Król Władysław II Jagiełło był okazem zdrowia. Często korzystał z łaźni i pił czystą wodę w obawie przed tym, żeby nie zostać otrutym. Król umarł w bardzo zaawansowanym wieku jak na czasy, w których przyszło mu żyć. Starsza historiografia podawała, że król umarł będąc po 80. roku życia, a według nowszej historiografii król w chwili śmierci był po 70. roku życia. Tak czy inaczej, był to wynik godny pozazdroszczenia. Tym bardziej, że biorąc pod uwagę wiek, w jakim umarli jego potomkowie, to nie było już tak kolorowo. Wnukowie Jagiełły chorowali na depresję, doznawali paraliżów ciała, czy umierali w wyniku wylewu krwi do mózgu.
Władysław II Jagiellończyk – pokonała go depresja
Władysław II Jagiellończyk był pierworodnym synem króla Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Od 1471 roku był królem Czech, a od 1490 roku także królem Węgier. Był trzykrotnie żonaty. Pierwsze dwa jego małżeństwa, z Barbarą Hohenzollern i Beatrycze Aragońską nie zostały skonsumowane, dlatego papież Aleksander VI je unieważnił. Król Władysław II Jagiellończyk skonsumował dopiero trzecie swoje małżeństwo, z Anną de Foix Candale. Doczekał się z nią dwójki dzieci: córki – Anny Jagiellonki i syna, który później został królem Czech i Węgier – Ludwika II Jagiellończyka.
Narodziny syna zakończyły się tragicznie. Ludwik II Jagiellończyk urodził się 1 lipca 1506 roku, w siódmym miesiącu ciąży jako wcześniak. Przeżył tylko dzięki specjalistycznemu inkubatorowi, który był zbudowany ze świńskich wnętrzności. Ciężki poród syna, Anna de Foix Candale przypłaciła życiem. Zmarła 26 lipca 1506 roku. Po śmierci trzeciej żony król Władysław II Jagiellończyk totalnie się załamał. Jego życie zmieniło się nie do poznania. Zaczął chorować na depresję oraz został sparaliżowany. Jego małe dzieci nie miały na kogo liczyć. Ich matka nie żyła, a ojciec był wrakiem człowieka. Zmarł w 1516 roku, gdy jego syn miał 10 lat, a córka 13.
To właśnie dlatego, że Ludwik II Jagiellończyk nie miał tak na dobrą sprawę ojca, zaraz po jego śmierci wolał imprezować, niż uczyć się sztuki rządzenia. Na Węgrzech doszło do walk o „stołki”. Destabilizację tą wykorzystało Imperium Osmańskie. Sulejman Wspaniały zaatakował nieprzygotowane do walki Węgry, a król Ludwik II Jagiellończyk poniósł śmierć podczas bitwy pod Mohaczem z 29 sierpnia 1526 roku. Podczas ucieczki utopił się w potoku Csele.
Aleksander Jagiellończyk – dostał apopleksji
Aleksander Jagiellończyk to chyba jeden z najmniej popularnych monarchów z dynastii Jagiellonów. Gdy królem Polski został jego brat Jan Olbracht, on został wielkim księciem litewskim. W tamtych czasach Wielkiemu Księstwu Litewskiemu zagrażała wojna z Wielkim Księstwem Moskiewskim. Sposobem, aby jej uniknąć było małżeństwo Aleksandra Jagiellończyka z córką wielkiego księcia moskiewskiego – Iwana III Srogiego i Greczynki, Zoe Paleolog – Heleną Moskiewską. Ojciec zakazał córce zmiany wyznania na rzymski katolicyzm, co uniemożliwiło jej późniejszą koronację na królową Polski. Ponadto Helena Moskiewska miała móc swobodnie wyznawać prawosławie na Litwie. Znajdowała się tam, przeznaczona specjalnie dla Heleny cerkiew. Ślub Heleny i Aleksandra odbył się w 1495 roku.
W czerwcu 1501 roku zmarł król Jan Olbracht, a jego następcą został właśnie Aleksander Jagiellończyk, który 12 grudnia jeszcze tego samego roku został koronowany przez swojego brata – Fryderyka Jagiellończyka na króla Polski. Innowierstwo Heleny Moskiewskiej stanowiło, jak już wspomniałem, przeszkodę do koronacji jej na królową Polski. Spotkało się to ze sprzeciwem królowej matki Elżbiety Rakuszanki, która na tym tle poróżniła się z synową.
Aleksander Jagiellończyk rządził Polską krótko, bo tylko w latach 1501-1506. Za jego czasów weszła między innymi w życie konstytucja nihil novi, czyli nic nowego. Oznaczała ona, że król nie może wprowadzić żadnego nowego prawa bez zgody szlachty. Zasada: nic o nas, bez nas. Król Aleksander pod koniec życia doznał wylewu krwi do mózgu, po którym został sparaliżowany. W jego ostatnich chwilach towarzyszył mu jego młodszy brat Zygmunt. Aleksander Jagiellończyk zmarł 19 sierpnia 1506 roku, w wieku 45 lat.
Zygmunt Stary – zabiła go bezsilność?
Po śmierci Aleksandra Jagiellończyka, jeszcze w tym samym 1506 roku, wielkim księciem litewskim został jego młodszy brat Zygmunt Stary. Natomiast w styczniu 1507 roku objął on polski tron królewski. Miał wtedy 40 lat. Musiał oddać swoją dotychczasową kochankę – Katarzynę Ochstat wraz z trójką swoich nieślubnych dzieci, podskarbiemu wielkiemu koronnemu – Andrzejowi Kościeleckiemu.
Natomiast sam w 1512 roku poślubił Barbarę Zapolyę – córkę Stefana Zapolyi i Piastówny, Jadwigi cieszyńskiej. Małżeństwo z Barbarą Zapolyą trwało zaledwie 3 lata. Rok po ślubie, Barbara urodziła córkę – Jadwigę Jagiellonkę, natomiast w 1515 roku, w wyniku komplikacji okołoporodowych, po narodzinach kolejnej córki – Anny Jagiellonlki, zmarła sama Barbara Zapolya. Zygmunt Stary pogrążył się w smutku i depresji, z której próbowała go wyciągnąć owdowiała już też wtedy Katarzyna Ochstat.
W kwietniu 1518 roku Zygmunt Stary ożenił się z włoską księżniczką – Boną Sforzą d’Aragoną, z którą już w styczniu kolejnego roku doczekał się pierwszej córki, pochodzącej z tego związku – Izabelli Jagiellonki. W kolejnym roku narodził się upragniony syn – Zygmunt II August, ale również w 1520 roku zmarła licząca wówczas zaledwie 5 lat, córka Zygmunta Starego i Barbary Zapolyi – Anna Jagiellonka. To był zapewne cios dla polskiego monarchy, który bardzo kochał matkę zmarłej królewny, a ona mu o niej przypominała.
Zygmunt Stary doczekał się z Boną jeszcze kilku córek, a w 1527 roku, w wyniku nieszczęśliwego wypadku, do którego doszło w Niepołomicach, podczas polowania, Bona spadła z konia i przedwcześnie urodziła syna, który żył tylko kilka godzin. Przed śmiercią ochrzczono go i nadano mu imiona Wojciech Olbracht. W 1530 roku odbyła się koronacja Zygmunta II Augusta za życia ojca. Była ona pokłosiem elekcji vivente rege, przeprowadzonej na sejmie w Piotrkowie 18 grudnia 1529 roku.
Zygmunt II August ożenił się w 1543 roku z Elżbietą Habsburżanką. Małżeństwo zostało zawarte 6 maja 1543 roku, a dzień później odbyła się jej koronacja na królową Polski. Młoda królowa chorowała na epilepsję, przez co jej mąż jej unikał, a i teściowa nie darzyła sympatią. Zmarła w Wilnie 15 czerwca 1545 roku, dokąd podążyła za mężem.
W 1547 roku Zygmunt II August w katedrze wileńskiej poślubił Litwinkę – Barbarę Radziwiłłównę. Zrobił to w tajemnicy przed rodzicami i bez zgody Sejmu. Gdy przekazał niespodziewaną nowinę rodzicom, Bona, która chciała go ożenić z córką Albrechta Hohenzollerna – Anną Zofią wpadła w szał. Zygmunt Stary próbował to odkręcić, ale mimo wysyłanych listów na Litwę, w których prosił, by nie uznawano tego małżeństwa, nikt go nie słuchał. Pod koniec życia był już niedołężny. Trzeba go było nosić w lektyce. Zmarł 1 kwietnia 1548 roku w Niedzielę Wielkanocną w wieku 81 lat.
Mimo że Jagiełło był okazem zdrowia i dożył sędziwego wieku, a w wieku 70 lat spłodził jeszcze synów, to jego potomkowie nie mieli tyle szczęścia. Tylko jego wnukowie Władysław II Jagiellończyk i Zygmunt Stary przedłużyli dynastię. Pozostali wnukowie: Jan Olbracht, Aleksander Jagiellończyk, Fryderyk Jagiellończyk czy św. Kazimierz zmarli bezpotomnie i to schorowani, w dość młodym wieku.
Bibliografia:
- Rudzki E., Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1985.
