Tego dnia 1948 roku urodził się Peter Turkson, ghański kardynał
Z afrykańskiej wioski na salony watykańskiej dyplomacji – jego droga to historia nie tylko osobistego powołania, lecz także odważnego głosu Kościoła w sprawach globalnych. Peter Turkson od lat balansował między duchową misją a społeczną odpowiedzialnością, wzywając świat do dialogu, sprawiedliwości i moralnej refleksji. W obliczu zbliżającego się konklawe jego nazwisko wraca na listy kandydatów, których Kościół nie może zignorować.
11 października 1948 roku w miejscowości Wassa Nsuta, położonej w zachodniej części Ghany, urodził się Peter Kodwo Appiah Turkson – późniejszy kardynał, teolog i jeden z najważniejszych głosów afrykańskiego Kościoła katolickiego na arenie międzynarodowej. Pochodził z licznej rodziny – był czwartym spośród dziesięciorga dzieci. Jego matka była protestantką wyznania metodystycznego, natomiast ojciec katolikiem, pracującym jako stolarz. Rodzinę cechowała różnorodność religijna – jeden z wujów Turksona był muzułmaninem.
Wychowywał się w skromnych warunkach, w otoczeniu, które ukształtowało jego przyszłe rozumienie duchowości, pracy i tolerancji. W młodości uczęszczał do Niższego Seminarium Duchownego św. Teresy w Amisano, a następnie kontynuował formację w Regionalnym Seminarium św. Piotra w Pedu. Zdolności i ambicje akademickie zaprowadziły go do Seminarium św. Antoniego na Hudsonie w stanie Nowy Jork, gdzie zdobył tytuł magistra teologii.
Święcenia kapłańskie przyjął 20 lipca 1975 roku z rąk arcybiskupa Johna Amissaha. Po powrocie do Ghany rozpoczął pracę duszpasterską przy seminarium, w którym wcześniej się kształcił. W 1980 roku uzyskał licencjat z Pisma Świętego w prestiżowym Papieskim Instytucie Biblijnym w Rzymie. Choć rozpoczął tam również studia doktoranckie, musiał je przerwać po nominacji na arcybiskupa Cape Coast.
Peter Turkson – episkopat i wczesna działalność biskupia
6 października 1992 roku papież Jan Paweł II mianował Petera Turksona arcybiskupem metropolitą Cape Coast, jednego z najważniejszych ośrodków katolickich w Ghanie. Sakrę biskupią przyjął 27 marca 1993 roku. Głównym konsekratorem był arcybiskup Dominic Kodwo Andoh, a współkonsekratorami arcybiskupi Peter Poreku Dery i Peter Kwasi Sarpong.
W ciągu kolejnych lat Turkson pełnił wiele funkcji w Kościele lokalnym i międzynarodowym:
- przewodniczył Konferencji Biskupów Katolickich Ghany w latach 1997–2005,
- został kanclerzem Katolickiego Kolegium Uniwersyteckiego w Ghanie,
- brał czynny udział w debacie publicznej i społecznej w kraju, promując edukację i sprawiedliwość społeczną.
21 października 2003 roku Jan Paweł II wyniósł go do godności kardynała prezbitera kościoła San Liborio. Został wówczas pierwszym kardynałem w historii Ghany. Uczestniczył jako kardynał-elektor w konklawe w 2005 roku, które wybrało papieża Benedykta XVI, a także w konklawe 2013 roku, zakończonym wyborem papieża Franciszka.
Wpływ na politykę watykańską – Kuria Rzymska i inicjatywy
24 października 2009 roku papież Benedykt XVI mianował Turksona przewodniczącym Papieskiej Rady „Iustitia et Pax”, która zajmowała się promocją sprawiedliwości społecznej i pokoju na świecie. Jego głos zyskał wówczas międzynarodowy rozgłos, a sam Peter Turkson został włączony do licznych watykańskich kongregacji i komisji, m.in.:
- Kongregacji ds. Ewangelizacji Narodów,
- Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów,
- Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan,
- Kongregacji ds. Edukacji Katolickiej,
- Papieskiej Komisji ds. Międzynarodowych Kongresów Eucharystycznych.
W 2011 roku został wysłany przez papieża jako specjalny wysłannik do Wybrzeża Kości Słoniowej w roli mediatora w konflikcie politycznym, który groził eskalacją do wojny domowej. Podkreślał wtedy, że dyplomacja i wartości moralne powinny poprzedzać interwencje militarne.
Peter Turkson, reformator i głos Kościoła społecznego – dykasteria i międzynarodowy wpływ
Nowym etapem w działalności watykańskiej kardynała Turksona było powołanie go 31 sierpnia 2016 roku na pierwszego prefekta nowo utworzonej Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju Człowieka, którą oficjalnie zaczął kierować od 1 stycznia 2017 roku. Decyzję tę ogłosił papież Franciszek, podkreślając konieczność łączenia tematów społecznych, ekologicznych, ekonomicznych i zdrowotnych w jednym urzędzie kościelnym. Peter Turkson stał się twarzą tej szeroko zakrojonej inicjatywy, ukierunkowanej na konkretne odpowiedzi Kościoła na wyzwania XXI wieku.
W dykasterii skupiał się na takich obszarach jak:
- zrównoważony rozwój,
- migracje i uchodźcy,
- prawa człowieka,
- walka z ubóstwem i wykluczeniem społecznym.
Jego zaangażowanie nie ograniczało się do działalności administracyjnej. Był często wysyłany przez papieża Franciszka jako specjalny wysłannik pokoju – m.in. w 2016 roku do Sudanu Południowego, gdzie spotkał się z prezydentem Salvą Kiirem i wiceprezydentem Riekiem Macharem, przekazując listy od papieża i wzywając do zakończenia przemocy.
Głos Kościoła wobec kryzysu finansowego
W październiku 2011 roku kardynał Turkson przedstawił jeden z najbardziej odważnych i kompleksowych dokumentów społecznych współczesnego Kościoła, w którym zaproponował utworzenie Globalnego Urzędu Publicznego oraz światowego banku centralnego, zdolnych nadzorować system finansowy w duchu solidarności i sprawiedliwości.
Dokument, który powstał we współpracy z biskupem Mario Toso, wskazywał, że kryzys gospodarczy zmusił świat do głębokiej refleksji nad wartościami etycznymi leżącymi u podstaw życia społecznego. Potępiono w nim:
- idolatrię rynku,
- technokratyczne, neoliberalne podejście do ekonomii,
- zachowania oparte na chciwości, egoizmie i gromadzeniu dóbr.
Peter Turkson stwierdził, że potrzebna jest nowa etyka solidarności między narodami, która odrzuca skrajny indywidualizm i przywraca pierwotny cel ekonomii – służbę człowiekowi.
Peter Turkson i kontrowersje w debacie społecznej
Choć był powszechnie ceniony jako dyplomata i reformator, Peter Turkson nie unikał tematów budzących kontrowersje. W październiku 2012 roku, podczas watykańskiego synodu poświęconego nowej ewangelizacji, pokazał kontrowersyjny film z platformy YouTube zatytułowany Muslim Demographics, który – według agencji Reuters – zawierał zmanipulowane dane i wzbudzał niepokój społeczny. Po fali krytyki Turkson przeprosił, wyjaśniając, że jego intencją było skierowanie dyskusji ku bardziej praktycznym wyzwaniom.
Jako moralista i teolog wypowiadał się również na temat:
- epidemii HIV/AIDS w Afryce, podkreślając znaczenie wierności małżeńskiej i krytykując fałszywe poczucie bezpieczeństwa, jakie miałyby dawać prezerwatywy,
- praw osób LGBT, zachowując jednocześnie nauczanie Kościoła w kwestii grzechu aktów homoseksualnych, ale stanowczo potępiając przemoc i prześladowania,
- nadużyć seksualnych duchowieństwa, podkreślając, że tradycyjne struktury afrykańskie często lepiej chroniły przed takimi sytuacjami, choć nie wykluczały ich całkowicie.
Peter Turkson jako papabile – szanse i opinie
Nazwisko Peter Turkson pojawiało się wielokrotnie w kontekście spekulacji medialnych dotyczących wyboru nowego papieża. Już po ogłoszeniu rezygnacji Benedykta XVI w lutym 2013 roku, był wskazywany przez komentatorów i bukmacherów – takich jak Paddy Power i Ladbrokes – jako jeden z faworytów konklawe.
W Rzymie pojawiały się nawet nieoficjalne plakaty z hasłem: Na konklawe głosuj na Petera Kodwo Appiaha Turksona!.
Po śmierci papieża Franciszka i w związku ze zbliżającym się konklawe w 2025 roku, ponownie wymieniano Turksona wśród papabili. The Guardian i BBC News oceniały jego kandydaturę jako realną, choć mniej widoczną w relacjach CNN czy CBS News. Spekulacje te odzwierciedlały fakt, że był jednym z nielicznych afrykańskich kardynałów z doświadczeniem kurialnym, międzynarodowym uznaniem i wyważonym podejściem do tematów budzących napięcia.
