ZSRR za Chruszczowa

Jak wspominałem wcześniej władze ZSRR po śmierci Stalina zamierzały obrać bardziej łagodny kierunek polityki. Dowodem tego była amnestia dla więźniów politycznych, która początkowo obejmowała w głównej mierze kryminalistów. Wydawało się, iż to posunięcie będzie tylko epizodem propagandowym, jednak jak pokazała najbliższa przyszłość był to początek zupełnie nowej polityki Chruszczowa, którą zaprezentował na słynnym XX zjeździe KPZR w dniach 12-25 II 1956r. Podczas swego 4,5 godzinnego wystąpienia 23 II odważył się on mianowicie na potępienie dotychczasowej polityki „wielkiego wodza”, którym oczywiście był Stalin. Wtedy właśnie ujawniono prawdę o różnego rodzaju sfabrykowanych procesach, torturach i wymuszeniach zeznań za co obarczono winą samego Stalina, lecz nie partię.

Początkowo po ujawnieniu prawdy nie mogło być mowy o karaniu winnych, gdyż większość osób związanych z partią miała krew na swoich rękach i mogło to wywołać zbyt duży popłoch w państwie. Sam Chruszczow niedługo po wystąpieniu złagodził ton swej polityki, czego dowodem jest ustawa z 30 VI 1956 r., a nazwie o przezwyciężeniu kultu jednostki i jego skutków, w której nadal podtrzymywano wrogie stanowisko wobec Stalina, lecz uwzględniono również pozytywne aspekty jego polityki, co i tak doprowadziło do problemów partyjnych i wystąpienia opozycji wobec Chruszczowa, o czym była mowa wyżej.[7]

Owo słynne przemówienie miało dalsze konsekwencje i doprowadziło do szeregu reform gospodarczych, kulturalnych etc. Jeśli chodzi o gospodarkę, na pierwszym planie pojawił się problem rolnictwa, w której to dziedzinie Chruszczow uważał się za eksperta, jednocześnie szukając wsparcia dla tych zmian wśród działaczy partyjnych niższego szczebla. Zasadnicze reformy w tym aspekcie gospodarczym miały miejsce od 1958 r., kiedy to ograniczono rolę ministerstwa rolnictwa, sprowadzając je do roli ciała doradczego, jednocześnie dając więcej swobody terenowym radom rolnym i lokalnym organizacjom partyjnym. Następną zmianą było częstsze łączenie gospodarstw w większe kolektywy, rozwiązano MTS-y, których sprzęt za pewną opłatą miał być przekazywany kołchozom, których jednak nie było stać na stały zakup sprzętu i ich nieustanne remonty, nie mówiąc o zastoju fabryk, które nie miały zbytu na nowy sprzęt po likwidacji MTS-ów. Chruszczow by zwiększyć inwestycje w rolnictwie postanowił również zająć się elektryfikacją części kołchozów, zwolniono również chłopów nieposiadających inwentarza żywego od obowiązkowych dostaw mięsa, obniżono podatek od działek przyzagrodowych, jak również podniesiono ceny minimalne na obowiązkowe dostawy płodów rolnych z jednoczesnym zezwoleniem na sprzedaż nadwyżek za podwyższoną cenę, jednocześnie zwiększając liczbę godzin, którą chłop musiał przepracować na gospodarstwie kolektywnym. Ostatnią zasadniczą zmianą, która niejako rzeczywiście pobudziła rolnictwo, było zagospodarowanie ziem leżących odłogiem w Kazachstanie, Syberii, Kaukazie i okolicach Uralu. [8]

Jeśli chodzi o przemysł od 1956 r. położono nacisk na rozwój dóbr konsumpcyjnych, podniesiono płace pracownicze, obniżono ceny za liczne artykuły spożywcze, stopniowo wprowadzono siedmiogodzinny dzień pracy, podwyższono emerytury, jednocześnie wprowadzając je stopniowo dla chłopów. Zmniejszono podatek kawalerski, jak również zaprzestano pobierania podatku od bezdzietnych małżeństw, a punktem kulminacyjnym stało się wprowadzenie planu siedmioletniego na lata 1959-1965, który jak się szybko okazało nie przyniósł zbyt dużych rezultatów. Wpływ na to niewątpliwie miały liczne wydatki na realizację planu kosmicznego, w którym ZSRR osiągnęło pewne sukcesy. Dalej zaczęto elektryfikację linii kolejowych, rozwinięto na szerszą skalę transport powietrzny, w 1959 r. zwodowano pierwszy na świecie lodołamacz atomowy, lecz przełomowym momentem było wypuszczenie 4 X 1957 r. pierwszego sztucznego satelity „sputnika” , a już 3 XI, tegoż samego roku drugiego z psem Łajką na pokładzie. [9]

Warto również zaznaczyć zmiany, jakie miały miejsce w tym czasie w samej mentalności społeczeństwa zamieszkującego tereny ZSRR. Mianowicie od słynnego XX zjazd, na nowo zaczyna rozwijać się literatura, czego dowodem jest opublikowanie dzieł wielkiego poety Osipa Mandelsztama, Izaaka Babla i wielu innych. Zaczęto organizować wystawy nowoczesnej plastyki, nastąpiła liberalizacja w ubiorze gdzie wąskie spodnie czy noszenie modnej zachodniej odzieży, przestały być odbierane jako odchylenia ideologiczne, choć nadal dochodziło do interwencji milicji, gdy ubiór danego obywatela był zbyt ekstrawagancki. [10]

Trzeba jednak zaznaczyć, iż władze mimo pewnego liberalizmu nadal kontrolowały wszelką działalność kulturalną, by ta nie przyczyniła się do obalenia władzy komunistycznej, gdzie szczególnym zagrożeniem dla władz miał być ruch dysydencki. Jeśli chodzi kolejne zmiany dotyczące ludności cywilnej, istotną kwestią jest reforma szkolnictwa, która miała miejsce w latach 1958-1959, która dzieliła szkolnictwo na szkoły z urzędowym językiem rosyjskim, jak również te z językiem ojczystym. Nietrudno jest się domyślić, iż większość uczniów trafiało do szkół rosyjskich, gdyż te były o wiele lepiej wyposażone, miały wyższy poziom nauczania i dawały większe możliwości edukacyjne, nie mówiąc o powszechnej rusyfikacji uniwersytetów, co z kolei przyczyniło się do utraty tożsamości narodowej przez wiele ludów zamieszkujących tereny ZSRR.[11]

Zmiany systemowe dotknęły również kościoła, przeciwko któremu od 1958 r. zaczęto ostrą kampanię antyreligijną, czego początkiem było zmiana w zarządzie Cerkwi, gdzie jej nowym zarządem miało być 20 przedstawicieli danej parafii, a nie jak dotychczas wszyscy jej członkowie. Następnie w latach 1958-1965 przystąpiono do masowej likwidacji świątyń, zakazano im prowadzenia działalności charytatywnej i katechizacji młodzieży, za co groziły surowe kary. Podobna sytuacja miała miejsce z innymi wyznaniami, które nieustannie były prześladowane przez władze.[12]