Sam sposób wiązania ciała księdza Popiełuszki był bardzo okrutny, zastosowano bowiem tzw. pętlę samodławiącą. Pętla na szyi była połączona z wiązaniem rąk i nóg, które przy najmniejszym ruchu zaciskały pętlę na szyi i powodowały samouduszenie ofiary. W połączeniu z workiem z kamieniami, który przywiązano do nóg księdzu Popiełuszce, duszenie to następowało przy każdym poruszeniu ciała[14]. Trudno więc powiedzieć, że śmierć nie nastąpiła z winy sprawców, skoro z premedytacją zastosowali jednoznacznie prowadzącą do śmierci technikę udręczenia ofiary.
Premedytacja ta nie przeszkodziła sprawcom w składaniu odwołania, które jednak zostało odrzucone przez Sąd Najwyższy wyrokiem z 22 kwietnia 1985 r. Co ciekawe, wobec sprawców tak okrutnego mordu zastosowano w niedalekim czasie amnestię i to kilkukrotną, której motywacje są kolejną zagadką.
Ponad rok później tj. w dniu 24 września 1986 złagodzono kary Adamowi Pietruszce z 25 lat na 15, Leszkowi Pękale z 15 na 10 lat, natomiast Waldemarowi Chmielewskiemu z 14 lat na 8 lat pozbawienia wolności. Już w kolejnym roku, 17 grudnia 1987 r. ponownie złagodzono kary wyżej wymienionej trójce: Adamowi Pietruszce do 10 lat pozbawienia wolności, Leszkowi Pękale do 6 lat, Waldemarowi Chrostowskiemu do 4 lat i 6 miesięcy. Ponadto złagodzono karę także Grzegorzowi Piotrowskiemu z 25 lat na 15 lat pozbawienia wolności.
Fakt ten wzbudził oburzenie opinii publicznej, gdyż niepodobna, aby sprawcom tak okrutnego mordu tak znacznie obniżano kary. Prof. Krystyna Daszkiewicz wskazuje na naruszenie litery prawa przy łagodzeniu kar oskarżonym.
Pierwszym naruszeniem jest podstawa prawna, jaką podano opinii publicznej, a na podstawie której dokonano amnestii. Mowa tutaj o ustawie z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. RP nr 26, poz. 126). Ustawa ta jednak nie przewiduje łagodzenia kary wymierzonej za zbrodnię pozbawienia życia[15].
Prof. Daszkiewicz wskazuje także, na kolejne naruszenie prawa, a mianowicie podwójne zastosowanie amnestii. Przepis jednej i tej samej ustawy amnestyjnej nie może być zastosowany co do tego samego przestępcy wielokrotnie[16]. Ustawy amnestyjne z reguły bowiem mówią o darowaniu oskarżonemu kary o określony ułamek, np. o 1/3. Kiedy więc zastosuje się jeden przepis kilkakrotnie do tej samej osoby, procent złagodzenia kary nie odpowiada ułamkowi jaki wskazywała ustawa odnośnie pierwotnie orzeczonego wyroku.
Dopiero po przemianach ustrojowych Sąd Najwyższy w 1991 r. uznał zastosowanie tych samych przepisów amnestyjnych za błąd i wydłużył okres przebywania sprawców. Jako pierwszy z więzienia wyszedł w grudniu 1993 r. Waldemar Chmielewski[17].
Zastanawiający jest fakt, dlaczego władzom zależało na złagodzeniu kar na sprawcach tak okrutnego morderstwa, że dopuszczono się takiego naruszenia prawa. Sprawcy odbywając karę, odbyli ją niewspółmierną do czynu jakiego się dopuścili.
Wymienione nieprawidłowości, czy też ślady, pokazują mechanizm procesu zabójców ks. Jerzego Popiełuszki. Rozprawa ta przybrała charakter jednoznacznie pokazowy i miała niewiele wspólnego z praworządnością. Sprawców skazano i wydawać by się mogło, że sprawa została zamknięta. Niektóre wątki jednak do dzisiaj nie zostały wyjaśnione i nie wiadomo czy kiedykolwiek zostaną. Wśród nich można wymienić hipotezę o innej dacie śmierci ks. Popiełuszki i przekazania go przez Piotrowskiego, Chmielewskiego i Pękalę innej grupie operacyjnej. Wątek ten rozważają w swoich pracach Krzysztof Kąkolewski[18] czy też Zbigniew Branach[19]. Wiele wartych uwagi spostrzeżeń na temat okoliczności śmierci ks. Popiełuszki zawarł także w swoich publikacjach Wojciech Sumliński. Zagadką jest również nagła śmierć w wypadku samochodowym funkcjonariuszy zaangażowanych w sprawę poszukiwań ks. Popiełuszki, którzy najprawdopodobniej dotarli do nowych okoliczności zbrodni[20].
Już po przemianach ustrojowych przed sądem stanęli generałowie Władysław Ciastoń i Zenon Płatek pod zarzutem współsprawstwa zbrodni. Obydwaj zostali jednak w 1994 r. uniewinnieni.
Powyższy artykuł nie poruszył wszystkich zagadek związanych z tą sprawą. Miał on za zadanie zasygnalizować jedynie najważniejsze kwestie. Być może kolejne lata pozwolą odkryć wiele z tych tajemnic.
Czytaj część pierwszą
Filip Kępa
Bibliografia:
- Źródła drukowane
- Aparat represji wobec księdza Jerzego Popiełuszki 1984, t. 2, opr. J. Gołębiewski, Warszawa 2014.
- Bogucki T., Moje wspomnienia o ks. Jerzym Popiełuszce, Warszawa 1986.
- Popiełuszko J., Zapiski, listy i wywiady ks. Jerzego Popiełuszki 1967-1984, opr. G. Bartoszewski, Warszawa 2010.
- Raina P., Jerzy Popiełuszko. Męczennik za wiarę i Ojczyznę, t. 2, Olsztyn 1990.
- Opracowania
- Branach Z., Piętno księżobójcy: Operacja Popiełuszko, rzecz o „zbrodni czterdziestolecia”, Toruń 2004.Chinciński T., Na tropach prowokacji, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, 2004, nr 10, s. 31-39.
- Czaczkowska E., Wiścicki T., Ksiądz Jerzy Popiełuszko, Warszawa 2004.
- Daszkiewicz K., Kulisy zbrodni. Dziesiąty rok od morderstwa ks. Jerzego Popiełuszki, Poznań 1994.
- Daszkiewicz K., Uprowadzenie i morderstwo księdza Jerzego Popiełuszki, Poznań 1994.
- Kąkolewski K., Ksiądz Jerzy w rękach oprawców. Rzeczywiste przyczyny i przebieg porwania, i zamordowania ks. Jerzego Popiełuszki, Warszawa 2004.
- Litka P., Ksiądz Jerzy Popiełuszko-dni, które wstrząsnęły Polską, Kraków 2010.
- Polak W., Toruńskie wątki i echa sprawy księdza Jerzego Popiełuszki, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, 2004, nr 10, s. 40-48.
Przypisy:
[1]P. Litka, dz. cyt., s. 174.
[2]Tamże, s. 126-127.
[3]Aparat represji…, t. 2, nr 10, s. 70.
[4]Za: P. Litka, dz. cyt., s. 101.
[5]P. Litka, dz. cyt.
[6]Tamże, s. 13.
[7]T. Chinciński, Na tropach prowokacji, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, 2004, nr 10, s. 31-39.
[8]Tamże, s. 32.
[9]Tamże, s. 36.
[10]Tamże, s. 38.
[11]P. Litka, dz. cyt., s. 106.
[12]P. Raina, Ks. Jerzy Popiełuszko…, t. 2, s. 528-529.
[13]Tamże, s. 470.
[14]K. Daszkiewicz, Uprowadzenie i morderstwo księdza Jerzego Popiełuszki, Poznań 1994, s. 196-197.
[15]Tamże, s. 447.
[16]Tamże, s. 450.
[17]K. Daszkiewicz Kulisy zbrodni. Dziesiąty rok od morderstwa ks. Jerzego Popiełuszki, Poznań 1994, s. 6.
[18]K. Kąkolewski, Ksiądz Jerzy w rękach oprawców. Rzeczywiste przyczyny i przebieg porwania, i zamordowania ks. Jerzego Popiełuszki, Warszawa 2004.
[19]Z. Branach, Piętno księżobójcy: Operacja Popiełuszko, rzecz o „zbrodni czterdziestolecia”, Toruń 2004.
[20]K. Daszkiewicz, Uprowadzenie i morderstwo…, s. 22-28.
