Mało brakowało, a Jagiellonów w ogóle nie byłoby na scenie politycznej! Wszystko dlatego, że król Władysław II Jagiełło nie miał szczęścia w małżeństwach. Trzy pierwsze związki polskiego monarchy, zakończyły się narodzinami tylko dwóch córek, z których tylko jedna dożyła dorosłości – Jadwigi Jagiellonka! Dopiero z czwartą żoną król doczekał się upragnionych synów. W powszechnej świadomości to Elżbieta Rakuszanka była matką Jagiellonów, ale gdyby nie Zofia Holszańska, to nowej dynastii w ogóle by nie było!
Jadwiga Andegaweńska – dzięki niej Jagiełło wszedł w krąg zachodnich władców
Zaczęło się od misji, Jadwiga Andegaweńska miała zostać żoną Litwina, by nawrócić go na rzymski katolicyzm. 10-letnia dziewczynka, która 16 października 1384 została koronowana na króla Polski, dostała zadanie wprowadzenia Jagiełły do kręgu zachodnich władców. Wiele słyszała o swoim przyszłym mężu, a co najgorsze, wiele złego. Dopiero, gdy wysłała na Litwę Zawiszę z Oleśnicy, okazało się, że ten obraz, który jej przedstawiano, nie ma odzwierciedlenia w rzeczywistości.
Wcześniej Jadwiga Andegaweńska była od 1378 roku przyrzeczona Wilhelmowi Habsburgowi. Odbył się nawet ich dziecięcy ślub zwany sponsalia de futuro. Jednak z biegiem lat dużo zmieniło się w jej sytuacji rodzinnej. Umarła jej najstarsza siostra Katarzyna, a ona sama dostała misję chrystianizacji Litwy. Mimo uczucia lub po prostu sympatii jaką darzyła Habsburga (przez jakiś czas Jadwiga Andegaweńska przebywała na habsburskim dworze, gdzie poznała dość dobrze niedoszłego, jak się wkrótce okazało męża), zdecydowała się odwołać wszelkie zobowiązania jakie łączyły ją z Habsburgiem i poślubić Jagiełłę. Ich ślub odbył się 18 lutego 1386 roku, a trzy dni wcześniej Jagiełło przyjął chrzest. Było to wypełnienie postanowień zawartych w umowie przedmałżeńskiej, zaakceptowanych i podpisanych przez Litwina w Krewie – 14 sierpnia 1385 roku.
Małżeństwo Andegawenki z Jagiełłą trwało 13 lat i zakończyło się niestety tragicznie. Władczyni 22 czerwca 1399 roku urodziła córkę, której dano na imię Elżbieta Bonifacja. Dziewczynka żyła tylko trzy tygodnie. Zmarła 13 lipca 1399 roku, a cztery dni później odeszła również Jadwiga Andegaweńska.
Anna Cylejska – piastowska krew znowu w Krakowie
Po śmierci króla Kazimierza Wielkiego, jego siostrzeniec – król Ludwik Andegaweński zdecydował o wywiezieniu córek wuja, których ten doczekał się ze swoją czwartą żoną – księżniczką żagańską Jadwigą, z Krakowa do Budy i wydaniu ich za mało znaczących władców. Piastowie już nigdy nie mieli zasiąść na polskim tronie. Okazało się, że jedna z tych córek – Anna Kazimierzówna wyszła za hrabiego Wilhelma Cylejskiego. Mieli oni razem córkę, której również nadano imię Anna. Teraz, ta wnuczka Kazimierza Wielkiego, Anna Cylejska, miała zostać polską królową.
Legenda głosi, że to sama Jadwiga Andegaweńska, będąc już na łożu śmierci, poleciła Jagielle ożenek z wnuczką Kazimierza Wielkiego. Jest to jednak raczej tylko legenda, ponieważ zapewne to panowie krakowscy wiedzieli o istnieniu tej wnuczki ostatniego Piasta na polskim tronie. Ślub z Piastówną po kądzieli, dawał Jagielle legitymację do dalszego rządzenia Królestwem Polskim, gdyż od 4 marca 1386 roku był królem iure uxoris, czyli z prawa żony, a wraz ze śmiercią Andegawenki, pozycja króla znacznie osłabła.
Anna Cylejska przybyła do Krakowa, by poślubić Jagiełłę 16 lipca 1401 roku. Jednak wnuczka Kazimierza Wielkiego nie spodobała się królowi. Miała nie być urodziwa i nie znała języka polskiego. Jagiełło wysłał ją do klasztoru, aby tam nauczyła się języka swoich przyszłych poddanych. W końcu 29 stycznia 1402 roku odbył się ślub Władysława II Jagiełły i Anny Cylejskiej. Jednak na swoją koronację Cylejka musiała czekać kolejny rok. Odbyła się ona na Wawelu – 25 lutego 1403 roku.
Mimo pierwotnej niechęci, Władysław II Jagiełło przekonał się do swojej drugiej żony, ale nie przebywał w jej towarzystwie zbyt często. Na lata małżeństwa Jagiełły z Anną Cylejską przypadły ważne wydarzenia dla historii Polski i Litwy. W 1409 roku wybuchła Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim z lat 1409-1411, a 15 lipca 1410 roku doszło do słynnej, zwycięskiej dla wojsk polsko-litewskich bitwy pod Grunwaldem.
8 kwietnia 1408 roku przyszła na świat jedyna córka pochodząca z tego małżeństwa – Jadwiga Jagiellonka, która od 1413 roku była uznawana za dziedziczkę tronów w Polsce i na Litwie. Takie ustalenia zapadły w Horodle. Mężem Jadwigi Jagiellonki miał zostać Fryderyk Hohenzollern. Anna Cylejska zmarła, gdy Jadwiga Jagiellonka miała 8 lat – w 1416 roku. Śmierć drugiej żony sprawiła, że Jagiełło szukał kolejnej.
Elżbieta Granowska – ukochana żona Jagiełły
A właściwie doskonale ją już znał i wiedział, że wbrew wszystkiemu ożeni się z Elżbietą Granowską. Poznali się na chrzcie Jagiełły. Matka Elżbiety Granowskiej, wtedy jeszcze Pileckiej – Jadwiga Pilecka z Melsztyńskich była matką chrzestną Jagiełły, a jej córka duchową siostrą króla.
Teraz, gdy minęło kilka dekad od tamtych wydarzeń, Elżbieta Granowska była trzykrotną, 45-letnią wdową po przejściach, z dziećmi. Stanisław Ciołek, sekretarz królewski pisał o niej, że to maciora wycieńczona połogami. Z uwagi na to, że Granowska była poddanką Jagiełły, ich ślub, który odbył się 2 maja 1417 roku w Sanoku, wywołał ogromny skandal na dworze. Jeszcze większe poruszenie wywołała sama koronacja Elżbiety na królową Polski, która odbyła się 19 listopada 1417 roku.
Jagiełło nie zważał jednak na te protesty. Zagroził, że jeżeli szlachta nie zmieni zdania, to abdykuje i wróci na Litwę, a w Krakowie pozostawi swoją córkę. Ostatecznie na groźbach się skończyło. Groźnie natomiast wyglądało zdarzenie, kiedy król z królową jechał powozem i nagle w powóz uderzył piorun. Król chwilowo ogłuchł, a Zbigniew Oleśnicki uznał to za zły omen, który świadczył tylko o tym, że Jagiełło poślubił niewłaściwą kobietę.
Stosunki Elżbiety Granowskiej z pasierbicą – Jadwigą Jagiellonką układały się bardzo dobrze, jednak królowa zachorowała na gruźlicę i zmarła 12 maja 1420 roku. Przed śmiercią zdążyła zarazić tą chorobą córkę Jagiełły. Królewna zmarła 8 grudnia 1431 roku, w wieku 23 lat. Krążyły plotki, że to czwarta żona Jagiełły – Zofia Holszańska otruła Jadwigę Jagiellonkę, która miała stanowić przeszkodę w przejęciu polskiego i litewskiego tronu przez jej synów. Prawda jest jednak taka, że gruźlica jest chorobą, która może ujawnić się nawet po kilkunastu latach od zakażenia i w przypadku córki Jagiełły tak właśnie było.
Zofia Holszańska – prawdziwa matka dynastii Jagiellonów
Po śmierci Elżbiety Granowskiej, król Zygmunt Luksemburski oferował Jagielle małżeństwo z wdową po swoim przyrodnim bracie, królu Czech Wacławie IV Luksemburskim – Zofią Bawarską. Problem z nią był jednak taki, że w małżeństwie z Wacławem IV nie urodziła w ogóle dzieci. W związku z tym źle rokowała, jako matka ewentualnych synów Jagiełły. W posagu miała wnieść Śląsk, co było kuszącą, ale płonną ofertą, na którą tak doświadczony władca jak Jagiełło nie mógł się zgodzić.
Wtedy z pomocą kuzynowi przyszedł Witold Kiejstutowicz, który był żonaty z ciotką Zofii Holszańskiej- Julianną Holszańską. To on był najprawdopodobniej architektem tego małżeństwa. Ślub Zofii Holszańskiej i Władysława II Jagiełły odbył się 22 lutego 1422 roku. Aby być koronowaną na królową Polski, młoda, bo zaledwie 17-letnia księżniczka musiała przyjąć chrzest w obrządku łacińskim. Jej koronacja, do której doszło w 1424 roku była największym tego typu wydarzeniem w średniowiecznej Europie. Przybyło na tę koronację wielu znamienitych władców. Jeszcze tego samego roku – 31 października, Zofia Holszańska urodziła syna – Władysława zwanego Warneńczykiem. Później rodziła jeszcze dwukrotnie. Jej drugi syn – Kazimierz zmarł niestety w dzieciństwie, ale trzeci syn to przyszły król Kazimierz IV Jagiellończyk. Tak właśnie powstała nowa dynastia. Dynastia Jagiellonów, która miała rządzić w Polsce i na Litwie przez kolejne blisko 150 lat!
Bibliografia:
- Rudzki E., Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1985.
- Zawitkowska W., Walka polityczno-prawna o następstwo tronu po Władysławie Jagielle w latach 1424-1434, Rzeszów 2015.
