Jolanta Kazimierczyk, Zrozumieć Rosję. Uniwersalizm w kulturze Rusi od IX do XVI wieku
Zdawać by się mogło, że czas Imperiów już dawno przeminął. Jest jednak zgoła inaczej. Pomimo, iż żaden z krajów nie posiada już w oficjalnej nazwie określenia Imperium niektóre z nich nadal zachowują swoje olbrzymie wpływy i ukryte pod płaszczykiem nowoczesności regalia i tradycje nowożytnych Imperatorów. Wśród tych krajów najbardziej charakterystycznym przykładem jest państwo rosyjskie, które nawet nie stara się ukrywać swojej imperialnej tradycji i przekonań. Jednak dzisiejszy rosyjski imperializm nie jest tylko odbiciem XVIII-wiecznych rządów Piotra I i jego następców, ale zrodził się dużo wcześniej. Początków tego trendu poszukuje Jolanta Kazimierczyk w pracy Zrozumieć Rosję. Uniwersalizm w kulturze Rusi od IX do XVI wieku.
Autorka jest pracownikiem Instytutu Neofilologii Akademii Pomorskiej w Słupsku, gdzie zajmuje się problematyką kultury rosyjskiej, a zwłaszcza jej powiązaniami z Bizancjum i wpływami tataro-mongolskimi. Dzięki zgłębianiu tych zagadnień poszukuje wyznaczników staroruskiej cywilizacji i wynikającej z niej nowożytnej kultury rosyjskiej. W swoich badaniach skupia się na roli prawosławia w budowie państwowości oraz jego wpływach na kulturę, literaturę i sztukę państwa rosyjskiego.
Praca, którą otrzymaliśmy dzięki wydawnictwu Avalon stara się wyjaśnić rozwój polityczny i kulturowy Rosji, poprzez czerpanie ze wzorców bizantyjskich i mongolskich. Autorka zwraca tutaj uwagę na kluczowy element bardzo często pomijany w swoich rozważaniach przez nie-historyków – nie można zrozumieć danego kraju nie odnosząc się do jego przeszłości, nawet bardzo dalekiej, jak ma to miejsce w przypadku Rosji. Zrozumieć Rosję została podzielona na trzy obszerne rozdziały. Autorka poświęca w nich dużo uwagi roli cerkwi w życiu Rosji. Kwestia sakralizacji władzy jest niezwykle ważna dla zrozumienia nieraz wydających się irracjonalnymi stosunków pomiędzy ludem a Carem Samodzierżcą.
Pierwszy rozdział autorka poświęciła Rusi Kijowskiej czyli okresowi od IX do XIII wieku, gdzie prześledziła proces przyjmowania i rozwoju chrześcijaństwa według wzorców bizantyjskich, oraz wskazała rolę organizatora życia społecznego, którą od samego początku przyjęła na siebie Cerkiew. W następnym rozdziale widzimy natomiast jak nacisk narracji jest przenoszony na ewolucję systemu rządów i przeobrażenia Rusi pod panowaniem Mongołów od XIII do XV wieku. W tym również rozdziale autorka przedstawia proces konsolidacji ziem ruskich pod panowaniem Moskwy. Także tutaj zostaje przedstawiona rola Cerkwi jako strażnika tradycji i wiary. Ostatni rozdział autorka poświeciła okresowi od XV do XVI wieku. Analizuje w nim polityczne osiągnięcia pierwszych władców zjednoczonej Rusi, Iwana III i Wasyla III, których rządy wypracowały autorytet władcy przejęty później przez Iwana IV Groźnego. Autorytet, który stał się następnie swoistym kodeksem samodzierżawia.
Autorka zwraca uwagę na imperialny problem Rosji, która dwukrotnie traciła swój oficjalny status Imperium, a pomimo tego nadal twardo trzyma się korzeni swojego imperializmu. Przedstawiona przez Kazimierczyk analiza wykazuje cały proces kształtowania się silnej władzy absolutnej władców, podpartej religią, co poskutkowało powstaniem systemu rządów opartego na silnej politycznej państwowości i religijnej, soborowej świadomości narodowej. Dzięki temu dualizmowi udało się przekształcić wielokulturowy i różnorodny etnicznie byt państwowy został przekształcony w carski monolit. Niniejsza praca jest książką niezwykłą. Nie tylko w bardzo przystępny sposób przedstawia rosyjski problem tożsamości, przez pryzmat kształtowania się państwa, ale także tłumaczy wiele z sytuacji postrzeganych dziś jako wrogie zachowania wobec sąsiadów.
Wydawnictwo: Avalon
Ocena recenzenta: 5/6
Łukasz Nowok
