Podsumowanie XI sezonu badań archeologicznych: 14 000 artefaktów znalezionych na Westerplatte
Wiosna 2025 roku przyniesie kontynuację badań archeologicznych na Westerplatte, a ostatni sezon wykopalisk, który odbył się w 2024 roku, już teraz zapisuje się jako jeden z najważniejszych w historii tego miejsca. Podczas intensywnych prac archeolodzy odkryli 14 000 artefaktów znalezionych na Westerplatte, które mogą rzucić nowe światło na wydarzenia związane z II wojną światową. Od cennych przedmiotów codziennego użytku po tragiczne ślady po ludziach, którzy stracili życie w tym strategicznym punkcie – każda z tych rzeczy stanowi cenny dowód na to, co działo się na Westerplatte w 1939 roku. Ale artefakty z II wojny światowej to nie wszystko.
Z początkiem wiosny 2025 roku rozpoczną się kolejne badania archeologiczne na Westerplatte. Choć nowe prace dopiero przed nami, warto spojrzeć wstecz na XI sezon wykopalisk, który przyniósł odkrycia o ogromnym znaczeniu.
Rok 2024 stał się czasem intensywnych prac na tym historycznym terenie, które nie tylko rzuciły nowe światło na wydarzenia związane z II wojną światową, ale również ujawniły dramatyczne i tragiczne ślady po ludziach, którzy tam zginęli. Wiele z tych odkryć pozwala zrozumieć, jak brutalna była rzeczywistość wojny, a także jak zmieniają się nasze wnioski na temat tego miejsca.
14 000 artefaktów znalezionych na Westerplatte
Zespół badaczy ogłosił, że podczas wykopalisk udało się pozyskać niemal 14 000 artefaktów, z których ponad 6300 zostało uznanych za przedmioty o wyjątkowej wartości. Są to znaleziska, które mają szczególne znaczenie nie tylko z punktu widzenia historii wojskowości, ale także dla lepszego zrozumienia życia codziennego ludzi, którzy żyli w tych rejonach w różnych okresach historycznych. Wyniki tych poszukiwań zostały ogłoszone przez Muzeum II Wojny Światowej 25 lutego 2025 roku, dostarczając fascynujących informacji, które pozwalają na głębsze poznanie przeszłości tego miejsca.
Wśród cennych artefaktów, które zostały odnalezione, znajdują się między innymi kule armatnie oraz pociski muszkietowe. Część z tych przedmiotów pochodzi z okresu prusko-napoleońskiego, co pozwala na lepsze zrozumienie charakteru walk, które miały miejsce na Westerplatte w różnych historycznych kontekstach. Takie znaleziska pomagają nie tylko w rekonstruowaniu wydarzeń wojennych, ale również w przybliżeniu nam rolę tego miejsca w różnych epokach.
Dodatkowo, wśród przedmiotów wykopanych na terenie Westerplatte, znajdowały się fragmenty ceramiki, które datowane są na okres przed II wojną światową, kiedy to region ten funkcjonował jako popularny kurort. To z kolei dostarcza cennych informacji na temat codziennego życia ludzi, którzy zamieszkiwali te tereny w okresie międzywojennym, zanim wybuch wojny zmienił wszystko na zawsze.
Z dużym zainteresowaniem badacze odkryli także przedmioty związane z działalnością Wojskowej Składnicy Tranzytowej (WST), która odegrała kluczową rolę w obronie Westerplatte podczas wrześniowych walk 1939 roku. Artefakty z tego okresu stanowią niezwykle ważne dowody, które pomagają odtworzyć trudną i dramatyczną sytuację, w jakiej znalazły się polskie wojska, broniąc Westerplatte przed hitlerowską agresją.
Jednym z najbardziej zaskakujących odkryć dokonanych podczas 11. etapu badań była drewniana terkotka, która służyła do ogłaszania alarmu gazowego w czasie II wojny światowej. Przedmiot ten został odnaleziony w jednym z leży po eksplozji bomby, co może sugerować, że był on używany w momencie, gdy na Westerplatte toczyły się szczególnie intensywne walki.
Terkotka, jak wiele innych przedmiotów znalezionych w trakcie wykopalisk, miała na celu ochronę cywilów i wojska przed zagrożeniami związanymi z atakami gazowymi, które były częstą bronią używaną przez nazistów. Odkrycie tego typu artefaktu ma duże znaczenie, ponieważ ilustruje dramatyczne okoliczności, w jakich walczyli obrońcy Westerplatte, próbując stawić czoła nie tylko atakom militarnym, ale także chemicznym zagrożeniom.
Odkrycie zbrodni niemieckich na polskich jeńcach
Jak podaje Muzeum II Wojny Światowej, jednym z najważniejszych odkryć XI etapu badań na Westerplatte była archeologiczna weryfikacja zbrodni wojennej popełnionej przez niemieckich żołnierzy w pierwszych dniach wojny.
W czasie prac badawczych w okolicach stanowiska polskiej armaty polowej wz. 1902 kal. 76,2 mm, znanej potocznie jako „putiłówka”, archeolodzy natrafili na szczątki czterech osób. Właśnie te szczątki stały się dowodem na brutalne traktowanie polskich jeńców cywilnych przez wojska niemieckie.
Cztery ciała zostały znalezione w ziemi w pobliżu jednego ze schronów, które znajdowały się w pobliżu polskiego stanowiska bojowego. Wstępna analiza antropologiczna wykazała, że osoby te były w wieku od 25 do 45 lat.
Znaleziono przy nich ślady obrażeń, które wskazywały na rany postrzałowe, a także liczne przedmioty osobiste, jak skórzane trzewiki, okulary czy fragmenty odzieży, które potwierdziły ich tożsamość – byli to Polacy. Szczątki ofiar zawierały również łuski niemieckich pocisków, co jednoznacznie wskazywało na sprawców zbrodni. Zdecydowano się na ekshumację szczątków w specjalnych warunkach, a cała sprawa została objęta nadzorem prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej (IPN).
Analiza wskazuje, że Polacy ci zostali zamordowani tuż po zajęciu Westerplatte przez Niemców, najprawdopodobniej na początku września 1939 roku, po kapitulacji Składnicy. Możliwe, że egzekucja miała miejsce w samych pierwszych dniach wojny, kiedy to polscy jeńcy, którzy zostali przywiezieni na Westerplatte, padli ofiarą brutalnych działań okupantów.
Badania schronów i poszukiwania „putiłówki”
W trakcie badań archeolodzy nie ograniczyli się jedynie do poszukiwań szczątków ludzkich. Dużą część uwagi poświęcono również szczegółowemu zbadaniu polskiej armaty polowej, której pozostałości zostały w tym miejscu odnalezione.
Okazało się, że schrony, w których przechowywano elementy uzbrojenia, miały formę głębokich komór wykopanych w ziemi. Wykonane z desek, z drewnianymi schodami prowadzącymi do wnętrza, służyły jako magazyny amunicji, a także jako miejsce pracy dla załogi, która obsługiwała armaty.
W wyniku tych badań odkryto również fragmenty samej armaty, która została uszkodzona przez niemiecki pocisk wystrzelony z pancernika „Schleswig-Holstein”. Mimo że niemieccy żołnierze zabrali ją później jako trofeum wojenne, odkrycie tych fragmentów rzuciło nowe światło na okoliczności zniszczenia polskiej artylerii. Dodatkowo, archeolodzy znaleźli również dowody na to, że stanowisko artylerii zostało rozebrane przez polskich jeńców, którzy później zostali zamordowani.
Lej po eksplozji bomby lotniczej
Jednym z najbardziej wstrząsających odkryć podczas XI etapu badań był lej powstały w wyniku eksplozji bomby zrzuconej przez niemieckie Luftwaffe 2 września 1939 roku. Potężny atak, mający na celu całkowite zniszczenie infrastruktury na Westerplatte, wywołał ogromny lej o średnicy około 11 metrów i głębokości 3,4 metra. Po kapitulacji polskiego garnizonu Niemcy, wykorzystując te leje, zamienili je w doły śmietnikowe, gdzie wrzucali gruz, odpady i inne niepotrzebne przedmioty.
Dzięki tym niepozornym „dołom śmietnikowym” archeolodzy odkryli liczne artefakty, które mają dużą wartość historyczną. Wśród nich znalazły się fragmenty mebli, elementy wyposażenia budynków, guzików mundurowych i ołowianych plomb.
Szczególnie ważne było odnalezienie emaliowanej tabliczki z jednego z administracyjnych pomieszczeń Składnicy. Dzięki takim znaleziskom badacze mają możliwość lepszego zrozumienia codziennego życia na Westerplatte i funkcjonowania tego miejsca w okresie przed wybuchem wojny.
Prace związane z inwestycjami na Westerplatte
Oprócz badań wojennych, archeolodzy przeprowadzili także badania związane z przyszłymi inwestycjami na Westerplatte. Celem tych prac było przygotowanie terenu pod planowane inwestycje, ale w wyniku tych działań odkryto także ślady wcześniejszych prób zagospodarowania tego obszaru.
Już w latach 40. XIX wieku podejmowano pierwsze próby zatrzymania przemieszczania się wydm oraz zabezpieczenia portu przed zasypywaniem piaskiem. Niestety, roślinność zasadzona w tym celu nie przyjęła się, a jej fragmenty zostały później zasypane przez piasek.
W trakcie tych prac wykopaliskowych odkryto również pozostałości budynków z czasów, kiedy Westerplatte pełniło funkcję kurortu, a także fragmenty obiektów, które zostały zniszczone w czasie II wojny światowej.
Archeolodzy zarejestrowali m.in. szczątki budynku pełniącego funkcję umywalni, a także fragmenty innych obiektów, które zostały rozebrane po wojnie. W wyniku tych prac odkryto także szczątki ludzkie związane z okresem II wojny światowej, co może pomóc w dalszym badaniu historii Westerplatte w tym tragicznym okresie.
Szczątki żołnierza Armii Czerwonej
Innym interesującym odkryciem, które miało miejsce w trakcie badań w 2024 roku, było zidentyfikowanie szczątków żołnierza Armii Czerwonej, który zginął podczas walk o Westerplatte w marcu 1945 roku.
Badania antropologiczne wykazały, że był to mężczyzna w wieku 20-30 lat, który poległ w trakcie działań wojennych. Znalezione przy jego ciele przedmioty, takie jak amunicja do rosyjskiego karabinu Mosin, potwierdziły jego przynależność do Armii Czerwonej.
Poszukiwania i odkrycia w okolicach strefy kolejowej
Podczas badań w rejonie strefy kolejowej Westerplatte odkryto także pozostałości ogrodzenia oddzielającego strefę kolejową od wojskowej strefy WST. Archeolodzy, dzięki analizie archiwalnych zdjęć oraz znalezionych przedmiotów, zlokalizowali miejsce, w którym polscy obrońcy 6 września 1939 roku wysadzili cysternę z benzolem. Był to kluczowy moment w obronie Westerplatte, który miał również ogromne znaczenie dla obrony miasta Gdańska w pierwszych dniach wojny.
XI sezon badań archeologicznych na Westerplatte, który trwał od 10 maja do 7 listopada 2024 roku, przyniósł nieocenione odkrycia, rzucające nowe światło na wydarzenia związane z tym historycznym miejscem.
Od znalezienia tragicznych śladów po ofiarach niemieckich zbrodni wojennych po odkrycie fragmentów codziennego życia na Westerplatte w okresie przedwojennym – wszystkie te znaleziska poszerzają naszą wiedzę o tym, co wydarzyło się w 1939 roku. Prace te mają ogromne znaczenie nie tylko dla nauki, ale także dla upamiętnienia ofiar II wojny światowej, które zginęły na Westerplatte.
Źródło: Muzeum II Wojny Światowej
Fot. Dokumentacja rysunkowa murów szaletu z okresu kurortu/ Muzeum II Wojny Światowej
