12 kwietnia 2025 roku zmarł Jan Andrzej Kłoczowski OP, teolog, profesor filozofii, publicysta
Gdy mówił, ludzie przestawali się spieszyć. W jego słowach było coś więcej niż mądrość – był spokój, był sens. Jan Andrzej Kłoczowski OP nie tylko uczył, ale i towarzyszył, prowadził, słuchał. Zostawił po sobie nie książki, lecz drogowskazy.
Ojciec Jan Andrzej Kłoczowski był wybitnym duchownym należącym do Zakonu Kaznodziejskiego, czyli wspólnoty dominikanów. Znany był nie tylko jako teolog i profesor filozofii, ale także jako wytrawny publicysta i inspirujący duszpasterz akademicki, którego działalność szczególnie zaznaczyła się w Krakowie w latach osiemdziesiątych XX wieku. Jego głęboka myśl religijna oraz filozoficzna na trwałe wpisały się w historię współczesnego katolicyzmu i kultury intelektualnej w Polsce. Warto wspomnieć, że był młodszym bratem profesora Jerzego Kłoczowskiego, jednego z najwybitniejszych polskich historyków, specjalisty od dziejów Kościoła.
Od historii sztuki do życia zakonnego – droga duchowa i naukowa
Zanim został duchownym, Jan Kłoczowski związał się z historią sztuki. W 1960 roku ukończył studia w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Już rok później rozpoczął pracę jako asystent w Katedrze Historii Sztuki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, gdzie zatrudniony był w latach 1961–1963.
Przełomowy moment w jego życiu nastąpił w 1964 roku, gdy zdecydował się wstąpić do Zakonu Dominikanów. Wstąpienie do wspólnoty zakonnej nie było jedynie zmianą ścieżki zawodowej, ale duchowym wyborem, który zdefiniował całe jego życie. Po odbyciu nowicjatu kontynuował studia teologiczne i filozoficzne, z których korzystał przez dekady zarówno jako nauczyciel akademicki, jak i duszpasterz. Od 1966 do 1971 roku uczestniczył w seminarium prowadzonym przez księdza profesora Mariana Jaworskiego, późniejszego kardynała. Tam uzyskał tytuł lektora teologii – uprawnienie do nauczania teologii.
Święcenia kapłańskie przyjął 13 czerwca 1970 roku, co zapoczątkowało jego wieloletnią posługę duszpasterską. Jeszcze w tym samym roku rozpoczął działalność w krakowskim duszpasterstwie akademickim “Beczka”, które stało się jednym z najbardziej znanych ośrodków formacji duchowej młodych ludzi w Polsce. Pełnił tam posługę do 1986 roku, jednocześnie prowadząc wykłady w Kolegium Filozoficzno-Teologicznym Dominikanów w Krakowie od 1971 roku.
Jan Andrzej Kłoczowski – filozof, nauczyciel i autorytet akademicki
Jan Kłoczowski nie poprzestał na pracy duszpasterskiej – intensywnie rozwijał się również na polu naukowym. W 1975 roku obronił pracę doktorską na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, a rok później dał świadectwo swojej obywatelskiej odwagi, podpisując list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL, w którym wyraził sprzeciw wobec planowanych zmian w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Jako wykładowca rozpoczął działalność na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie w 1979 roku, a od 1982 roku był związany z Papieską Akademią Teologiczną w Krakowie (dzisiejszy Uniwersytet Papieski Jana Pawła II). W ciągu kolejnych lat awansował naukowo:
- w 1983 roku został adiunktem,
- w 1990 roku docentem,
- a w 1999 roku uzyskał tytuł profesora zwyczajnego.
Po obronie rozprawy habilitacyjnej na Wydziale Filozoficznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie w 1990 roku, powierzono mu kierownictwo nad Katedrą Filozofii Religii. Wśród jego doktorantów znalazł się między innymi Piotr Augustyniak, który uzyskał doktorat w 2007 roku pod jego kierunkiem.
Jan Andrzej Kłoczowski – posługa medialna i działalność publiczna
Oprócz aktywności naukowej i duszpasterskiej, ojciec Jan Kłoczowski pełnił liczne funkcje administracyjne i był aktywnym uczestnikiem życia intelektualnego i medialnego:
- w latach 1990–1998 pełnił funkcję rektora Kolegium Filozoficzno-Teologicznego Dominikanów w Krakowie,
- był również regensem Polskiej Prowincji Dominikanów,
- współtworzył redakcję miesięcznika “W drodze” (1973–1993),
- zasiadał w redakcji miesięcznika “Znak” (1992–1996),
- od 1997 roku był redaktorem czasopisma “Logos i Ethos”.
W każdą niedzielę o godzinie 12:00 w krakowskim kościele dominikanów odprawiał mszę świętą, potocznie nazywaną “dwunastką”. Przyciągała ona tłumy wiernych – nie tylko ze względu na liturgię, ale przede wszystkim z powodu głębokich, filozoficznych kazań. Jak sam mówił w jednym z felietonów: Prawdziwe pytania rodzą się z życia. Nie z teoretyzowania, nie z książek. Tylko z życia.
Od 2014 do 2023 roku prowadził na antenie Radia Kraków autorski cykl felietonów zatytułowany “Pejzaże regionalne”. W ramach cyklu “Prawdy nieoczywiste” podejmował zagadnienia filozoficzne, religijne i społeczne, tłumacząc je z pasją i przystępnie – dla każdego, kto szukał głębi i sensu.
Uznanie, nagrody i dorobek pisarski
Jego dorobek naukowy i duchowy został wielokrotnie doceniony. We wrześniu 2014 roku, generał dominikanów ojciec Bruno Cadoré przyznał mu tytuł mistrza Świętej Teologii – to najwyższe naukowe wyróżnienie w Zakonie Kaznodziejskim. Uroczystość odbyła się 14 listopada 2014 roku w klasztorze dominikanów w Krakowie. W czasie wydarzenia laudacje wygłosili:
- profesor Władysław Stróżewski,
- profesor Karol Tarnowski,
- oraz ojciec doktor Damian Mrugalski.
Był autorem wielu istotnych książek z zakresu filozofii religii, w tym m.in.:
- Człowiek – bogiem człowieka: filozoficzny kontekst rozumienia religii w “Istocie chrześcijaństwa” Ludwika Feuerbacha, Katolicki Uniwersytet Lubelski, 1979,
- A myśmy się spodziewali…, Wydawnictwo “W drodze”, 1990,
- Więcej niż mit: Leszka Kołakowskiego spory o religię, Wydawnictwo Znak, 1994,
- Drogi człowieka mistycznego, Wydawnictwo Literackie, 2001,
- Czego chrześcijanie nie wiedzą o chrześcijaństwie, eSPe, 2005,
- Filozofia dialogu, Wydawnictwo “W drodze”, 2005,
- Zawierzyć prawdzie, Wydawnictwo Literackie, 2006,
- 5 kroków w stronę pojednania, FIDES, 2008,
- Jak budować piękne życie, FIDES, 2009.
Jego działalność została uhonorowana również prestiżowymi nagrodami i odznaczeniami:
- w 2004 roku otrzymał statuetkę Przasnyskiego Koryfeusza,
- w maju 2007 roku odznaczony został Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, który odebrał 31 października 2008 roku z rąk prezydenta Lecha Kaczyńskiego,
- podczas XIV Targów Wydawców Katolickich w 2008 roku otrzymał Nagrodę Główną “Feniks”,
- w 2016 roku został laureatem Nagrody im. księdza Józefa Tischnera,
- a w 2018 roku uhonorowano go medalem Per Artem ad Deum, przyznawanym przez Papieską Radę ds. Kultury, oraz Odznaką “Adwokatura Zasłużonym”.
Ojciec Jan Andrzej Kłoczowski pozostawił po sobie niezwykle cenne dziedzictwo – zarówno duchowe, jak i intelektualne. Był człowiekiem łączącym filozoficzną refleksję z duszpasterską wrażliwością, a także odwagą w podejmowaniu tematów trudnych, niewygodnych, lecz nieodzownych w dialogu społecznym i religijnym.
Jego życie stanowi przykład harmonii między wiedzą a wiarą, a jego myśl i świadectwo wciąż pozostają aktualne dla tych, którzy szukają odpowiedzi na pytania o sens, prawdę i piękno ludzkiego istnienia.
