Tego dnia 1817 roku urodził się Albin Dunajewski, polski duchowny, kardynał prezbiter
Skazany na śmierć za działalność niepodległościową, więziony w twierdzy, jeden z najwybitniejszych biskupów Krakowa – jego życie to historia pełna dramatów, zwrotów akcji i niezłomnej wiary. Albin Dunajewski przeszedł długą drogę od rewolucyjnego spisku po książęcą godność kościelną, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które wykraczało daleko poza mury świątyń. W czasach, gdy Polska była rozdarta przez zaborców, on odbudowywał duchową tożsamość narodu.
Albin Dunajewski herbu Sas urodził się 1 marca 1817 roku w Stanisławowie, w rodzinie o tradycjach szlacheckich. Był synem Szymona i Antoniny z Błażowskich oraz starszym bratem Juliana Dunajewskiego, późniejszego profesora ekonomii, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego i ministra skarbu Austrii. Jego krewną była również Zofia Macharska, matka kardynała Franciszka Macharskiego.
Po ukończeniu nauki w Cesarsko-Królewskim Gimnazjum w Nowym Sączu Albin rozpoczął studia teologiczne na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie. Po kilku latach porzucił je na rzecz prawa, które ukończył w 1839 roku. Jako student zaangażował się w działalność patriotyczną, współtworząc Stowarzyszenie Ludu Polskiego oraz organizację konspiracyjną Młoda Sarmacja.
Za działalność niepodległościową został aresztowany przez władze austriackie i w 1844 roku skazany na karę śmierci, którą zamieniono na 8 lat więzienia w twierdzy w Spielbergu na Morawach. Dzięki amnestii w 1848 roku odzyskał wolność.
Droga do kapłaństwa
Po wyjściu na wolność pracował jako tłumacz w Buczaczu, następnie odbywał praktykę notarialną w Krakowie, a później pełnił funkcję dyrektora drukarni dziennika „Czas”. Władze austriackie nieustannie go obserwowały i przeprowadzały rewizje w jego mieszkaniu, co ostatecznie skłoniło go do zmiany ścieżki życiowej. W 1855 roku został sekretarzem hrabiego Adama Potockiego w Krzeszowicach.
Śmierć narzeczonej, Felicji Szczepanowskiej, skłoniła go do refleksji nad sensem życia. Pod wpływem spotkania z księdzem Piotrem Semenenką, współzałożycielem Zgromadzenia Zmartwychwstańców, wstąpił w 1859 roku do Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Krakowie. Po dwóch latach studiów przyjął święcenia kapłańskie z rąk biskupa Ludwika Łętowskiego.
Jego pierwszym miejscem pracy była funkcja penitencjarza w Kościele Mariackim w Krakowie. W 1862 roku został mianowany rektorem Seminarium Duchownego w Warszawie, gdzie otrzymał godność kanonika honorowego warszawskiej kapituły metropolitalnej.
Z uwagi na trudną sytuację polityczną po wybuchu powstania styczniowego, zmuszony był opuścić Warszawę i powrócić do Krakowa, gdzie objął urząd kapelana Sióstr Wizytek. W 1865 roku został wikariuszem w Rudawie, po czym powrócił do Krakowa, obejmując szereg odpowiedzialnych funkcji kościelnych.
Albin Dunajewski, biskup krakowski
W 1877 roku Dunajewski otrzymał godność prałata papieskiego, a dwa lata później papież Leon XIII mianował go biskupem diecezji krakowskiej. Sakrę biskupią przyjął 8 czerwca 1879 roku w Krakowie z rąk nuncjusza apostolskiego w Austrii, Lodovica Jacobiniego. Przejął diecezję, która przez 44 lata nie miała stałego ordynariusza.
Jako biskup skupił się na reformie struktur kościelnych:
- Systematycznie wizytował parafie, dbając o poziom duchowieństwa,
- Zainicjował rozbudowę Seminarium Duchownego w Krakowie i przyczynił się do odrodzenia Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego,
- Podjął renowację katedry wawelskiej oraz odbudowę pałacu biskupiego, zniszczonego w pożarze w 1850 roku,
- Wspierał zakonników prześladowanych w zaborze rosyjskim, w tym także Adama Chmielowskiego (późniejszego św. Brata Alberta).
Dunajewski był także inicjatorem pierwszych po rozbiorach koronacji cudownych obrazów – w 1883 roku ukoronował obraz Matki Bożej Piaskowej w Krakowie, a w 1887 roku obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej.
Za swoje zasługi w 1889 roku uzyskał dla siebie i swoich następców tytuł księcia biskupa krakowskiego od cesarza Franciszka Józefa I. Rok później papież Leon XIII wyniósł go do godności kardynała prezbitera.
Albin Dunajewski – przyjaźnie i działalność patriotyczna
Choć jego główną siedzibą był Kraków, utrzymywał bliskie kontakty ze Lwowem i Stanisławowem. Szczególna więź łączyła go z proboszczem ormiańskim, ks. Izaakiem Mikołajem Isakowiczem, którego w 1882 roku konsekrował na arcybiskupa lwowskiego obrządku ormiańskiego.
Dunajewski przez całe życie cieszył się wielkim autorytetem moralnym. Jego postać wspominała Maria Kietlińska, pisząc:
Był to człowiek wielce sympatyczny, rozumny, łagodnego usposobienia, przy tym wesoły, jakiś dziwnie jasny i szczery; pięknej był postawy, blondyn z ładną, pełną brodą, o cerze świeżej a delikatnej.
Śmierć i upamiętnienie
Albin Dunajewski zmarł 18 czerwca 1894 roku w Krakowie. Jego pogrzeb odbył się 21 czerwca w katedrze wawelskiej, gdzie został pochowany pod konfesją św. Stanisława. Podczas uroczystości arcybiskup Isakowicz odśpiewał łacińską pieśń Castrum doloris.
W 1900 roku w południowym ramieniu ambitu katedry wawelskiej odsłonięto jego pomnik – marmurowe popiersie autorstwa Mieczysława Leona Zawiejskiego, podarowane przez dyrektora Kasy Oszczędności, Jana Ślęka.
Na cześć Dunajewskiego nazwano ulicę w Rudawie, gdzie przez pewien czas pełnił funkcję wikariusza. Pozostaje jedną z kluczowych postaci w historii Kościoła katolickiego w Galicji, symbolem niezłomności, patriotyzmu i reform duchowych.
