Mark Galeotti, Skazani na wojnę. Od Iwana Groźnego do Putina
Od kilku lat świat i Europa z niepokojem obserwuje wojnę Ukrainy z Rosją. Po raz kolejny Rosja pokazała swoją imperialną twarz. Po raz kolejny zwróciła się przeciw państwu ze sobą sąsiadującemu. Oczywiście w ostatnich latach Rosja wikłała się w liczne konflikty zbrojnie, jednak atak na Ukrainę był złamaniem pewnego tabu – czyli niezmienności i trwałości granic w Europie.
Dlaczego Rosja zaatakowała Ukrainę? Czy musiało do tego dojść? Czy wojna jest istotą państwa rosyjskiego?
Autor i książka
Na te i podobne pytania stara się odpowiedzieć recenzowana książka. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa RM. Jej autorem jest Mark Galeotti, ekspert do spraw bezpieczeństwa i Rosji. Był między innymi dziekanem wydziału historii na Keele University oraz profesorem stosunków międzynarodowych.
W swojej najnowszej książce próbuje odpowiedzieć na pytanie: czy wojna jest integralnym i najważniejszym elementem rosyjskiej państwowości? Oczywiście wiemy, że każdy kraj na świecie toczył lub toczy jakąś wojnę. Czy zatem Rosja jest jakimś wyjątkiem, szczególnym przypadkiem?
Struktura książki
Recenzowana publikacja składa się z sześciu głównych części. Jest to ni mniej, ni więcej chronologiczne przedstawienie dziejów Rosji od jej powstania do czasów nam współczesnych. Widzimy więc, że autor postawił sobie ambitne zadanie, które jednak go nie przerosło. Książkę czyta się naprawdę świetnie, niczym polityczny thriller. Zwięzłość narracji nie oznacza w tym przypadku bylejakości. Wręcz przeciwnie. Autor nie rozwleka się ponad miarę, lecz wyłuskuje najważniejsze wydarzenia i procesy historyczne, posługując się specyficznym kluczem: kluczem wojny.
Oczywiście dostrzegamy, że książka ta jest adresowana do zachodnich czytelników. Stąd też czasem mogą razić nas pewne uogólnienia czy marginalizowanie kwestii polskiej. Autor jednak patrzył na Rosję jako całość. Dlatego też nie może nas to dziwić. Jesteśmy przyzwyczajeni do patrzenia na historię z naszego punktu widzenia. Tymczasem to co dla nas było czymś istotnym – powstanie kościuszkowskie, listopadowe, dla Rosji było tylko lokalnym konfliktem na rubieżach imperium.
Treść
Oczywiście ktoś może zadać pytanie, czy aby opisywać politykę Putina trzeba w narracji cofać się aż do IX wieku. Zdaniem autora jest to niezbędne, aby móc zrozumieć rosyjską mentalność. Narodziny Rusi są nierozerwalnie związane z licznymi konfliktami. Skąd w ogóle wywodzi się nazwa „Rosja”? Co oznaczał termin „Ruś”? Kto tak naprawdę założył to państwo?
Są to kwestie tyleż zagmatwane, co arcyciekawe. Ruś wykuwała się w dynastycznych walkach i nieustannych wojnach. Nikt nie przypuszczał nawet, że kiedyś jej tradycję przejmie jakże prowincjonalna długo Moskwa.
Czy rzeczywiście Kijów jest „matką miast ruskich”? Dlaczego Moskwa jest określana mianem „trzeciego Rzymu”? Wreszcie pytanie najważniejsze: kiedy Rosja stała się najpierw imperium, a później europejskim mocarstwem?
Zanim do tego doszło państwo przeżyło swój czas załamania, określany mianem „wielkiej smuty”. Okres ten odgrywa niezwykle ważną rolę do dziś. Władimir Putin bardzo często się do niego odwołuje, a rocznicę wypędzenia polskiej załogi z Kremla uczynił świętem państwowym.
Rosja swoją mocarstwowość zawsze wykuwała w wojnach. Piotr i wielka wojna północna. Katarzyna i rozbiory Polski. Wojny krymskie i I wojna światowa. Wszystkie te konflikty nieustannie wykrwawiały Rosję i konserwowały jej system społeczny i polityczny.
Oczywiście nie do przecenienia są wojna Rosji z Napoleonem i wielka wojna ojczyźniana, które urosły do symboli oporu całego narodu przeciwko obcym najeźdźcom. Do idei tych chętnie sięga Putin.
Podsumowanie
„Skazani na wojnę. Od Iwana Groźnego do Putina” to według mnie bardzo interesująca książka. Autor pokazuje, w jaki sposób doszło do powstania i rozwoju tożsamości Rusi. Pisze o najważniejszych konfliktach zbrojnych, które nieustannie toczyła Rosja ze wszystkimi swoimi sąsiadami. Jest to naprawdę bardzo dobre studium, które bez wątpienia zasługuje na naszą uwagę.
Wydawnictwo RM
Ocena: 6/6
Wojciech Sobański
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa RM. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
