolenników Habsburg miał w Katalonii. Rok później, w 1707 roku Karol utracił Walencję i Aragonię. W przeciwieństwie do działań na linii Renu, te na Półwyspie Iberyjskim toczyły się pomyślnie dla Burbonów. Decydujące znaczenie miało jednak pokonanie wojsk ks. Marlborough i Eugeniusza Sabaudzkiego.
Równocześnie we Włoszech Francuzi pod dowództwem marszałka Vendome’a odnosili sukcesy nad wojskami austriackimi. Najpierw w 1705 roku w bitwie pod Cassano, a w 1706 roku pod Roveredo. Po klęsce marszałka Villeroy’a Vendome został odesłany na jego miejsce, a dowództwo nad armią we Włoszech objął Marsin, który rychło doprowadził do załamania się oblężenia Turynu – stolicy Piemontu. Nieudolność francuskiego sztabu doprowadziła do wycofania się z Italii. W 1707 roku Ludwik XIV wydał ostateczny rozkaz ewakuacji Włoch.
Rok 1709 był znaczący zarówno dla wojny północnej, jak i sukcesyjnej. Na wschodzie przyniósł druzgocącą klęskę niepokonanym dotąd Szwedom, z kolei we Francji została zatrzymana ofensywa na Paryż. 11 września alianci odnieśli bowiem pyrrusowe zwycięstwo pod Malplaquet. Była to jedna z najkrwawszych bitew nowożytności. Wojska były jednak tak wyczerpane, że prowadzenie dalszej ofensywy było niemożliwe i obie strony konfliktu zaczęły dążyć do rokowań. Po śmierci cesarza Józefa I w 1711 roku jedynym dziedzicem tronu wiedeńskiego stał się Karol. W 1712 rozpoczęły się rozmowy pokojowe w Utrechcie.
Pokoje podpisane w Utrechcie i Rastatt
Zdj. Wikimedia Commons
W 1713 roku, po trwających kilkanaście miesięcy rozmowach doszło do podpisania pokoju między Francją a Anglią, Portugalią, Sabaudią, Holandią i Prusami. Osamotniony cesarz podpisał pokój dopiero rok później w Rastatt. Warunki pokoju były następujące: Hiszpania i wszystkie jej kolonie przeszły w ręce Filipa V i do dziś na tronie madryckim panującą jest dynastia Burbonów, cesarz otrzymał włoskie posiadłości Hiszpanii wraz z Belgią, Wiktor Amadeusz otrzymał Sycylię (jako jej król), Anglia otrzymała Gibraltar (zdobyty w 1704 roku, po dziś dzień stanowi brytyjskie terytorium zamorskie) oraz Minorkę, a ponadto trzydziestoletni monopol na dostarczanie niewolników do hiszpańskiej Ameryki, Francja utraciła na rzecz Anglii tereny nad Zatoką Hudsona oraz Nową Funlandię, Filip V zrzekł się praw do tronu francuskiego, z kolei Ludwik XIV zrzekł się praw do tronu hiszpańskiego.
Skutki
Wojna o sukcesję hiszpańską była wyjątkowo wyniszczająca. Po jej zakończeniu kryzys pogrążył najbardziej Francję i Wielką Brytanię. Jego apogeum nastąpiło w roku 1720 po wprowadzeniu tzw. systemu Lawa. Wyjście z kryzysu nastąpiło dopiero w latach dwudziestych.
Okres wojny przyniósł bardzo wiele zmian i przetasowań na arenie międzynarodowej; po dwustu latach panowania Habsburgów w Hiszpanii, tron objęła dynastia Burbonów, a angielski tron po śmierci Anny Stuart w 1711 roku, przejęty został przez dynastię hanowerską. Elektor brandenburski za udział w wojnie otrzymał zgodę na koronację jako król Prus. W ten sposób już trzech elektorów nosiło tytuł królewski: saski, brandenburski i hanowerski. Po wojnie między Wielką Brytanią a Francją relacje zaczęły układać się pozytywnie, doszło nawet do współpracy i arbitrażu na skalę europejską, wybudowanego na fundamencie kolejnych sojuszy w drugiej i trzeciej dekadzie XVIII wieku.
Michał Balogh
Bibliografia:
E. R o s t w o r o w s k i, Historia powszechna; wiek XVIII, Warszawa 1977, str. 308 – 319
R. R a d z i w i o n k a, Ramillies 1706, wyd. Bellona, 201
