Obraz przedstawiający Czarną Madonnę, który znajduje się w Częstochowie, na Jasnej Górze, ma w polskiej tradycji znaczenie szczególne. Co roku przy obrazie modli się wielu pielgrzymów, którzy zanoszą do Maryi swoje prośby, wierząc, że Ona ich wysłucha. Wielu pielgrzymów wysłuchała. Było ich na tyle dużo, że obraz Czarnej Madonny zyskał miano Cudownego Obrazu. Jego historia jest bardzo burzliwa. W 1430 roku doszło do ataku na Jasną Górę. Wtedy obraz został zniszczony. Trzeba było go odrestaurować. W tym celu udano się do sędziwego już króla, Władysława II Jagiełły. Polski monarcha miał opisać wygląd swojej pierwszej żony – św. Jadwigi Andegaweńskiej. Czy to możliwe, że Matka Boska Częstochowska ma twarz najmłodszej córki Ludwika Węgierskiego?
Początki kultu Czarnej Madonny na ziemiach polskich nierozerwalnie wiążą się z osobą Władysława Opolczyka. Ten śląski książę, pełniący również funkcję palatyna na dworze węgierskim, odegrał kluczową rolę w sprowadzeniu paulinów do Polski oraz w ustanowieniu ich najważniejszego ośrodka na Jasnej Górze.
Fundacja klasztoru paulinów miała miejsce w 1382 roku. Władysław Opolczyk sprowadził zakonników z Węgier, z klasztoru św. Wawrzyńca pod Budą, i osadził ich na wzgórzu w Częstochowie. Wybór miejsca nie był przypadkowy – wzgórze, które nazwano później Jasną Górą, miało zarówno znaczenie strategiczne, jak i religijne, sprzyjające rozwojowi nowego ośrodka życia zakonnego.
Najważniejszym elementem fundacji było sprowadzenie niezwykłego wizerunku Maryi. Według tradycji Władysław Opolczyk przywiózł obraz z terenów Rusi, najczęściej wskazuje się okolice Bełza. Ikona, znana dziś jako Matka Boska Częstochowska, bardzo szybko stała się przedmiotem szczególnej czci wiernych. Według tradycji, autorem tego obrazu miał być św. Łukasz Ewangelista, który miał go namalować na desce ze stołu, przy którym jadała Święta Rodzina z Nazaretu.
Już w średniowieczu zaczęto przypisywać obrazowi niezwykłą moc udzielania łask i czynienia cudów, co przyczyniło się do dynamicznego rozwoju sanktuarium. Jasna Góra zaczęła przyciągać pielgrzymów z różnych części Polski, a z czasem także z zagranicy, stając się jednym z najważniejszych ośrodków kultu maryjnego w tej części Europy.
Fundacja Władysława Opolczyka miała również wymiar polityczny. Utworzenie silnego ośrodka religijnego wzmacniało prestiż fundatora i podnosiło rangę regionu. Sprowadzony przez niego obraz z czasem urósł do rangi jednego z najważniejszych symboli religijnych i kulturowych Polski.
Kto zniszczył Cudowny Obraz?
Napadu na klasztor na Jasnej Górze dokonano w 1430 roku. Należy on do najbardziej dramatycznych wydarzeń w historii naszego kraju! Dewastacja tego przedmiotu kultu, wywołała ogromne poruszenie wśród wiernych. Nie dość, że obraz został zniszczony, to pojawiły się na nim dwie rysy, które są widoczne na wizerunku Maryi do dziś.
Do ataku doszło w okresie niepokojów związanych z działalnością husytów. Grupa rabusiów wtargnęła do klasztoru, splądrowała jego skarbiec, a następnie zwróciła się przeciwko najcenniejszemu skarbowi – Cudownemu Obrazowi. Ikona została brutalnie uszkodzona. Według przekazów napastnicy uderzyli w nią mieczem, pozostawiając charakterystyczne rysy na twarzy Maryi. Próbowano także rozbić obraz, co dodatkowo pogłębiło zniszczenia. Dziś jednak często uważa się, że tego napadu dokonali Polacy, Rusini i Czesi, którzy po prostu szukali drogocennych łupów, a nie tylko i wyłącznie husyci.
Po tych wydarzeniach konieczne było jego odrestaurowanie. Zniszczony wizerunek pokazano staremu już królowi Władysławowi Jagielle Władca miał polecić, by podczas odnowy nadać twarzy Madonny rysy jego pierwszej żony, Jadwigi Andegaweńskiej, a więc osoby, która była dla króla bardzo ważna, i która zapewniła mu polski tron.
To właśnie z tym przekazem wiąże się przekonanie, że oblicze Czarnej Madonny może mieć rysy Jadwigi – królowej otaczanej szczególną czcią i uznawanej za osobę świątobliwą, a od 1997 roku Świętą Kościoła Katolickiego. Choć trudno dziś jednoznacznie potwierdzić historyczną prawdziwość tej decyzji, tradycja ta na trwałe wpisała się w opowieść o obrazie.
Rysy na policzku Maryi pozostawiono, a z czasem stały się one jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów wizerunku. Zamiast oszpecenia zaczęto je postrzegać jako znak cierpienia i burzliwej historii obrazu.
Wydarzenia z 1430 roku nie tylko nie osłabiły kultu Czarnej Madonny, ale wręcz go wzmocniły. Zniszczony, a następnie odnowiony obraz stał się symbolem trwania mimo przeciwności i jednym z najważniejszych znaków religijnych w Polsce.
Bibliografia:
- Jan Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Warszawa 1961–2005.
- Andrzej Witko, Jasna Góra Sanktuarium i klasztor paulinów, Kraków 2009.
- Feliks Kiryk Częstochowa Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego, Kraków 2002.
