Tego dnia 1822 roku zmarł Józef Wybicki, twórca polskiego hymnu narodowego
Twórca pieśni, która stała się symbolem narodowej dumy. Prawnik, patriota, reformator – człowiek, który lawirował między politycznymi burzami XVIII i XIX wieku, próbując ocalić to, co z Rzeczypospolitej jeszcze zostało. Józef Wybicki pisał, walczył, negocjował – a jego słowa przetrwały epoki, niosąc nadzieję kolejnym pokoleniom.
Józef Wybicki urodził się 29 września 1747 roku w Będominie, wchodzącym wówczas w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Pochodził ze szlacheckiej rodziny kaszubskiej, związanej z Pomorzem. W młodości pobierał nauki w szkole jezuickiej, a następnie rozpoczął karierę urzędniczą, pracując jako młodszy urzędnik dworski. W 1767 roku podjął pracę w Trybunale Koronnym w Bydgoszczy, co pozwoliło mu zdobyć doświadczenie prawnicze i administracyjne.
Działalność polityczna i udział w konfederacji barskiej
Wybicki szybko zaangażował się w sprawy polityczne. W 1767 roku został posłem na Sejm Repnina, którego obrady odbywały się w okresie narastających napięć między Rzeczpospolitą a Rosją, tuż przed I rozbiorem Polski. Wkrótce przystąpił do konfederacji barskiej (1768–1772), powstania zbrojnego skierowanego przeciwko wpływom rosyjskim oraz polityce króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pełnił w niej funkcję doradcy (konsyliarza) i dyplomaty, reprezentując sprawę polską na arenie międzynarodowej. Po klęsce konfederacji udał się na emigrację do Holandii, gdzie studiował prawo na Uniwersytecie w Lejdzie.
Reformy i prace legislacyjne
Po powrocie do kraju w latach 70. i 80. XVIII wieku aktywnie wspierał reformy oświatowe i prawne. Związał się z Komisją Edukacji Narodowej, instytucją odpowiedzialną za modernizację polskiego systemu edukacji. Popierał również politykę króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i uczestniczył w pracach nad Kodeksem Praw Zamoyskiego, projektem nowoczesnego prawa cywilnego.
Podczas Sejmu Wielkiego (1788–1792) należał do stronnictwa patriotycznego, opowiadającego się za gruntownymi reformami ustrojowymi. Choć nie był początkowo częstym uczestnikiem obrad, w 1791 roku zaangażował się w prace sejmowe. Po wojnie polsko-rosyjskiej 1792 roku, podobnie jak wielu innych zwolenników Poniatowskiego, przystąpił do konfederacji targowickiej, choć później dystansował się od jej decyzji.
Udział w insurekcji kościuszkowskiej i emigracja
Wybicki brał czynny udział w insurekcji kościuszkowskiej (1794), gdzie działał jako członek Sekcji Wojskowej Rady Tymczasowej Księstwa Mazowieckiego. Organizował administrację w wyzwolonej Bydgoszczy, starając się przywrócić porządek i funkcjonowanie lokalnych instytucji. Po upadku powstania zmuszony był opuścić kraj i osiedlił się we Francji.
Józef Wybicki, Legiony Polskie i „Mazurek Dąbrowskiego”
W czasie pobytu we Francji Wybicki utrzymywał bliskie kontakty z Tadeuszem Kościuszką oraz Janem Henrykiem Dąbrowskim. Wraz z Dąbrowskim odegrał kluczową rolę w tworzeniu Legionów Polskich we Włoszech, które miały walczyć u boku Napoleona Bonapartego o niepodległość Polski.
W 1797 roku, przebywając w Reggio Emilia, napisał “Mazurek Dąbrowskiego”, pieśń, która szybko stała się symbolem patriotyzmu i nadziei na odzyskanie niepodległości. W 1927 roku utwór ten został oficjalnie uznany przez Sejm RP za polski hymn narodowy.
Józef Wybicki – działalność w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim
Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego w 1807 roku, Wybicki objął funkcje w jego Departamencie Sprawiedliwości. Działał na rzecz unowocześnienia prawa i administracji, kontynuując pracę po przekształceniu Księstwa w Królestwo Polskie (Kongresówkę). W 1817 roku mianowany został prezesem Sądu Najwyższego Królestwa Polskiego, gdzie do końca życia zajmował się sprawami prawnymi i sądowymi.
Józef Wybicki – twórczość literacka i publicystyczna
Oprócz działalności politycznej, Wybicki był aktywnym pisarzem, poetą i publicystą. Tworzył:
- wiersze i sztuki teatralne, często o tematyce patriotycznej,
- traktaty polityczne, w których analizował sytuację Rzeczypospolitej i nawoływał do reform,
- broszury polityczne publikowane w XIX wieku, w których popierał liberalne reformy w Księstwie Warszawskim.
Józef Wybicki zmarł 10 marca 1822 roku w Manieczkach, miejscowości znajdującej się wówczas na terenie Wielkiego Księstwa Poznańskiego pod zaborem pruskim. Jego działalność polityczna, prawna i literacka pozostawiła trwały ślad w historii Polski.
