Donald J. Robertson, Marek Aureliusz. Stoicka mądrość władcy
Filozof na tronie, autor słynnych „Rozmyślań”, a jednocześnie ostatni cesarz, który podjął próbę podboju plemion germańskich, co gdyby jego niegodny następca Kommodus doprowadził podbój do końca, mogło doprowadzić do ocalenia imperium rzymskiego, a przynajmniej odwlec jego upadek o kilka stuleci. To wszystko wystarczy aby uznać Marka Aureliusza za jednego z najwybitniejszych cesarzy rzymskich.
Donald Robertson z rozmachem kreśli wizję Marka Aureliusza, który był nie tylko świetnym cesarzem, ale także jednym z ostatnich wybitnych filozofów ze szkoły stoicyzmu. Ukazuje nam państwo rzymskie II połowy II wieku naszej ery, kiedy już zaczęło zmagać się z pierwszymi poważnymi problemami, niemniej jednak nadal było największą potęgą w naszej części świata.
Syn swojej matki
Donald J. Robertson (ur. 27 grudnia 1972 r.) jest z pochodzenia Szkotem, przez długi czas mieszkał w Londynie, obecnie mieszka w Quebecu w Kanadzie. Jest absolwentem studiów filozoficznych na uniwersytetach w Aberdeen i Sheffield. Pracuje dużo nad rozwojem nowoczesnej terapii poznawczo-behawioralnej (CBT). Uważa, że starożytny stoicyzm może bardzo pomóc w rozwoju nowoczesnych praktyk terapeutycznych.
Jest autorem licznych prac z tej dziedziny, z których należy wymienić „Jak myśleć jak Sokrates. Filozofia starożytna jako sposób życia we współczesnym świecie” (2024), „Jak myśleć jak rzymski cesarz: Filozofia stoicka Marka Aureliusza” (2019), „Filozofia terapii poznawczo-behawioralnej (CBT): Filozofia stoicka jako psychoterapia racjonalna i poznawcza” (2019).
Jego biografia Marka Aureliusza w oryginale angielskim ukazała się w 2024 roku. Książka oparta jest na starożytnych źródłach, w tym na pismach samego Marka Aureliusza oraz na współczesnej literaturze przedmiotu. Dzieli się na 18 rozdziałów, całość liczy 245 stron.
Autor wnikliwie, jak przystało na prawdziwego psychologa, opisuje psychiczne wnętrze swojego bohatera oraz znakomicie relacjonuje przebieg jego życia. Szczególnie mocno zaciekawił mnie opis jego relacji z matką, Domicją Lucyllą, która była jego pierwszą nauczycielką, zaszczepiła mu przede wszystkim uwielbienie dla literatury i filozofii greckiej. Nauczyła go także by zwracał baczną uwagę na swoje myśli i głęboko wnikał w siebie, zgłębiając własne wartości motywacje. Nie miał natomiast bliskich relacji ze swoim ojcem, ponieważ zmarł on, gdy Marek miał około 3-4 lat.
Różne oblicza Marka Aureliusza
Następnie ukazuje jego długą drogę na tron, sposób sprawowania władzy oraz wyzwania z którymi musiał się zmierzyć. Dla mnie osobiście, najciekawsze były opisy wojen z ludami o nazwie Markomanowie i Kwadowie, które zamieszkiwały tereny dzisiejszych Czech i Słowacji. Marek Aureliusz był bardzo bliski ich podboju i zamienienia tych ziem na rzymskie prowincje, co z pewnością udałoby mu się zrobić, gdyby nie przeszkodziła mu w tym śmierć.
Jego syn bowiem, Kommodus, po objęciu tronu zaniechał dalszego podboju i wycofał się z tych ziem. Z punktu widzenia państwa rzymskiego był to katastrofalny błąd, gdyż podbój tych ziem dałby Rzymowi solidną naturalną granicę w postaci łuku Karpat, która byłaby znacznie krótsza od granicy na Dunaju, co umożliwiłoby redukcję kosztów związanych z jej obroną, skutkując tym samym uniknięciem ostrego kryzysu wewnętrznego w następnych wiekach, który ostatecznie doprowadził wielkie imperium do upadku. Można zatem powiedzieć, że Marek Aureliusz był de facto ostatnim cesarzem, który mógł ocalić państwo rzymskie, a przynajmniej opóźnić jego upadek o kilka stuleci, gdyby nie przeszkodziła mu w tym śmierć w czasie tzw. wojen markomańskich.
Autor ukazuje także myśl filozoficzną Marka Aureliusza, która zaowocowała jego słynnymi „Rozmyślaniami”, które uchodzą za ostatnie wybitne dzieło z dziedziny filozofii stoickiej. Najcenniejszym wnioskiem płynącym z lektury książki jest dobitny fakt, że Marek Aureliusz był przede wszystkim filozofem i nie przestał nim być aż do ostatnich chwil swojego życia.
Zachęcam wszystkich do przeczytania książki Donalda Robertsona, jak również do lektury samych „Rozmyślań” Marka Aureliusza, które uważam za jedną z najcenniejszych książek w mojej domowej bibliotece!
Wydawnictwo OnePress
Ocena recenzenta: 6/6
Konrad Ruzik
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa OnePress. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
