Krzysztof P. Czyżewski, Strażnik Rafaela
II wojna światowa była największą tragedią i katastrofą dla naszego dziedzictwa narodowego od czasu “Potopu Szwedzkiego” z lat 1655-1660. To nie tylko zniszczona niemal całkowicie Warszawa, to także rabunkowa grabież naszych dzieł kultury przez niemieckiego i sowieckiego okupanta. Wielu z utraconych dzieł sztuki do dzisiaj nie udało się odzyskać…
Krzysztof P. Czyżewski w swojej fascynującej powieści porusza temat najcenniejszej straty naszego malarstwa narodowego z lat 1939-1945, czyli “Portretu Młodzieńca” autorstwa Rafaela Santiego, który zrabowany przez Niemców do dziś niestety nie został odnaleziony…
Zaczęło się od zegarka
Fabuła powieści “Strażnik Rafaela” rozpoczyna się w Toruniu 22 czerwca 2024 roku. Łucja jest przewodnikiem turystycznym po tym mieście, pracuje także w antykwariacie. Pewnego dnia otrzymuje zlecenie, dotyczące zabytkowego zegarka.
Realizując je, wpada na trop kolekcji książąt Czartoryskich oraz kwestii strat poniesionych przez tę kolekcję w czasie II wojny światowej, na skutek rabunku jej zawartości przez Niemców. O ile udało nam się odzyskać pochodzące z niej obrazy Leonarda da Vinci i Rembrandta udało się odzyskać po wojnie, o tyle “Portret Młodzieńca” autorstwa Rafaela Santi, pochodzący z ok. 1511 roku do dziś nie został odnaleziony. Łucja rozpoczyna swoje śledztwo w tej sprawie i w tym celu razem ze swoimi przyjaciółmi zaczyna przemierzać wiele miast po Europie…
Akcja powieści dzieje się w dwóch perspektywach czasowych: historycznej i z okresu II wojny światowej. Wśród licznych wątków przez nią poruszonych warto zwrócić uwagę na ten dotyczący Alberta Goringa, brata osławionego Hermanna, człowieka “numer 2” w III Rzeszy, który był zupełnie innym człowiekiem niż jego zbrodniczy brat…
Jakie jest przesłanie książki?
Powieść Czyżewskiego uświadamia nam konieczność wznowienia intensywnych starań w celu odzyskania naszych narodowych skarbów. Dla uświadomienia wszystkich jak bardzo jest to ważne podam kilka najważniejszych informacji o “Portrecie Młodzieńca”.
Jak już pisałem, obraz powstał około 1511 roku. Początkowo należał do ucznia Rafaela, Giulia Romana, później do księcia Mantui Fryderyka II Gonzagi. U schyłku XVIII wieku kolejnym właścicielem obrazu została rodzina Giustinianich. Około roku 1801 obraz kupili Adam Jerzy i Konstanty Czartoryscy. Ich matka Izabela wystawiła obraz w swoim prywatnym muzeum, Domu Gotyckim w Puławach. Po upadku powstania listopadowego Adam Jerzy Czartoryski zabrał go do Paryża.
W latach 70 XIX wieku jego syn, Władysław Czartoryski sprowadził obraz razem z resztą kolekcji książąt Czartoryskich do Krakowa, gdzie obraz został wystawiony w Muzeum Książąt Czartoryskich w latach 80 tego samego stulecia. Obraz przebywał tam do wybuchu II wojny światowej. W czasie okupacji niemieckiej został ukryty w Sieniawie, niestety został tam odnaleziony przez Niemców i trafił do rezydencji Generalnego Gubernatora Hansa Franka na Wawelu.
Po zakończeniu II wojny światowej obraz zaginął i do dziś nie wiadomo co się z nim stało. Wygląd obrazu jest znany tylko dzięki fotografiom wykonanym tuż przed I wojną światową przez Antoniego Pawlikowskiego, w 1930 roku przez Stanisława Muchę oraz w 1934 roku przez kuratora zbiorów Czartoryskich Stefana Komornickiego.
Obecnie w Muzeum Czartoryskich, koło Damy z gronostajem Leonarda da Vinci, wisi pusta rama po Portrecie młodzieńca z jego fotograficzną reprodukcją. Pozostaje nam liczyć na to, że ten bezcenny obraz zostanie kiedyś odnaleziony. Niestety, jest on tylko jedną z bardzo wielu dotkliwych strat, którą poniosły nasze muzea w tym okresie, ale nie będę już dalej rozwijał tego tematu…
Podsumowanie
Strażnik Rafaela jest powieścią, która w znakomity sposób łączy w sobie wątki historyczne, kryminalne i sensacyjne oraz zawiera także wiele filozoficznych przesłań na temat tego czym właściwie jest sztuka, jakie jest jej przeznaczenie i czego może nas nauczyć obcowanie z nią. Czytając tę książkę naprawdę się nie zawiedziecie. Gorąco polecam!
Wydawnictwo Czarna Owca
Ocena recenzenta: 6/6
Konrad Ruzik
