Wszystkie zamachy króla Gustawa III

Ustanowił swe rządy za pomocą zamachów stanu i sam zginął w zamachu. Miłośnik teatru i opery, nie był królem malowanym, potrafił dać odpór flocie rosyjskiej na morzu. Rozumiał, iż język sztuki teatralnej może być narzędziem polityki. Próbował stworzyć wielką krucjatę monarchów absolutnych przeciwko rewolucyjnej Francji. Zginął w operze.

Reformy absolutne króla Gustawa III

Szwecja w drugiej połowie XVIII wieku była cieniem swej dawnej potęgi. Skorumpowana szlachta, chcąc ograniczyć ewentualność wprowadzenia absolutyzmu, scedowała władzę na bezwolny parlament. Krajem targały naprzemiennie rządy dwóch stronnictw – prorosyjskich „czapek” (Mösspartiet) oraz profrancuskiej partii „kapeluszy” (Hattpartiet). Stan tej inercji państwa był podsycany zastrzykami finansowymi dla obu ugrupowań, co stanowiło o swoistej równowadze wpływów Francji i Rosji.

Monarchia absolutna, którą uważano za winną klęski kraju w wielkiej wojnie północnej, rozpętanej przez króla Karola XII Wittelsbacha w latach 1700-1721, wydawała się mrzonką. Panujący w okresie monarchii konstytucyjnej, w latach 1720-1751, król Ludwik z dynastii Heskiej zniósł jako pierwszy w Europie cenzurę prewencyjną prasy, tworząc wolną, nowoczesną debatę publiczną. Można rzec, iż lata 50. i 60. XVIII wieku w Królestwie Gotów i Wandalów były ładniej opakowaną scenerią politycznej anarchii i korupcji panującej w tym samym czasie w Rzeczpospolitej. Ta swoista dychotomia pomiędzy agenturyzacją i zglajtszachtowaniem kraju a uruchomioną atmosferą wolnej debaty sprawiła, iż po pewnym czasie do głosu doszły siły pragnące dokonać głębokich reform i parły do wyzwolenia państwa spod wyniszczającej wojny dwóch stronnictw.

Oświecenie czas zacząć

Gustaw III urodził się w Sztokholmie w 1746 roku jako syn i następca tronu króla Adolfa Fryderyka. Głęboko nie podobała mu się sytuacja, w której królestwo, będące niegdyś mocarstwem regionalnym, stało się słabym państwem, sparaliżowanym agenturą państw obcych.

Od 1743 roku przez niemal 20 lat władzę polityczną dzierżyło stronnictwo profrancuskich „kapeluszy”. Ojciec Gustawa, król Adolf Fryderyk, próbował wydostać się spod kurateli tego stronnictwa. Omal nie skończyło się to jego detronizacją. Jakiekolwiek pole manewru było niemożliwe, o wszystkim decydował parlament. Król zmarł z przejedzenia w 1771 roku. Wszyscy spodziewali się, że Gustaw III będzie władcą gnuśnym. Jednak na przekór tym przypuszczeniom, wkrótce po koronacji, 19 sierpnia 1772 roku Gustaw III przeprowadził zamach stanu w parlamencie (Ståndsriksdagen), likwidując szkodliwe stronnictwa „czapek” i „kapeluszy”.

Jako kodyfikator praw, ujednolicił kodeks karny, zakazał tortur, a także wszelkich procesów o czary i zabobony. Złagodził surowe prawo dotyczące kary śmierci oraz uregulował status cywilny dzieci ze związków pozamałżeńskich. Skruszył opór protestanckiego kleru, tworząc w 1779 roku Deklarację o Wolności Wyznania, z której wynikała swoboda kultu dla Żydów i cudzoziemców. Postanowił też znacznie rozbudować armię lądową i flotę. Gustaw III był mecenasem sztuki teatralnej, sam pisał utwory dramatyczne oraz eseje polityczne. Jego wybitny traktat pod tytułem „O niebezpieczeństwie wagi politycznej albo wykład przyczyn, które zepsuły równoważność na północy, od wstąpienia na tron Katarzyny II”stał się pożywką intelektualną dla środowisk uchwalających Konstytucję 3 Maja w Rzeczpospolitej. Założenie w 1786 roku Akademii Szwedzkiej na wzór Akademii Francuskiej, z pomocą kanclerza Axela Oxenstierny, uwypukliło rolę mecenatu państwa nad kulturą i stworzyło narzędzie modelowania rodzącej się ówcześnie opinii publicznej.

Portret Gustawa III, Alexander Roslin 1777,
Fot. Wikimedia Commons
Wojna z Rosją

Korzystając z zaabsorbowania Katarzyny II zmaganiami wojennymi przeciwko Turcji w rejonie Morza Czarnego, Gustaw III rozpoczął wojnę morską z Imperium Rosyjskim. Pierwszą bitwę morską u brzegów Finlandii przegrał, lecz w drugiej zadał porażkę flocie Katarzyny. 195 jednostek szwedzkich zatopiło 53 okręty rosyjskie. Było to największe morskie zwycięstwo Szwecji w XVIII wieku. W trakcie wojny, w lutym 1789 roku, Gustaw przeprowadził drugi zamach stanu, by zwiększyć swoje prerogatywy. W trakcie obrad parlamentu wymusił korzystne dla siebie obostrzenia. 14 sierpnia 1790 roku zawarto pokój w Väräla. Kończył on wojnę na zasadzie antebellum. Korzyścią polityczną było oświadczenie carycy o nie mieszaniu się Rosji do wewnętrznych spraw Królestwa Szwecji.

Gustaw III widział siebie jako jednego z głównych przywódców ruchu antyjakobińskiego w Europie. Sam intensywnie korespondował w tej sprawie z carycą Katarzyną II i królem pruskim Wilhelmem. Taka wizja niepokoiła zarówno rewolucyjną Francję, jak i opozycję wewnętrzną w samej Szwecji. W kraju szalała drożyzna, następowało znaczne zepsucie wartości pieniądza. Powszechnie obawiano się konieczności nałożenia podatków na przyszłą wojnę.

Gustaw III łudził się, iż na początku uda się zorganizować ucieczkę króla Ludwika XVI z rodziną. Oczekiwał ich w położonym stosunkowo blisko Akwizgranie. Tak się jednak nie stało, zamierzenie nie powiodło się. 21 czerwca 1791 roku w trakcie ucieczki król został rozpoznany w Varsennes, w departamencie Burgundii. Gustaw III nie zniechęcał się jednak i wciąż widział konieczność uczestnictwa Szwecji w wielkiej koalicji antyrewolucyjnej.

Artykuł składa się z więcej niż jednej strony. Poniżej znajdziesz numerację stron.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*