Adrienne Mayor, Bogowie i roboty. Jak ludzie starożytności wymyślili sztuczne życie
Koncepcje sztucznych robotów, androidów czy AI nie powstały w dzisiejszych czasach. Istniały już w starożytności, czego świadectwem są liczne ślady w mitologii naszych antycznych przodków…
Adrienne Mayor ukazuje nam antyczną mitologię w niekonwencjonalny sposób, który może nas zaskakiwać. Odnajduje w niej ślady ludzkich marzeń i dążeń do stworzenia sztucznego życia oraz wynalazków o których śnimy do dziś, takich jak mechaniczne automaty, roboty i sposoby na ulepszenie ludzkiego ciała…
Starożytna zabawa w Boga
Adrienne Mayor (22 kwietnia 1946 r.) jest historykiem nauki starożytnej. Od 2006 roku jest pracownikiem naukowym na Wydziale Filologii Klasycznej na Uniwersytecie Stanforda. Na jej dorobek naukowy składają się następujące pozycje: „Pierwsi łowcy skamieniałości: paleontologia w czasach greckich i rzymskich” (wyd. pierwsze 2000, wyd. poprawione 2011), „Ogień grecki, zatrute strzały i bomby skorpionowe: broń biologiczna i chemiczna w starożytnym świecie” (wyd. pierwsze 2003, wyd. poprawione 2022), „Legendy kopalne pierwszych Amerykanów” (2005), „Król Trucizny: Życie i legenda Mitrydatesa, najgroźniejszego wroga Rzymu” (2009).
„Bogowie i roboty. Jak ludzie starożytności wymyślili sztuczne życie” w angielskim „oryginale ukazała się w 2018 roku. Książka oparta jest na dziełach starożytnych pisarzy, dramaturgów, poetów i historyków. Jej celem jest opisanie opowieści obecnych w starożytnych śródziemnomorskich mitologiach, ale także w mitologiach Indii i Chin na temat rozmaitych form sztucznego życia, automatów, robotów oraz sztucznej inteligencji.
Autorka ukazuje to na całej masie przykładów, z których w tym miejscu przytoczę tylko jeden. „Pierwszym „robotem”, który stąpał po ziemi- w mitologii greckiej- był spiżowy olbrzym zwany Talosem. Talos był strzegącym Krety żywym posągiem, jednym z trzech cudownych darów stworzonych przez Hefajstosa, boga kowalstwa, patrona wynalazczości i technologii. Cuda te Zeus zamówił dla swego syna Minosa, legendarnego pierwszego króla Krety. Poza olbrzymem Minos otrzymał też złoty kołczan (lub włócznię) z samonaprowadzającymi strzałami, które nigdy nie chybiały celu, i Lelapsa, złotego psa, który zawsze doścignął ofiarę. Spiżowemu automatowi powierzono zadanie bronienia Krety przed piratami.
Talos patrolował królestwo Minosa: trzy razy dziennie obchodził wyspę dookoła. Jako ożywiona metalowa maszyna o wyglądzie mężczyzny- zdolny tak jak człowiek prowadzić złożone działania- Talos może być uznany za androida, automat, „którego konstrukcja pozwalała na samodzielne poruszanie się”. Zaprojektowany i zbudowany przez Hefajstosa w celu odparcia najazdu był „zaprogramowany”, tak, by po dostrzeżeniu nieznanych przybyszów ciskał głazami i zatapiał wszelkie obce statki zbliżające się do wybrzeża Krety.
Miał jeszcze jedną możliwość wzorowaną na ludzkiej cesze. W walce wręcz ten mechaniczny olbrzym umiał wykonać upiornie przewrotny gest powszechnie wyrażający ciepłe uczucia, mianowicie uścisk. Ponieważ jednak był w stanie rozgrzać swe spiżowe ciało do czerwoności, gdy tulił ofiary do piersi, jednocześnie żywcem je smażył.” (s.21-22).
W świetle tego oraz całej masy podobnych tego typu przykładów możemy powiedzieć wprost, że już w starożytności marzono o wielkich wynalazkach, które teraz na naszych oczach wchodzą w fazę realizacji.
Wnioski
Książka Mayor dowodzi, że już w starożytności w Grecji, Rzymie, Indiach i Chinach ludzie rozważali koncepcję stworzenia „sztucznego życia” i żywili z tym wielkie nadzieje z tym związane, ale jednocześnie żywili także silne obawy z tym związane. Szczególnie zastanawiali się nad kwestią: co znaczy być człowiekiem? Jak pisze autorka „Splatające się w jedną sieć mity o Prometeuszu, Jazonie i Argonautach, Medei, Dedalu, Hefajstosie, Talosie i Pandorze nasuwały zasadnicze pytania o granice między istotami biologicznymi a wytworzonymi.” (s. 300).
Te wszystkie pytania są bardzo mocno aktualne w dzisiejszych czasach, gdy na dobre w naszym świecie zagościła AI i pozostanie już z nami na stałe. Właśnie dlatego warto ją przeczytać żeby zrozumieć jak z tymi problemami radzili sobie ludzie starożytności, którzy już wtedy je roztrząsali…
Wydawnictwo Znak Horyzont
Ocena recenzenta: 6/6
Konrad Ruzik
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa Znak Horyzont. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
