Fot. Wikimedia Commons
Okresowy wzrost poparcia dla obozu sanacyjnego miał wiele przyczyn. Jedną z nich była sytuacja gospodarcza Śląska, która w drugiej połowie lat 20. uległa gigantycznej poprawie. Innym źródłem sukcesu niewątpliwie były hasła wyborcze nowej władzy, takie jak: polskość, solidaryzm, jedność narodowa, które – przy nagromadzeniu obcego kapitału na Śląsku i silnej pozycji partii niemieckich na owym terenie – padały na podatny grunt[5]. Sanacja, w odróżnieniu od Chrześcijańskiej Demokracji, która w swoich rozważaniach dostrzegała pojęcie świadomości narodowej, za główny element podziału narodów uważała element etniczny. Jak podkreślali wielokrotnie reprezentanci NChZP, to język i świadomość odrębności etnicznej od Niemców stanowiły niejako dostateczny element przynależności do państwa polskiego[6]. Michał Grażyński, jako główny przedstawiciel sanacji na Śląsku, przez cały okres swoich rządów był przeciwnikiem szkół utrakwistycznych. Jak sam wielokrotnie powtarzał, widział w nich element utrwalający wśród ludności odrębny byt Górnoślązaka, co było nie do przyjęcia w polskim społeczeństwie. Grażyńskiemu nie chodziło jednak o to, by odtrącać ludzi pozbawionych polskiej świadomości narodowej, lecz bardziej o zaznaczenie, iż tego typu zachowania nie będą tolerowane, a sama władza będzie dążyć do polskości Śląska w celu walki z elementem niemieckim, żyjącym na tym terenie. Sanacja śląska nie ograniczała się jednak do eliminowania osób obcych kulturowo i politycznie, lecz czyniła wiele kroków w celu ich pozyskania[7]. Dowodem tego jest powstanie wielu nowych instytucji kulturowych i naukowych, takich jak: Biblioteka Śląska, Muzeum Śląskie, Śląskie Konserwatorium Muzyczne, Instytut Śląski, Śląskie Towarzystwo Literackie czy Komitet Wydawnictw Śląskich Polskiej Akademii Umiejętności. Innym działaniem mającym wzmocnić pozycję województwa śląskiego, przejawiającym się w rozmowach już przed 1926 rokiem, był zamiar poszerzenia granic województwa. W rozważaniach tych brano pod uwagę takie powiaty, jak będziński, chrzanowski, zawierciański, żywiecki, bielski, oświęcimski i część powiatu olkuskiego, co miało wzmocnić element polski województwa i poprawić jego pozycję względem Krakowa, który zdawał się dominować na południu Polski. Grażyński, chcąc wzmocnić pozycję podległych sobie ziem, zamierzał również wspierać Polaków na terenach niemieckiego Górnego Śląska i Zaolzia. Dowodem tego wsparcia były liczne przelewy dla organizacji polskich działających za granicą, jak również powoływanie nowych, takich jak Komitet Obrony Kresów Zachodnich powstały w 1932 roku[8].
Sytuacja na Śląsku uległa zmianie w 1929 roku, na co wpływ miał światowy kryzys gospodarczy, w wyniku którego co czwarty mieszkaniec województwa pozostał bez pracy. Grażyński, co prawda, próbował łagodzić sytuację przez zwiększanie zamówień dla przemysłu czy poprzez zamknięcie rynku pracy dla osób spoza województwa. Początkowo działania te przynosiły pozytywny skutek, lecz nie leczyły przyczyny problemu, co próbowała wykorzystać opozycja[9]. Inną kwestią, która podburzała społeczeństwo, było rozwiązanie Sejmu Śląskiego I kadencji, co odczytywano jako przejaw łamania statutu organicznego. Manifestacją owego niezadowolenia były wybory komunalne z listopada i grudnia 1929 roku, kiedy to obóz rządowy utracił 7% głosów na rzecz chadecji, która w tych wyborach zdobyła aż 30% głosów. Podobną porażką sanacji zakończyły się wybory do Sejmu Śląskiego, w których sanacja zdobyła tylko 10 mandatów, przegrywając po raz kolejny z chadecją, która uzyskała 13 mandatów. Jeśli chodzi o inne polskie ugrupowania, to NPR zdobyła 3 mandaty, socjaliści – 4, komuniści – 2, natomiast reszta przypadła przedstawicielom mniejszości niemieckiej. W tym czasie doszło również do konsolidacji opozycji względem sanacji, czego rezultatem było powstanie Centrolewu[10]. W nowo ustanowionym sejmie coraz bliżej współpracowały ze sobą ChD i NPR. Tylko PPS pozostawała zdystansowana w stosunku do tej koalicji, próbując wykorzystać istniejący kryzys gospodarczy dla wzmocnienia swoich wpływów. Owo osłabienie współpracy przypadło na okres organizacji manifestacji Centrolewu mającej miejsce 29 czerwca 1930 roku w Krakowie, w której uczestniczyli również przedstawiciele ze Śląska. Skutkiem tego było zawieszenie obrad Sejmu Śląskiego. Wznowienie jego obrad we wrześniu tego samego roku przypadło już z kolei na okres rozpadu Sejmu Rzeczypospolitej, a tym samym do likwidacji opozycji w postaci Centrolewu, co w rezultacie doprowadziło również do rozwiązania Sejmu Śląskiego i aresztowania przywódcy śląskiej chadecji, którym był Korfanty. To wszystko z kolei przyczyniło się do rozpisania słynnych wyborów brzeskich[11].
Świetny artykuł.