Tego dnia 1553 roku urodziła się Małgorzata Walezjuszka, zwana królową Margot
Kiedy nie chciała powiedzieć „tak”, ktoś ją popchnął. Królowa, którą historia zapamiętała bardziej z powodu pożądania niż polityki, przez całe życie walczyła z etykietkami narzucanymi przez mężczyzn i własną rodzinę. Małgorzata Walezjuszka stała się pionkiem w grze o władzę, a potem zagrożeniem dla tych, którzy nie docenili jej siły. Jej opowieść to nie romans dworski, lecz dramat kobiety, która nigdy nie miała być sobą.
Była najmłodszą córką króla Francji Henryka II Walezjusza i jego żony Katarzyny Medycejskiej. W wieku zaledwie 6 lat straciła ojca, który zginął tragicznie, biorąc udział w turnieju rycerskim, zorganizowanym z okazji ślubu jej siostry – Elżbiety Walezjuszki z królem Hiszpanii – Filipem II Habsburgiem.
Tragiczna śmierć Henryka II Walezjusza
Do tragedii doszło 30 czerwca 1559 roku, kiedy to Henryk postanowił sam walczyć z rycerzami. Trzech z nich pokonał na oczach dworu. Przypatrywała się temu również żona Henryka II Walezjusza – Katarzyna Medycejska, a także jego kochanka – Diana de Poitiers.
Katarzyna błagała męża, żeby już dalej nie walczył. Monarcha, który rozochocił się pokonaniem trzech przeciwników, wyzwał na pojedynek – kapitana szkockiej gwardii – Gabriela Montgomery’ego. Król Francji nie zauważył, że chroniący go hełm się odwiązał! Wykorzystał to Montgomery, który uderzył kopią w hełm nieszczęsnego króla Francji. Hełm nie wytrzymał ciosu i kopia przebiła oczodół Henryka II oraz uszkodził mózg króla. Monarcha zmarł dziesięć dni później….
Rządy po ojcu przejął starszy brat Małgorzaty – Franciszek II Walezjusz, który jednak zmarł już w 1560 roku na zapalenie ucha. Jego następcą został kolejny syn Katarzyny Medycejskiej – Karol IX Walezjusz, w imieniu którego sprawowała Katarzyna regencję.
W XVI wieku we Francji toczyły się wojny religijne, między katolikami a hugenotami, czyli francuskimi protestantami, aby im zapobiec, Katarzyna Medycejska postanowiła wydać swoją najmłodszą córkę Małgorzatę, za króla Nawarry – Henryka IV Burbona. Panna młoda była katoliczką, a pan młody protestantem. Słuszność tego mariażu potwierdził nadworny astrolog królowej Katarzyny Medycejskiej i jej doradca – Nostradamus. Małżeństwo to miało położyć kres wojnom religijnym we Francji. Historia pokazała, że wcale tak się nie stało, a Nostradamus się pomylił.
Plany matrymonialne, małżeństwo z Henrykiem i rozstanie
Gdy przyszły król Francji – Henryk IV Wielki, syn Antoniego de Bourbon i Joanny d’Albert oraz Małgorzata Walezjuszka – przyszła królowa Margot, córka króla Francji – Henryka II Walezjusza i Katarzyny Medycejskiej byli dziećmi, Henryk II Walezjusz niby w żartach, zwracając się do Antoniego de Bourbon stwierdził, że bardzo chciałby mieć takiego zięcia jak Henryk. Wtedy wszyscy myśleli, że to żart. Jednak historia pokazała, że to, co było uważane za żart, stało się faktem.
Babka Henryka IV Burbona – Małgorzata z Nawarry i dziadek Małgorzaty Walezjuszki – Franciszek I Walezjusz byli rodzeństwem. Wobec tego, aby doszło do ślubu Burbona z Walezjuszką, potrzebna była specjalna dyspensa papieska. Owa dyspensa potrzebna była również z tego powodu, że małżonkowie byli różnych wyznań. On był protestantem, ona katoliczką. Papież zwlekał z wydaniem odpowiedniego dokumentu. Wobec tego król Francji – Karol IX Walezjusz zdecydował, że ślub odbędzie się przed katedrą Notre-Dame, a potem we mszy Henryk IV nie weźmie udziału. Po ceremonii ślubnej Henryk IV wprowadził żonę do katedry i natychmiast ją opuścił. Następnie, po mszy, wszedł do katedry, by odebrać żonę.
Małgorzata Walezjuszka poślubiła Henryka IV Burbona. Małżeństwo zostało zawarte pod przymusem. Gdy Małgorzata miała powiedzieć sakramentalne “tak” – milczała. Wtedy została popchnięta. Wyglądało to tak, jakby wyraziła zgodę na zawarcie tego małżeństwa.
Szybko okazało się, że to małżeństwo zupełnie nie ma sensu i jest dla Małgorzaty utrapieniem, dlatego że Henryk ją zdradzał. Wtedy chciano je unieważnić. Powołano się właśnie na pokrewieństwo małżonków oraz to, że byli różnych wyznań, a nie mieli wymaganej prawem kanonicznym dyspensy papieskiej. W dodatku Henryk IV Burbon chciał ożenić się ze swoją kochanką – Gabrielą, z którą miał już dzieci.
Małgorzata stwierdziła, że na salony nie będzie wchodzić teraz konkubina jej męża. Wkrótce jednak, przy porodzie czwartego dziecka Gabriela zmarła. Podejrzewano, że pomogli jej zejść z tego świata Medyceusze, którzy chcieli się pozbyć rywalki dla ich krewnej – Marii Medycejskiej.
Zwolennicy unieważnienia małżeństwa Henryka IV Burbona z Małgorzatą Walezjuszką próbowali przekonać papieża Klemensa VIII do tego, że siostra Henryka Walezego jest duchową siostrą Henryka IV. Wcześniej chcieli wmówić papieżowi, że Henryk IV jest bezpłodny i dlatego nie ma dzieci z Małgorzatą, albo że nie doszło do skonsumowania małżeństwa. W te dwa argumenty trudno było uwierzyć, gdyż Henryk IV Burbon miał czwórkę dzieci z kochanką, a po drugie Małgorzata Walezjuszka miała opinię nimfomanki, więc z pewnością do konsumpcji związku doszło.
Małgorzata Walezjuszka – rozstanie i konflikt z matką
Katarzyna Medycejska nie tolerowała najmłodszej córki. Prowadziła z nią otwartą wojnę. Najchętniej chciałaby zapewne, by jej najmłodsza córka umarła! Henryk III Walezjusz, po powrocie z Polski, na polecenie matki pilnował siostry, żeby nie uciekła z domu, gdzie została zamknięta. Jednak królowa Margot nie dała się stłamsić.
Przejęła kontrolę nad tą twierdzą i od teraz to ona była by nie mogła kontaktować się z mężem, który po powrocie do Nawarry przyjął z powrotem wiarę protestancką. Po powrocie do męża ich małżeństwo przechodziło kryzys, a Małgorzata nie mogąc znieść zdrad męża, których nota bene sama się również dopuszczała, wróciła do Francji.
Małgorzata była kandydatką do francuskiej korony, gdyż Liga Katolicka, nie zgadzając się na koronację Henryka IV Burbona na króla Francji, forsowała jej kandydaturę. Gdy dowiedział się o tym Henryk III, kazał sprowadzić siostrę do twierdzy Usson i tam ją zabić. Plan się jednak nie powiódł, bo Małgorzata Walezjuszka przejęła kontrolę nad zamkiem. Czas pokazał, że Małgorzata była warta swojego męża. Znaczy to, że tak samo jak on miała licznych kochanków. Zmarła w 1615 roku w opinii ladacznicy!
Bibliografia:
- Baszkiewicz Jan, Henryk IV Wielki, Warszawa 1995.
- Grzybowski Stanisław, Henryk Walezy, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1985.
